top of page

Arsa Payı Karşılığı İnşaat Ek Protokolünde Hakların Saklı Tutulması: İbra, Feragat ve Çekince

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
5 Eki
6 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 3 Kas

İnşaatın devamı için yeni bir takvim belirlenmesi, tapu devirlerinin yeniden düzenlenmesi veya geçmiş anlaşmazlıkların çözülmesi amacıyla ek protokol hazırlanabilir. Böyle bir metin, projenin ilerlemesini sağlarken geçmiş döneme ait ceza ve tazminat taleplerinin durumunu da değiştirebilir.

“Tarafların birbirinden hiçbir alacağı kalmamıştır” gibi geniş bir ifade ile yalnızca yeni teslim tarihini belirleyen hüküm aynı sonucu doğurmaz. Protokolde hangi borçların devam ettiği, hangilerinin sona erdiği ve hangi taleplerin saklı tutulduğu açıkça gösterilmelidir. Bunun yanında metnin gerekli geçerlilik şekline uygun olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.

Ek protokolün amacı nasıl açıklaştırılmalıdır?

İlk soru, tarafların neyi değiştirmek istediğidir. Protokol yalnızca uygulama ayrıntısını mı düzenlemektedir, mevcut borçları mı değiştirmektedir, yoksa geçmiş uyuşmazlığı karşılıklı ödünlerle sona mı erdirmektedir? Başlığın “tutanak”, “mutabakat” veya “ek protokol” olması tek başına hukuki niteliği belirlemez.

Metinde ana sözleşmenin hangi hükümlerinin değiştiği ve diğer hükümlerin ne ölçüde devam ettiği gösterilmelidir. Yeni teslim tarihinin geçmiş gecikme taleplerini etkileyip etkilemediği de açıklanmalıdır. Yalnızca yeni tarih yazılması, geçmiş hakların korunduğu veya ortadan kalktığı konusunda her dosyada aynı sonuca götürmez.

Protokolün tüm tarafları ve temsil yetkileri kontrol edilmelidir. Birden fazla arsa sahibi bulunuyorsa tek kişinin imzasının kimleri, hangi yetkiyle bağladığı önemlidir. İmzaya katılmayan kişilerin borçlarının kendiliğinden değiştiği varsayılmamalıdır.

Ek protokol için noter işlemi her zaman aynı mıdır?

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin taşınmaz devri veya devir vaadi içeren yapısı nedeniyle şekil kuralları önemlidir. Türk Medeni Kanunu m. 706, TBK m. 237 ve Noterlik Kanunu m. 89-90 birlikte değerlendirilir. Somut işlemin niteliğine uygun resmî şekil aranır.

TBK m. 13, kanunen yazılı şekle bağlı sözleşmelerde değişikliklerin de kural olarak aynı şekle tabi olduğunu; sözleşmeyle çelişmeyen tamamlayıcı yan hükümler bakımından istisnayı düzenler. Maddenin ikinci fıkrası, diğer geçerlilik şekilleri bakımından da uygulanmasını öngörür. Her yeni hüküm bu istisnaya otomatik olarak sokulamaz.

Özellikle tarafın borcunu ağırlaştıran, paylaşımı veya temel edimleri değiştiren hükümler bakımından şekil incelemesi yapılmalıdır. Noterde imza onayı ile düzenleme şeklindeki işlem aynı değildir.

İbra hangi borçları sona erdirir?

İbra, alacaklı ile borçlunun borcu tamamen veya kısmen sona erdirmeye yönelik anlaşmasıdır. TBK m. 132 uyarınca borcu doğuran işlem şekle bağlı olsa bile ibra sözleşmesi kural olarak şekle bağlı olmadan yapılabilir. Bu nedenle “ana sözleşme resmî şekildeydi, adi yazılı ibra sonuç doğurmaz” şeklinde genel bir kabul doğru değildir.

Bununla birlikte metnin gerçekten ibra mı yoksa taşınmaz devri, borç değişikliği veya başka bir işlem mi içerdiği araştırılmalıdır. İbra düzenlemesi, ayrıca gerekli olan tapu tescili veya başka işlemlerin yerini kendiliğinden almaz. Tek belgede farklı hukuki işlemler bulunması her hükmün aynı biçimde değerlendirileceği anlamına gelmez.

İbranın kapsamı belirlenirken hangi dönem, borç ve taleplerin açıklandığı önemlidir. Sadece belirli bir ödeme kalemine ilişkin hesap kapatılması ile bütün ceza, tazminat ve diğer alacakların sona erdirilmesi ayrılmalıdır. Metindeki genel ifadelerin, eklerdeki hesap ve tarafların gerçek ortak iradesiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Davadan feragat ile sözleşmedeki vazgeçme kaydı aynı mıdır?

Davadan feragat, HMK m. 307 ve devamında düzenlenen bir usul işlemidir. Feragatin şekli ve kapsamı m. 309'da, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurması ise m. 311'de düzenlenir. Bu nedenle devam eden bir davaya ilişkin feragat, yalnızca ticari bir mutabakat cümlesi gibi ele alınmamalıdır.

Sözleşmede kullanılan “feragat” sözcüğünün ise gerçekten hangi hukuki sonucu amaçladığı belirlenmelidir. Bir alacaktan vazgeçme, ibra, sulh veya davadan feragat farklı koşullara ve sonuçlara sahip olabilir. Belgenin adı yerine içeriği ve yapıldığı ortam önem taşır.

Bir dava devam ediyorsa yargılama giderleri, karşı vekâlet ücreti ve varsa karşı dava ayrıca düşünülmelidir. Avukat aracılığıyla yapılacak işlemlerde özel yetki gerektiren haller de kontrol edilmelidir. Protokol imzalanması, dosyanın ve bütün geçici hukuki korumaların kendiliğinden kapanacağını göstermez.

Hakların saklı tutulması nasıl yazılmalıdır?

“Bütün haklarımız saklıdır” ifadesi uyuşmazlığın kapsamını her zaman yeterince açıklamaz. Hangi sözleşmeye, hangi yükümlülüğe, hangi döneme ve hangi talep türüne ilişkin çekince konulduğu mümkün olduğunca belirlenmelidir. Tutarın henüz hesaplanamadığı durumda bile talebin dayanağı ve ilgili dönem tarif edilebilir.

Örneğin yeni takvimin kabul edildiği, buna karşılık belirli bir tarihe kadar doğmuş gecikme cezası talebinin protokol dışında bırakıldığı açıkça düzenlenebilir. Ancak böyle bir hükmün uygunluğu, ceza türüne, önceki bildirimlere ve tarafların anlaşmasına göre değerlendirilmelidir. Hazır bir cümle her sözleşmeye değiştirilmeden eklenmemelidir.

Çekince, olmayan bir hakkı yaratmaz; geçmişte sona ermiş hakkı da tek başına geri getirmez. Ayrıca aynı metindeki geniş ibra veya nihai tasfiye hükmüyle çelişen genel bir çekincenin yeterli olacağı varsayılmamalıdır. Tarafların üzerinde anlaştığı istisnalar, ibra maddesinde de açıkça gösterilmelidir.

Gecikmiş ifa kabul edilirken hangi risk doğar?

TBK m. 179/2, belirli zamanda veya yerde ifa edilmemeye bağlanan cezada çekincesiz kabulün sonucunu düzenler. Bu nedenle gecikmiş tapu devri, teslim veya başka bir edim kabul edilirken mevcut ceza talebinin durumu önceden değerlendirilmelidir.

TBK m. 131 de asıl borç sona ererken faiz ve ceza gibi bağlı hakların korunması bakımından dikkate alınmalıdır. Sözleşmedeki kayıtlar, ifa anına kadar yapılan bildirimler ve durumun özellikleri önem taşıyabilir. Talebin kapsamı ve bildirimin ilgili kişilere ulaştığı tarih açık biçimde belgelenmelidir.

Sözleşmenin devamı yerine sona erdirilmesi kararlaştırılıyorsa fesih ve tapu iptali sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir. Üçüncü kişilere yapılan satışlar varsa yükleniciden bağımsız bölüm alan kişinin hakları da protokolün etkilerinden ayrı düşünülemez.

Ek protokol ve çekince konusunda hangi kararlar yol gösteriyor?

Borcu ağırlaştıran ek protokolün şekli ayrıca denetlenir

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11.09.2025 tarihli, 2024/2924 E., 2025/2876 K. sayılı kararında yüklenici, ana sözleşmeden sonra yapılan ek protokole dayanarak alacak istemiş, arsa sahiplerinin taleplerine de bu metinle karşı çıkmıştı. Daire, arsa sahiplerinin yükümlülüklerini ağırlaştıran protokolün noterde düzenleme şeklinde yapılmadığı için geçersiz olduğunu; taleplerin geçerli ana sözleşmeye göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Geçersiz protokole göre hazırlanmış gecikme hesabına dayanılması da bozma nedenleri arasında yer aldı.

Bu sonuç, her ek belgenin veya salt ibra anlaşmasının aynı şekle tabi olduğu anlamına gelmez. Karardaki sorun, mevcut edimleri ağırlaştıran değişiklikti. Uygulamada yeni takvim, paylaşım, ceza, ibra ve teminat hükümleri ayrı ayrı nitelendirilmeli; yalnızca belgeye verilen ada veya noterde imza onaylanmış olmasına güvenilmemelidir.

İbranın kapsamı ile cezanın miktarı ayrı sorulardır

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 19.09.2023 tarihli, 2022/3327 E., 2023/2849 K. sayılı kararında inşaat ilişkisinin sona erdirilmesinden sonra birbirine bağlı fesih ve alacağın devri sözleşmeleri yapılmıştı. Ceza alacakları için takip başlatılmasını izleyen sulh ve ibra protokolü, kapsadığı dava ve takipleri belirtiyor; ceza takiplerini kapsamına almıyordu. Daire, bu önceki işlemler ve protokolün kapsamı birlikte değerlendirildiğinde ceza talebinin korunduğu gerekçesini doğru buldu.

Ancak hüküm bütünüyle onanmadı. Aynı edimi düzenleyen bağlantılı sözleşmelerden ayrı ayrı tam ceza çıkarılması nedeniyle birleşen davadaki karar davalı yararına bozuldu. Böylece hakkın saklı tutulması ile istenebilecek miktarın doğru belirlenmesi birbirinden ayrıldı.

Karar, her ibra metninde açık çekince bulunmasa da hakların korunacağı şeklinde okunmamalıdır. Burada önceki takipler ve protokolün belirli dosyalarla sınırlı içeriği birlikte etkiliydi. Uygulamada ibra edilen borçlar, dışarıda bırakılan ceza talepleri ve ilgili takipler açıkça yazılmalı; aynı cezanın bağlantılı belgelerde tekrarlanmasının mükerrer hesap doğurması önlenmelidir.

“İbraname” başlığı, belgedeki teslim ve ceza borcunu açıklamaya yetmez

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.04.2022 tarihli, 2019/751 E., 2022/590 K. sayılı kararında taşınmaz satışına ilişkin “ibraname” başlıklı belge, gelecekte boş teslim yükümlülüğü ve buna bağlı ceza içeriyordu. Tapu devrinde çekince konulmadığı gerekçesiyle ceza talebini reddeden direnme kararı bozuldu. Kurul, tapunun daha önce devredilmesiyle ileriki tarihte üstlenilen boş teslim ediminin birbirine karıştırılmaması gerektiğini belirledi.

Karar doğrudan arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi hakkında verilmiş değildir. Bu nedenle böyle bir sözleşmenin bütün şekil sorunlarına cevap oluşturmaz. Protokol hazırlığı bakımından yol gösterici nokta, hangi edimin ne zaman ifa edileceğinin ve cezanın hangi ihlale bağlandığının belirlenmesidir. Çekince gerekip gerekmediği de sadece imza veya tapu tarihine bakılarak değil, cezaya bağlanan edimin kabulü üzerinden değerlendirilmelidir.

İmzadan önce hangi kontrol listesi kullanılmalıdır?

  • Ana sözleşme ve bütün ekler birlikte okundu mu?

  • Değişen hükümler, yeni tarihler ve ifa sırası açık mı?

  • Geçmiş ceza ve zarar taleplerinin durumu ayrı yazıldı mı?

  • İbra edilen borçlar ve dışarıda bırakılan talepler belirli mi?

  • Paylaşım, teminat ve devir koşullarında değişiklik var mı?

  • Bütün imza sahipleri ve temsil yetkileri doğrulandı mı?

  • Gerekli resmî şekil ve noter işleminin türü belirlendi mi?

  • Devam eden dava, takip, gider ve üçüncü kişi hakları değerlendirildi mi?

Sık sorulan sorular nelerdir?

Yeni teslim tarihini kabul etmek geçmiş cezadan vazgeçmek midir?

Tek başına her durumda böyle yorumlanamaz. Yeni tarihin amacı, protokolün bütünü, geçmiş taleplere ilişkin hükümler ve tarafların iradesi birlikte değerlendirilir. Konunun açıkça düzenlenmesi belirsizliği azaltır.

Genel çekince yazmak geniş bir ibra maddesini etkisizleştirir mi?

Buna güvenilmemelidir. İbra ile saklı tutulacak talepler arasındaki ilişki açık kurulmalıdır. Birbiriyle çelişen hükümler, korunmak istenen alacağın kapsamını yeniden uyuşmazlık konusu yapabilir.

Noterde imza onayı her ek protokol için yeterli midir?

Hayır. İşlemin içeriğine göre gereken geçerlilik şekli belirlenmelidir. Düzenleme şeklini gerektiren bir işlem bakımından yalnızca imza onayı yapılması yeterli kabul edilemeyebilir.

Sonuç olarak protokol neyi açıklığa kavuşturmalıdır?

Protokol, devam eden borçları, değişen yükümlülükleri ve sona erdirilen talepleri anlaşılır biçimde ayırmalıdır. Çekince, ibra ve dava işlemleri birbirleriyle uyumlu düzenlenmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir metnin geçerliliği veya hak kaybı riski hakkında hukuki görüş yerine geçmez.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page