top of page

Kat Karşılığı İnşaatta Fazla İmalat Bedeli: Hesap ve Zamanaşımı

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
8 Eki
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 6 gün önce

Kat karşılığı inşaatta sözleşme dışında yapılan her iş, kendiliğinden arsa sahibinden ayrıca istenebilecek bir alacak doğurmaz. Önce işin zaten sözleşme kapsamında olup olmadığı, kimin yararına yapıldığı, taraflarca istenip istenmediği ve bedelin hangi hukuki ilişkiye dayandığı belirlenmelidir. Sözleşmeye uygun teslim için zorunlu bir işi sonradan “fazla imalat” olarak adlandırmak yeterli değildir.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11 Eylül 2025 tarihli, E.2024/2924, K.2025/2876 sayılı kararı; geçersiz ek protokol, arsa sahiplerinin dairelerine yapılan ilave işler, değerleme tarihi, zamanaşımı ve teminat olarak tutulan bağımsız bölüm arasındaki ilişkiyi birlikte inceler. Kararın doğru okunması, bütün inşaat alacaklarına aynı hesap veya süre kuralının uygulanmasını önler.

Fazla imalat ile eksik işi tamamlama nasıl ayrılır?

Başlangıç noktası noter sözleşmesi, teknik şartname, proje ve geçerli eklerdir. Bunlarda vaat edilen malzeme, işçilik veya donanımın yapılması yüklenicinin asıl edimidir. Örneğin sözleşmede yer alan ısı yalıtımının yapılması, maliyeti öngörülenden fazla olsa bile sırf bu nedenle sözleşme dışı ilave iş haline gelmez. Maliyet artışı ve bedel uyarlaması farklı değerlendirmelerdir.

Buna karşılık sözleşmede bulunmayan, sonradan talep edilen farklı bir donanım veya arsa sahibinin bölümünde yapılan ilave iş ayrı bir bedel tartışması doğurabilir. İşin sözleşmedeki standarttan farkı, miktarı, yapıldığı yer ve kim tarafından istendiği belgelenmelidir. Aynı işin ayıplı yapılıp yeniden yapılması ise kural olarak ayıbın giderilmesi meselesidir; ikinci kez ücret istenmesini kendiliğinden haklı kılmaz.

Ortak alan, arsa sahibinin bağımsız bölümü ve yüklenicinin kendisine kalacak bölüm ayrı listelenmelidir. Arsa sahibinin yararına olduğu söylenen bir harcamanın gerçekte yüklenicinin kendi satış değerini artırması mümkün olabilir. Hangi bölümün hangi kişiye ait olduğu belirlenmeden bütün masrafın arsa sahiplerine eşit dağıtılması sağlıklı bir hesap değildir.

Ek protokolün geçersiz olması neyi değiştirir?

TBK m.13, kanunun yazılı şekle bağladığı sözleşmenin değiştirilmesinde de aynı şekle uyulmasını öngörür; sözleşme metniyle çelişmeyen tamamlayıcı yan hükümleri ayırır. Taşınmaz devri yükümlülüğü içeren arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde resmi şekil ve değişikliğin niteliği ayrıca önem taşır. Her ek kâğıt, başlığı “protokol” olduğu için ana sözleşmeyi geçerli biçimde değiştirmez.

İncelenen dosyada 1997 tarihli resmi sözleşmeye ek 26 Ekim 2000 tarihli harici protokol, arsa sahiplerinin yükünü ağırlaştırdığı ve gereken şekle uyulmadığı için geçerli kabul edilmemiştir. Bu, geçerli ana sözleşmenin de yok sayılması anlamına gelmez. Gecikme ve tarafların asli edimleri ana sözleşme üzerinden değerlendirilirken, gerçekten yapılmış sözleşme dışı işlerin ayrı hukuki temeli araştırılmıştır.

Dolayısıyla “ek protokol geçersiz, hiçbir bedel istenemez” veya “iş yapıldı, protokoldeki her bedel ödenir” sonuçları aynı derecede eksiktir. Geçerli bedel anlaşması bulunup bulunmadığı ile yapılan işin arsa sahibine sağladığı yarar farklı sorulardır. İspat ve hesap yöntemi, bu ayrım yapıldıktan sonra kurulmalıdır.

Vekâletsiz iş görme hükümleri nasıl uygulanır?

TBK m.526, yetkisi olmadan başkasının hesabına iş gören kişinin, işi sahibinin menfaatine ve varsayılan iradesine uygun yürütmesini öngörür. TBK m.529 ise iş sahibinin menfaatine yapılan işte, durumun gereğine göre zorunlu ve yararlı masrafların faiziyle ödenmesi ile iş nedeniyle üstlenilen edimlerden kurtarma yükümlülüğünü düzenler. Bu hükümler, her lüks tercihin bedelinin istenebileceği anlamına gelmez.

İşin esasen işi görenin menfaatine yapıldığı durum TBK m.530'da ayrıca düzenlenmiştir: iş sahibi elde ettiği faydaları edinirken, zenginleştiği ölçüde masrafları ödeme ve ilgili borçlardan kurtarma yükümlülüğüyle karşılaşabilir. Bu nedenle talep, yalnız yüklenicinin harcadığını söylediği tutara değil; hukuki nitelendirme, yarar ve somut gerçekleşmeye dayanmalıdır.

Arsa sahibinin açıkça karşı çıktığı veya projeye ve mevzuata aykırı bir iş de “değeri arttı” denilerek otomatik olarak ödetilemez. TBK m.527'deki sorumluluk hükümleri ve yasaklamanın niteliği dikkate alınır. Tarafların işi geçerli bir ek sözleşmeyle kararlaştırdığı durum ile herhangi bir yetkilendirme olmadan yapılmış iş birbirine karıştırılmamalıdır.

2025 kararında hangi hesap yöntemi benimsendi?

Yargıtay 6. HD, E.2024/2924, K.2025/2876 dosyasında, yüklenicinin arsa sahiplerinin bağımsız bölümlerine yaptığı sözleşme dışı imalatların yapıldıkları yılın piyasa fiyatlarıyla değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Aynı tür imalatın yüklenicinin kendi dairelerinde de yapılmış olması, arsa sahibinin bölümündeki ilave işin bedelini sırf bu nedenle ortadan kaldırmaz.

Bu tespit, yüklenicinin kendi dairesindeki masrafı arsa sahibine yükleyebileceği anlamına gelmez. Talep edilen işin arsa sahibinin hangi bölümüne yapıldığı ve sözleşme kapsamında bulunmadığı ayrı ayrı gösterilmelidir. Kararda tartışılan hesap arsa sahiplerinin bağımsız bölümleri içindir; ortak alanlardaki tüm harcamalar için sınırsız bir kabul kuralı çıkarılamaz.

Örneğin sözleşmede bulunmayan ek donanımın 2021 yılında yapıldığı ileri sürülüyorsa, bilirkişi önce miktarı ve özellikleri belirlemeli; uygun hesap yönteminde o yılın piyasa verilerini açıklamalıdır. Bugünkü satış fiyatını doğrudan geçmiş imalat bedeli yerine koymak farklı kavramları karıştırır. Faiz, yapılan işin değeri ve varsa başka zarar kalemleri de ayrı ele alınmalıdır.

Zamanaşımı beş yıl mı, on yıl mı?

TBK m.146, kanunda başka hüküm yoksa alacaklar için on yıllık genel zamanaşımı öngörür. TBK m.147/6 ise yüklenicinin ağır kusuruyla hiç veya gereği gibi ifa etmemesi istisnasını saklı tutarak eser sözleşmesinden doğan alacaklarda beş yıllık süreyi düzenler. Sözleşmeye dayalı bedel alacağı ile vekâletsiz iş görmeden doğan istemin aynı kabul edilmemesinin önemi burada ortaya çıkar.

2025 tarihli kararda sözleşme dışı ilave iş istemi vekâletsiz iş görme olarak nitelendirilmiştir. Eski tarihli ilişkiye 6101 sayılı Kanun m.5 üzerinden 818 sayılı Borçlar Kanunu m.125 uygulanmış ve on yıllık süre esas alınmıştır. Yargıtay, eser sözleşmesi alacaklarına ilişkin beş yıllık sürenin bu isteme uygulanamayacağını belirtmiştir. Karar, bütün yüklenici alacaklarının on yılda zamanaşımına uğrayacağı yönünde okunmamalıdır.

Ayrıca mahkemenin fazla imalatın artırılan bölümünü sebepsiz zenginleşme süresiyle reddetmesi doğru bulunmamıştır. Hukuki ilişkinin yanlış adlandırılması, süreyi de yanlış belirlemeye yol açabilir. Güncel uyuşmazlıkta önce istemin sözleşmeye, vekâletsiz iş görmeye veya başka bir temele dayandığı; ardından uygulanacak kanun ve geçiş hükümleri belirlenmelidir.

Süre hangi tarihte başlar, ıslah neyi etkiler?

TBK m.149 uyarınca temel kural, zamanaşımının alacağın muaccel olmasıyla başlamasıdır. Her teslim tutanağının tarihi otomatik başlangıç kabul edilemez. Sözleşmedeki teslim tanımı, iskân şartı, geçici ve kesin kabul ayrımı, eksik işler ve tutanaktaki çekinceler birlikte okunmalıdır.

İncelenen davada geçici teslim tutanağı ibra içermediği ve eksiklerle ilgili ayrıca değerlendirme öngördüğü için tek başına başlangıç alınmamıştır. Anahtar teslim sözleşme dikkate alınarak ilgili arsa sahiplerinin daireleri yönünden son iskân tarihi olan 30 Haziran 2003 esas alınmıştır. 21 Mart 2013 tarihli ıslah sırasında on yıllık süre dolmadığından artırılan fazla imalat tutarının zamanaşımıyla reddi hatalı bulunmuştur.

Bu iki tarih yalnız o dosyaya aittir. Yeni bir uyuşmazlıkta her zaman iskânın veya geçici teslimin esas alınacağı söylenemez. Kısmi talep, sonradan artırım, zamanaşımı savunması, durma ve kesilme nedenleri ayrıca incelenmelidir. İhtar göndermekle dava veya icra takibinin zamanaşımına etkisi aynı kabul edilmemelidir.

Fazla imalat alacağı teminat dairesinin devrini sağlar mı?

Yüklenicinin alacaklı olması, arsa sahibinin eksik iş veya gecikme alacaklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. TBK m.97 karşılıklı borç yükleyen sözleşmede, ifa sırası bakımından istisna yoksa, kendi borcunu ifa etmeyen veya ifasını önermeyen tarafın karşı edimi istemesine karşı ödemezlik itirazına imkân verir.

2025 kararında teminat olarak bırakılan daire bakımından, arsa sahiplerinin sözleşmeden doğan haklarının karşılanması gerektiği vurgulanmıştır. Yüklenicinin fazla imalat alacağı ile arsa sahiplerinin toplam alacağı karşılaştırılmalı; arsa sahipleri lehine fark kalıyorsa tescilden önce farkın mahkeme veznesine depo edilmesi sağlanmalıdır. Bu, somut sözleşmedeki güvence düzenine ilişkin değerlendirmedir; her teminat dairesi için otomatik mahsup formülü değildir.

İspat için hangi belgeler gerekir?

  • Resmi ana sözleşme, teknik şartname, onaylı proje ve bütün ek protokoller.

  • İlave işin istendiğini veya kabul edildiğini gösteren yazışma ve tutanaklar.

  • İmalatın yeri, miktarı, malzemesi ve yapım yılını gösteren fotoğraf, hakediş, fatura ve ödeme belgeleri.

  • Geçici ve kesin teslim kayıtları, iskân belgeleri, ibra ve çekince metinleri.

  • Arsa sahibinin ileri sürdüğü eksik iş, gecikme ve diğer karşı alacakların ayrı hesapları.

HMK m.190 çerçevesinde talep eden, hakkını dayandırdığı vakıaları ispatlamalıdır. Delil tespiti veya bilirkişi incelemesi isteniyorsa “fazla iş var mı” sorusuyla yetinilmemeli; sözleşmedeki standart ile gerçekleşen imalatın karşılaştırılması, yapım yılı, yararlanan bölüm ve daha önce ödenen bedeller belirtilmelidir. Aynı işin iki kez hesaplanmasını önlemek için kalem bazında açıklama gerekir.

Sık sorulan sorular

Fatura bulunması tek başına yeterli mi?

Fatura harcamayı gösterebilir; ancak işin gerçekten bu yapıya ve arsa sahibinin bölümüne yapıldığını, sözleşme dışında kaldığını ve ayrıca istenebileceğini tek başına çözmez. Yerinde tespit ve sözleşme karşılaştırması gerekebilir.

İbra imzalanmışsa yine ücret istenebilir mi?

İbranın kapsamı, tarafları, tarihi ve çekinceleri incelenir. Yalnız anahtar teslimini gösteren belgeyle bütün karşılıklı alacakları sona erdiren ibra aynı değildir. İncelenen dosyada da farklı arsa sahiplerinin belgeleri ayrı değerlendirilmiştir.

Dayanak karar ve mevzuat

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 11.09.2025, E.2024/2924, K.2025/2876; 6098 sayılı TBK m.13, 97, 146, 147, 149 ve 526–530; eski ilişkiler yönünden 6101 sayılı Kanun m.5 ve 818 sayılı BK m.125 temel alınmıştır. Hesap tarihi, hukuki nitelendirme ve süre başlangıcı somut sözleşmeye göre birlikte değerlendirilmelidir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page