İnşaat Başka Yükleniciye Devredilirse Eski Müteahhidin Sorumluluğu
Güncelleme tarihi: 3 Kas
İnşaatın başka bir yüklenici tarafından tamamlanması, arsa sahibinin eski müteahhide karşı bütün haklarını kaybettiği anlamına gelmez. Bununla birlikte eski ve yeni yüklenicinin her borçtan mutlaka birlikte sorumlu olduğu da söylenemez. Sonuç; yapılan işlemin sözleşme devri, sözleşmeye katılma, borcun üstlenilmesi veya yalnız işi fiilen tamamlama niteliğinde olmasına göre değişir.
Özellikle yarım kalan projelerde yeni bir protokol imzalanırken geçmiş gecikme, eksik ve ayıplı işler, tapu devirleri ve teminatlar ayrı ayrı ele alınmalıdır. “İnşaatı yeni firma yapacak” şeklindeki açıklama, bu konuların tamamını çözmez. Önce eski sözleşmenin devam edip etmediği, ardından hangi talebin hangi döneme ve kişiye yöneltileceği belirlenmelidir.
Yeni müteahhidin işe başlaması sözleşme devri sayılır mı?
Türk Borçlar Kanunu'nun 205. maddesinde sözleşmenin devri, devredenin sözleşmedeki taraf sıfatının bütün hak ve borçlarıyla devralana geçmesi olarak düzenlenir. Devreden, devralan ve sözleşmede kalan tarafın anlaşması gerekir. Önceden verilen izin veya sonradan verilen onay da kanundaki koşullarla bu sonucu doğurabilir. Devrin geçerliliği, devredilen sözleşmenin şekline bağlıdır.
Dolayısıyla eski yüklenici ile yeni şirket arasındaki özel bir anlaşma, arsa sahibinin katılımı veya hukuken geçerli izni bulunmaksızın arsa sahibini her durumda bağlamaz. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin şekil koşulları da dikkate alınmalıdır. Arsa sahibinin yeni ekibin şantiyeye girmesine ses çıkarmaması ile kapsamı belirli bir sözleşme devrini kabul etmesi aynı şey değildir; davranışlar ve belgeler birlikte yorumlanır.
TBK 206'da düzenlenen sözleşmeye katılmada ise eski taraf sözleşmede kalır ve yanına yeni bir taraf eklenir. Kanun, aksi kararlaştırılmadıkça katılan ile yanında yer aldığı tarafın karşı tarafa karşı müteselsil sorumluluğunu öngörür. Buna karşılık yalnız bir alacağın temliki, yüklenicinin bütün yapım borçlarının devri değildir. Alt yüklenicinin işi yürütmesi de tek başına ana yükleniciyi sözleşmeden çıkarmaz.
Eski yüklenici borçlarından hangi şartlarla kurtulabilir?
Borcun dış üstlenilmesine ilişkin TBK 196, eski borçlunun yerine yenisinin geçmesini ve borçtan kurtulmasını alacaklı ile borcu üstlenen arasındaki sözleşmeye bağlar. Hangi borcun devredildiği açık olmalıdır. Gelecekteki tamamlama borcu ile devirden önce doğmuş gecikme tazminatı birbirinden farklı taleplerdir. Yüklenicinin değişmesi, geçmiş alacağın da mutlaka silindiğini göstermez.
TBK 133'e göre mevcut borcun yeni bir borçla sona erdirilmesi, tarafların bu yöndeki açık iradesini gerektirir. Yeni bir ödeme veya tamamlama takvimi yapılması tek başına bütün eski hakların yenilendiği ve sona erdiği şeklinde yorumlanamaz. Ancak protokolde açık bir ibra, sulh veya belirli alacaklardan vazgeçme varsa bunun kapsamı ayrıca incelenir.
Bu nedenle “eski müteahhit tamamen sorumsuz kalır” veya “arsa sahibi hiçbir şekilde hak kaybetmez” şeklindeki iki kesin cevap da sakıncalıdır. İmzacıların sıfatı, temsil yetkisi, protokolün konusu, önceki borçlara ilişkin ifadeler ve yeni yüklenicinin neyi üstlendiği değerlendirilmelidir. Bir şirketin ticaret unvanını değiştirmesi de farklı bir tüzel kişiye devir yapılmasıyla karıştırılmamalıdır.
Yargıtay'ın 2014/5139 esas sayılı kararı ne söylüyor?
Yargıtay 23. Hukuk Dairesi, 11.06.2015 tarih, 2014/5139 E., 2015/4493 K. sayılı kararında eski ve yeni yükleniciye yöneltilen talepleri ayrı değerlendirmiştir. Uyuşmazlıkta arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinden sonra yapım işi başka yükleniciye bırakılmış; arsa sahipleriyle yeni yüklenici arasında tapu devirleri, eksikliklerin tamamlanması ve iskân alınmasına ilişkin ek protokol düzenlenmiştir.
İlk derece mahkemesi protokoldeki şartların henüz gerçekleşmediği gerekçesiyle her iki yükleniciye karşı talepleri reddetmiştir. Yargıtay, eski yüklenicinin bu protokolün tarafı olmadığını ve yeni protokolün onun geçmiş sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmadığını vurgulamıştır. Önceki sözleşmede bulunan birlikte sorumluluk hükmü ile devir belgesinin de değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Daire; eski yüklenicinin temerrüdü, gecikme süresi, gecikme bedeli ve eksik işler bakımından araştırma yapılmasını, gerektiğinde keşif ve bilirkişi incelemesine başvurulmasını istemiştir. Dosyada bulunmayan devir belgesinin getirtilmemesini de eksiklik olarak görmüştür. Karar, arsa sahibinin bütün taleplerini doğrudan kabul etmemiş; eski yüklenici yönünden eksik inceleme nedeniyle bozma sonucuna ulaşmıştır.
Bu kararın uygulamadaki karşılığı şudur: Yeni yükleniciyle anlaşmaya varılması, eski sözleşme ve doğmuş talepler incelenmeden eski yükleniciye karşı davanın reddi için yeterli değildir. Bununla birlikte somut dosyadaki birlikte sorumluluk hükmü, her inşaat sözleşmesinde kendiliğinden var kabul edilemez.
Devirden önceki gecikme nasıl hesaplanır?
TBK 117 bakımından borcun muaccel olması ve kural olarak borçlunun ihtarla temerrüde düşürülmesi gerekir; sözleşmede belirli bir ifa günü kararlaştırılmışsa ihtarsız temerrüt gündeme gelebilir. TBK 118 gecikmeden doğan zararın giderilmesini düzenler. Karşılıklı sözleşmelerde ek süre verilmesi ve seçimlik haklar yönünden TBK 123-125 de değerlendirilir.
İnşaat sözleşmesindeki teslim tarihi, arsanın fiilen teslimi, ruhsat alınması için tarafların yükümlülükleri ve geçerli süre uzatımları birlikte okunmalıdır. Arsa sahibinden kaynaklanan ruhsat veya yer teslimi engeli varsa bunun gecikmeye etkisi araştırılır. Yeni protokolde verilen ek sürenin yalnız yeni yüklenici için mi, geçmiş dönem talepleri için de mi sonuç doğurduğu açıklığa kavuşturulur.
Örneğin yeni yüklenicinin altı ay içinde bitirmeyi üstlenmesi, önceki on aylık gecikme alacağının otomatik olarak silinmesi demek değildir. Buna karşılık aynı zarar iki kez tahsil edilemez. Kira kaybı, sözleşmesel gecikme bedeli ve cezai şartın birlikte istenip istenemeyeceği; her kalemin işlevi, sözleşme hükmü ve somut zarar üzerinden incelenir.
Eksik ve ayıplı işlerden kim sorumlu olur?
Eski dönemde yapılmış ayıplı imalat ile yeni yüklenicinin tamamlamayı üstlendiği eksiklik ayrılmalıdır. Yeni yüklenici belirli ayıpları gidermeyi açıkça kabul etmiş olabilir. Bu kabul, eski yüklenicinin sorumluluğunun kendiliğinden sona erdiğini veya her iki şirketin tüm kalemlerden aynı kapsamda sorumlu olduğunu tek başına göstermez.
TBK 474, teslim edilen eserin imkân bulunur bulunmaz gözden geçirilmesini ve ayıpların uygun sürede bildirilmesini öngörür. TBK 475 şartlarına göre bedel indirimi, ücretsiz onarım veya sözleşmeden dönme gibi haklar gündeme gelebilir; taşınmaz üzerindeki eser bakımından dönmeye ilişkin özel sınırlama da gözetilir. TBK 477 uyarınca kabulün etkisi ile sonradan ortaya çıkan gizli ayıpların gecikmeksizin bildirilmesi önemlidir.
TBK 478'de taşınmaz yapılardaki ayıptan doğan davalar için teslimden itibaren beş yıllık, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıllık zamanaşımı düzenlenir. Bunlar bütün inşaat alacaklarının ortak süresi değildir. Yeni yüklenicinin işe başlaması, eski yükleniciye karşı her sürenin yeniden başladığı anlamına da gelmez.
Yeni protokolde hangi konular açıkça yazılmalı?
Eski sözleşmenin devamı, devri veya sona ermesi ile her imzacının sıfatı ve temsil yetkisi.
Mevcut imalat seviyesi; bağımsız bölüm ve ortak alan bazında eksik veya ayıplı işlerin listesi.
Geçmiş gecikme, kira kaybı, cezai şart ve diğer alacakların korunup korunmadığı.
Yeni iş programı, teslim ve iskân yükümlülüğü; tapu devirlerinin hangi gerçekleşme şartına bağlandığı.
Eski teminatların durumu, yeni teminatın kapsamı ve önceki yüklenicinin sorumluluğuna ilişkin açık hükümler.
Genel bir “tarafların birbirinden hiçbir alacağı kalmamıştır” cümlesi, yalnız yeni iş programını düzenlemek isteyen arsa sahibi için beklenmeyen sonuç yaratabilir. Çekince konulacaksa hangi dönem ve hangi talepleri kapsadığı belirtilmelidir. Kefalet veya üçüncü kişilerin verdiği teminatların devamı da asıl borçtan ayrı geçerlilik koşullarına bağlı olabilir.
Deliller yeni ekip işe başlamadan nasıl korunur?
Şantiyenin değişmeden önceki hâli tutanak, tarihli fotoğraf, teknik rapor ve yazışmalarla belgelenmelidir. Yeni ekibin kapatacağı veya değiştireceği imalatlar sonradan incelenemeyebilir. HMK 400 kapsamında delilin kaybolması ya da ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması tehlikesi varsa mahkemeden delil tespiti istenmesi değerlendirilebilir.
Eski sözleşme, bütün ek protokoller, devir belgesi, ihtarlar, ruhsat ve tadilat belgeleri, hakedişler, tapu kayıtları ve teslim tutanakları aynı dosyada toplanmalıdır. Dava açılacak kişi ve mahkeme; talebin dayanağına ve tarafların hukuki sıfatına göre belirlenir. Eski yüklenicinin ödeme güçlüğü içinde olması, yeni yüklenicinin üstlenmediği bir borcu ona otomatik olarak yüklemez.
Dayanaklar ve kararın kapsamı
Bu rehberin başlıca dayanakları 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 117-118, 123-125, 133, 196, 205-206 ve 474-478. maddeleri; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 400. maddesi ve Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 11.06.2015 tarihli, 2014/5139 E., 2015/4493 K. sayılı kararıdır. Karar özeti resmî karar metni esas alınarak hazırlanmıştır; somut sözleşmenin yerine geçmez.


