Yükleniciden Alınan Daire Başkasına Teminat Olarak Devredilirse
Güncelleme tarihi: 4 Kas
Yükleniciden daire satın alıp bedelini ödeyen kişi, tapu devrini beklerken taşınmazın başka birine teminat olarak verildiğini öğrenebilir. Daire teslim edilmiş, hatta kiraya verilmiş olsa bile tapunun başka kişi adına kayıtlı olması ciddi bir uyuşmazlık yaratır. Bu durumda ilk satış sözleşmesi, ödeme ve teslim belgeleri kadar, sonradan devralan kişinin önceki satışı bilip bilmediği de önem taşır.
Bedeli önce ödemek veya önce sözleşme yapmak, her durumda tapuyu geri almaya yeterli değildir. Tapu iptali ve tescil talebinin kabulü; ilk sözleşmenin hukuki niteliğine, kişisel hakkın korunma biçimine, sonraki devrin gerçek amacına ve üçüncü kişinin iyiniyetine bağlıdır. Tescil mümkün değilse para iadesi veya tazminat seçeneğinin de doğru kişiye ve doğru hukuki sebebe yöneltilmesi gerekir.
Teminat devri ile ipotek aynı şey midir?
İpotekte taşınmazın mülkiyeti borçluda kalır; alacaklı lehine sınırlı ayni hak kurulur. Teminat amacıyla mülkiyet devrinde ise tapudaki malik değişir. Taraflar, borç ödendiğinde taşınmazın geri verilmesini kararlaştırmış olabilir. Bu tür ilişki, koşullarına göre inançlı işlem olarak nitelendirilebilir; görünürde satış bulunması işlemin gerçek amacının ayrıca incelenmesine engel değildir.
TBK m.19, sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken kullanılan sözcüklerden çok tarafların gerçek ve ortak iradesinin esas alınmasını öngörür. Bununla birlikte her inançlı işlem muvazaalı değildir. Teminat amacıyla devir yapılmış olması, önceki alıcının açacağı davada tek başına tapunun iptalini gerektirmez. İşlemin önceki alıcının hakkını bilerek etkisiz bırakmak için yapıldığı iddiası somut delille desteklenmelidir.
Adi yazılı satış sözleşmesi alıcıyı korur mu?
Taşınmaz satışında resmî şekil kuralları önemlidir. Ön ödemeli konut satışında 6502 sayılı Kanun m.40, tüketicinin bedeli önceden peşin veya taksitle ödemesini, satıcının daha sonra konutu devretme ya da teslim etmesini düzenler. M.41, satışın tapuda tescilini veya satış vaadinin noterde düzenleme şeklinde yapılmasını arar.
Aynı m.41, resmî şekle uyulmamışsa satıcının sonradan geçersizliği tüketici aleyhine ileri süremeyeceğini de belirtir. Bu koruma, kanunun kapsamına giren ön ödemeli konut ilişkisinde önemlidir. Ancak tüketici olmayan ticari yatırım işlemleri veya farklı sözleşmeler kendiliğinden aynı hükme tabi olmaz. Sözleşmenin tarihi, tarafların sıfatı ve taşınmazın edinilme amacı belirlenmelidir.
Arsa payı karşılığı inşaat ilişkisi içinde yüklenicinin kişisel hakkının devralınması söz konusuysa TBK m.183–184'teki alacağın devri hükümleri de gündeme gelebilir. Yazılı devir, yüklenicinin sahip olmadığı veya henüz hak etmediği bir hakkı kendiliğinden yaratmaz. Bu nedenle her adi yazılı belgeyi aynı tür “geçerli tapu satışı” kabul etmek yerine, devredilen hakkın kaynağı ve koşulları incelenmelidir.
Tapuya güvenen üçüncü kişi ne zaman korunur?
TMK m.1023, tapu sicilindeki kayda iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin edinimini korur. TMK m.1024 ise yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken kişinin bu kayda dayanamayacağını düzenler. TMK m.3 uyarınca iyiniyetin varlığı esas olmakla birlikte, durumun gerektirdiği özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasından yararlanamaz.
Önceki alıcının yalnız kişisel hakkı bulunuyorsa ve bu hak tapuya şerhle güçlendirilmemişse, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı tescil istemi sonuçsuz kalabilir. Buna karşılık sonraki devrin önceki alıcının zararına bilerek yapıldığı veya muvazaalı olduğu ispatlanırsa değerlendirme değişebilir. “Tapuda benim adım yazıyor” savunması da, “ben daha önce satın aldım” iddiası da dosyadaki diğer olgular görülmeden kesin sonuç vermez.
HGK'nin 24 Eylül 2025 tarihli kararında ne oldu?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.09.2025 tarihli, 2024/1 E., 2025/565 K. sayılı kararı, yükleniciden adi yazılı sözleşmeyle alınan konutun başka kişiye teminat amacıyla devri hakkındadır. Alıcı, 01.12.2014 tarihli sözleşmeyle daire aldığını, bedeli ödediğini ve teslimden sonra kiraya verdiğini ileri sürmüştür. Tapu ise yüklenicinin borcuna karşılık başka kişiye geçirilmiştir.
Özel Daire, önceki satışın bilindiği ve muvazaa iddiasının ispatlanamadığı düşüncesiyle tescil talebinin reddi gerektiğini belirtmiş; ilk derece mahkemesi direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, dosyadaki delilleri birlikte değerlendirerek direnme kararını onamıştır. Dolayısıyla karar aktarılırken önceki bozma gerekçesi, Kurulun nihai sonucu gibi sunulmamalıdır.
Kurul çoğunluğu; yüklenici temsilcisinin önceki satışı devralana söylediğine ilişkin beyanını, tarafların eski ilişkisini, kiracının durumunu, apartman kayıtlarını ve kiracıya uzun süre sonra ihtar gönderilmesini birlikte dikkate almıştır. Somut olayda tapuyu devralanın iyiniyet savunmasını kabul etmemiş ve TMK m.1023 korumasından yararlanamayacağı sonucuna ulaşmıştır.
Karar, her teminat devrinin iptal edileceği veya kiracı bulunmasının tek başına kötüniyeti kanıtlayacağı anlamına gelmez. Sonucu belirleyen, bu olayda önceki satışın bilindiğini ortaya koyan delillerin bütünüdür. Alıcının kendi sözleşmesi ve ödeme iddiası kadar, sonradan devralanın işlem sırasındaki bilgisi üzerinde de durulmalıdır.
Kötüniyet ve önceki satış hangi belgelerle gösterilebilir?
İspat yükü bakımından, sonraki malikin iyiniyetli olmadığını ileri süren alıcı iddiasını somutlaştırmalıdır. Devirden önce gönderilen yazılı bildirimler, taraflar arasındaki mesajlar, teminat protokolü, teslim tutanağı ve devralanın önceki satışı bildiğini gösteren beyanlar önem taşıyabilir. Belgelerin hangi tarihte düzenlendiği ve karşı tarafa ne zaman ulaştığı ayrıca değerlendirilir.
Kiracının sözleşmesi, banka yoluyla kira ödemeleri, abonelik başlangıçları ve apartman toplantı tutanakları fiilî kullanımın tarihini gösterebilir. Yakın ilişki, düşük bedel veya kısa aralıklı devirler de diğer delillerle birlikte incelenebilir; her biri tek başına kesin kanıt değildir. Tanık, hangi olayı doğrudan gördüğünü veya hangi konuşmaya bizzat katıldığını açıklamalıdır.
İlk satış sözleşmesi ve ekleri, ödeme makbuzları, banka dekontları ve teslim tutanağı.
Taşınmazın güncel ve geçmiş tapu kayıtları, devir tarihleri, şerh ve takyidat bilgileri.
Teminat ilişkisini ve geri devir anlaşmasını gösteren yazışma veya protokoller.
Fiilî kullanım, kiralama ve üçüncü kişinin önceki satışı öğrendiği tarihe ilişkin belgeler.
Belgeler hukuka uygun şekilde elde edilip asılları korunmalıdır. Sonradan oluşturulmuş tarihsiz bir belge ile işlem sırasında mevcut kayıt aynı ispat gücünde olmayabilir. Dosyayı güçlendiren yöntem, çok sayıda ilgisiz evrak sunmak yerine her belgenin hangi olguyu kanıtladığını tarih sırasıyla açıklamaktır.
Tapu iptali ve tescil davası kime yöneltilir?
Tapu iptali ve tescil talebinde güncel kayıt maliki davanın merkezindedir. Yükleniciden istenen sözleşmesel ifa, bedel iadesi veya tazminatın tarafı ve sebebi ise ayrıca belirlenir. Yalnız yükleniciye karşı açılmış bir para davası, başka kişi adına kayıtlı tapuyu kendiliğinden değiştirmez. Davadan önce tapu kaydı ve devir zinciri mutlaka kontrol edilmelidir.
Mahkemenin görevi uyuşmazlığın tüketici işlemi olup olmadığına göre değerlendirilir. İncelenen HGK dosyası tüketici mahkemesi sıfatıyla görülmüştür; bu, her taşınmaz teminat uyuşmazlığının tüketici mahkemesinde görüleceği anlamına gelmez. Taşınmazın aynına ilişkin yetki kuralları ve talebin niteliğine göre dava şartı arabuluculuk kapsamı veya istisnaları da birlikte incelenmelidir.
Daire yeniden devredilmeden tedbir alınabilir mi?
HMK m.389, hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşması, imkânsızlaşması veya gecikmeyle ciddi zarar doğması tehlikesinde ihtiyati tedbire imkân verir. Tapunun yeniden devredilmesi riski varsa, uyuşmazlık konusu taşınmaz hakkında uygun tedbir talep edilebilir. Dava açılması veya tapu müdürlüğüne dilekçe verilmesi tek başına devir yasağı yaratmaz; mahkeme kararı ve uygulanması gerekir.
HMK m.390 kapsamında haklılığın yaklaşık olarak ispatı ve istenen tedbirin açıklanması gerekir. Mahkeme, HMK m.392 uyarınca teminat isteyebilir; teminatsız karar verilmesinin koşulları da ayrıca değerlendirilir. Tedbirin uygulanması ve dava öncesinde alınmışsa esas davanın açılması için kanuni süreler bulunduğundan, karar alındıktan sonraki işlemler de takip edilmelidir.
Tescil mümkün olmazsa para geri alınabilir mi?
İyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı korunursa veya başka nedenle tescil mümkün olmazsa yükleniciye karşı bedel iadesi ve koşullarına göre tazminat gündeme gelebilir. Ancak bu taleplerin miktarı, hukuki dayanağı, faiz başlangıcı ve sorumlusu açıkça gösterilmelidir. İlk talebin reddi, usulüne uygun ileri sürülmemiş bütün parasal taleplerin kendiliğinden kabulünü sağlamaz.
HGK kararındaki alıcı da tescil mümkün değilse ödediği paranın faiziyle tahsilini alternatif olarak istemiştir. Böyle bir talep düzeninde aynı zarar için hem dairenin hem tam bedelin mükerrer tahsili amaçlanamaz. Yüklenicinin ödeme gücü, mevcut hacizler ve varsa iflas süreci tahsil kabiliyetini ayrıca etkiler.
Bu rehberin temel dayanakları TBK m.19 ve 183–184, TMK m.3 ve 1023–1025, 6502 sayılı Kanun m.40–41, HMK m.389–392 ile HGK'nin 24.09.2025 tarihli, 2024/1 E., 2025/565 K. sayılı kararıdır. İlk adım, yeni bir devir gerçekleşmesini beklemeden sözleşme, tapu ve ödeme belgeleri üzerinden hangi hakkın hangi kişiye karşı ileri sürüleceğini belirlemektir.


