Arsa Payı Karşılığı İnşaatta Paylaşım: Brüt Alan ve Emsal Hesabı
Güncelleme tarihi: 4 Kas
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde “yüzde 67 arsa sahibinin” denilmesi, tek başına kaç daire teslim edileceğini göstermez. Yüzdenin hangi alan üzerinden uygulanacağı, arsa sahibinin ana taşınmazdaki payı, ortak alanların hesaba katılma biçimi ve dairelerin değer farkları birlikte belirlenmelidir. Tapudaki arsa yüzölçümü, emsale esas alan, toplam brüt inşaat alanı ve bağımsız bölümün kullanılabilir alanı aynı büyüklük değildir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29.04.2026 tarihli, 2025/215 E., 2026/277 K. sayılı kararı bu ayrımı somut bir paylaşım uyuşmazlığında ele alır. Karar, bütün sözleşmeler için tek bir metrekare formülü getirmez. Esas olan, tarafların kararlaştırdığı paylaşımın sözleşmeye uygun teknik veriye uygulanması ve sonucun bağımsız bölümler düzeyinde denetlenebilmesidir.
Paylaşım hesabının hukuki dayanağı nedir?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 470. maddesi eser sözleşmesini, yüklenicinin eser meydana getirmeyi ve iş sahibinin karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme olarak düzenler. Arsa payı karşılığı inşaatta bu bedel, kararlaştırılan taşınmaz paylarının devri biçiminde ortaya çıkar. Sözleşme, eser meydana getirme ve taşınmaz devrine ilişkin yükümlülükleri bir arada içerir; resmî şekil ve tapu işlemleri ayrıca önem taşır.
TBK 19’a göre sözleşmenin içeriği yorumlanırken gerçek ve ortak irade esas alınır. Bu nedenle yalnız “emsal” sözcüğünü veya tek bir yüzdeyi seçip diğer hükümleri dışlamak doğru değildir. Paylaşım cetveli, onaylı projeye yapılan atıflar, sabit metrekare taahhüdü, ek protokoller ve bağımsız bölüm seçimine ilişkin düzenlemeler birlikte değerlendirilir. TBK 471’deki sadakat ve özen borcu da yüklenicinin taahhüt ettiği yapıyı iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek gerçekleştirmesini gerektirir.
Arsa alanı, emsal, brüt alan ve net alan nasıl ayrılır?
Arsa yüzölçümü, taşınmazın zemindeki alanıdır. Birden çok malik bulunuyorsa kişinin tapu payı, ana taşınmazın tamamına sahip olduğu anlamına gelmez. İmar uygulamasıyla parselin değişmesi hâlinde eski ve yeni tapu kayıtları arasındaki bağlantı da kurulmalıdır. Sözleşmenin eski parseli göstermesi, hesabın hiçbir araştırma yapılmadan eski yüzölçümünde dondurulmasını gerektirmez.
Emsal hesabı, imar düzeni içinde belirli alanların yapılaşma hesabına nasıl katılacağını ilgilendirir. Toplam brüt inşaat alanı ise ruhsat ve projede başka bileşenleri de içerebilir. Emsal dışında bırakılan bir alanın varlığı, o alanın özel hukuk bakımından kendiliğinden yükleniciye veya arsa sahibine ait olduğunu göstermez. Kamu hukukundaki yapılaşma hesabı ile tarafların ekonomik paylaşımı ayrı sorulardır.
Bağımsız bölümün brüt ve net alanı da aynı değildir. Dairenin iç kullanım alanıyla ortak yerlerden pay eklenerek ifade edilen büyüklük karşılaştırılırken aynı ölçüm yöntemi kullanılmalıdır. İlanlarda yer alan “satış brütü” ifadesi tek başına sözleşmedeki metrajı açıklamaz. Hangi duvarların, balkonların ve ortak alanların hangi hesaba girdiği teknik raporda açıkça gösterilmelidir.
2026 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararı neyi değiştirdi?
HGK’nin 29.04.2026 tarihli, 2025/215 E., 2026/277 K. sayılı kararındaki sözleşme; imar uygulamasından sonra oluşacak alanı, yapı inşaat alanını ve yüzde 67–33 paylaşımını düzenliyordu. Bağımsız bölümler ile metrajların belediyece onaylanacak mimari projeye göre netleşmesi ve gerektiğinde rayiç değer dikkate alınarak kura yapılması da kararlaştırılmıştı.
İlk derece mahkemesi, imar uygulaması sonucundaki taşınmaz yüzölçümünden hareket eden bilirkişi hesabını benimsemişti. Oysa yapı ve tadilat ruhsatlarında toplam brüt inşaat alanı 24.373,74 metrekare olarak gösteriliyordu. Kurul, somut sözleşmeye göre önce bu toplam üzerinden arsa sahibinin hissesine düşen brüt inşaat alanının bulunması, ardından yüzde 67’ye karşılık gelen bağımsız bölümlerin tespit edilmesi gerektiğini kabul etti ve direnme kararını bozdu.
Bu sonuç, davacının ileri sürdüğü bütün eksik metrekare veya ek daire taleplerinin kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmez. Bozma, hesabın dayanağına ilişkindir. Karar ayrıca her inşaatta ortak alanların mutlaka aynı biçimde dağıtılacağı veya her malikin doğrudan toplam brüt alanın yüzde 67’sini alacağı şeklinde okunamaz; kişinin arsa payı ve kendi sözleşmesi belirleyicidir.
Basit bir örnekle hesap sırası
Yalnız hesap yöntemini göstermek için, sözleşmenin toplam brüt alanı esas aldığını, bu alanın 10.000 metrekare olduğunu, bir malikin arsa payının yüzde 20 ve sözleşmedeki paylaşım oranının yüzde 60 olduğunu varsayalım. Önce 10.000 × 0,20 = 2.000 metrekare bulunur. Sonra bu tutarın yüzde 60’ı hesaplanır: 1.200 metrekare. Ancak bu sayı tek başına “1.200 metrekare net daire teslimi” anlamına gelmez.
Bu büyüklüğün bağımsız bölüm brütüne nasıl dönüştürüleceği, ortak alanların durumu ve hangi dairelerle karşılanacağı ayrıca açıklanmalıdır. Örnek, herkes için uygulanacak kanuni oran veya hak kazanma formülü değildir. Sözleşme belirli daireleri aynen tahsis etmişse, asgari net alan güvenceye alınmışsa veya değer esaslı paylaşım öngörülmüşse değerlendirme değişebilir.
Aynı metrekaredeki daireler eşit kabul edilir mi?
Her zaman edilmez. Kat, cephe, gün ışığı, kullanım amacı, manzara ve ticari nitelik ekonomik değeri etkileyebilir. Sözleşme değer dengesi veya belirli katlardan dağıtım öngörüyorsa yalnız toplam metrekareyi eşitlemek yeterli olmaz. Daire listesinde blok, kat, numara, kullanım türü, alan ve değer bilgileri birlikte yer almalıdır.
Kura çekilmiş olması da bütün uyuşmazlıkları kendiliğinden bitirmez. Kuraya hangi bağımsız bölümlerin girdiği, katılım ve temsil düzeni, önceden verilen rıza, sonradan yapılan değişimlerin kapsamı incelenir. Bununla birlikte incelenen HGK kararındaki bozma sebebini, tüm kura veya takas işlemlerinin geçersiz bulunduğu biçiminde genişletmemek gerekir.
Bilirkişi raporunda hangi soruların cevabı bulunmalı?
HMK 266, hukuk dışındaki özel veya teknik bilgi gerektiren konularda bilirkişiye başvurulmasını düzenler. Sözleşmenin hukuki yorumunu mahkeme yapar; mimari metraj ve değer hesabı bu yorumla uyumlu teknik veriye dayanmalıdır. Denetlenebilir bir rapor, yalnız sonuç rakamını değil belge ve işlem sırasını da gösterir.
Hangi ruhsat, tadilat projesi ve tarihli alan cetveli esas alındı?
Malikin tapu payı ve imar uygulaması sonrası pay karşılığı nasıl hesaplandı?
Emsal alanı ile toplam brüt alan arasındaki fark hangi kalemlerden oluştu?
Ortak alanlar aynı hesapta iki kez sayıldı mı veya gerekçesiz çıkarıldı mı?
Tahsis edilen dairelerin alanları ve değerleri sözleşmedeki dağıtımla örtüşüyor mu?
HMK 281 uyarınca raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlatılması, açıklama veya yeni bilirkişi istenebilir. Kanundaki şartlarla, bu süre içinde başvurulması hâlinde bir defaya mahsus ve en fazla iki haftalık ek süre verilebilir. “Raporu kabul etmiyorum” demek yerine hangi tablo, belge veya işlemin neden yanlış olduğunun gösterilmesi incelemeyi somutlaştırır.
Eksik alan veya yanlış paylaşım iddiası nasıl hazırlanır?
Önce sözleşmedeki hak ile fiilen verilen bağımsız bölümler karşılaştırılmalıdır. Mülkiyet devri talebi, eksik ifadan doğan bedel talebi ve kura işleminin bağlayıcılığına ilişkin uyuşmazlık aynı talep değildir. Uygun hukuki yol; tapu durumu, üçüncü kişilere devirler, teslim aşaması ve sözleşmenin devam edip etmediği dikkate alınarak belirlenir.
Noter sözleşmesi, ek protokoller, güncel ve geçmiş tapu kayıtları, ruhsatlar, onaylı projeler, alan cetvelleri, paylaşım listeleri, kura tutanakları ve teslim belgeleri birlikte saklanmalıdır. Eksik alan iddiasının sadece emlak ilanına veya telefon görüşmesine dayanması yerine bu belgelerle açıklanması gerekir. Belgelerdeki tarih farkları özellikle tadilat yapılan projelerde belirleyici olabilir.
Sık sorulan sorular
Ruhsatta daha fazla alan varsa otomatik olarak ek daire alır mıyım?
Hayır. Artışın niteliği, sözleşmenin hangi alanı paylaştırdığı ve ek düzenlemeler incelenir. Ruhsat alanının büyümesi, tek başına yeni bağımsız bölümün hangi tarafa ait olduğunu çözmez. Buna karşılık paylaşımın dayandığı alanı etkileyen değişiklik, hesap dışı da bırakılamaz.
Teslim tutanağını imzalamak bütün talepleri bitirir mi?
Belgenin yalnız anahtar teslimini mi, yoksa hesaplaşma ve ibra iradesini de mi içerdiğine bakılır. Fiilî teslim, metrekare ve paylaşım uyuşmazlığının mutlaka çözüldüğü anlamına gelmez. Eksiklikler, çekinceler ve hangi hakların saklı tutulduğu açık yazılmalı; yeni protokolün önceki taleplere etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Mevzuat ve karar dayanağı
Bu açıklamalar TBK 19, 470 ve 471; HMK 266 ve 281 ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29.04.2026 tarihli, 2025/215 E., 2026/277 K. sayılı kararına dayanır. Kararın olay, gerekçe ve bozma sonucu birlikte değerlendirilmiştir. Somut paylaşım hakkı, kişinin kendi sözleşmesi ve onaylı teknik belgeleri üzerinden belirlenir.


