Arsa Payı Karşılığı İnşaatta Kademeli Tapu Devri ve Satış Vekâletinin Gecikmesi
Güncelleme tarihi: 6 gün önce
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinde arsa paylarının belirli yapım aşamalarında devredilmesi, projenin finansman düzenini doğrudan etkileyebilir. Yüklenici, hak ettiği payları satarak inşaata kaynak sağlamayı planlarken arsa sahibi de devirleri ilerleme seviyesine bağlayarak güvence oluşturmak ister. Uyuşmazlık çoğu zaman hangi aşamanın tamamlandığı ve o aşamada hangi işlemin yapılması gerektiği konusunda çıkar.
Devrin veya satış vekâletinin gecikmesi tek başına bütün sonuçları belirlemez. Önce borcun doğup doğmadığı, yüklenicinin kendi edimini gereği gibi yerine getirip getirmediği, gecikmenin nedeni ve bunun iş programına etkisi incelenmelidir. Bu yazı, sözleşmenin uygulanması sırasında belge ve bildirim düzeninin nasıl kurulabileceğini ele almaktadır.
Kademeli tapu devri hangi koşullara bağlanabilir?
Sözleşmede belirli arsa paylarının temel, kaba inşaat, çatı, ince işler veya başka bir aşamanın tamamlanmasıyla devredileceği kararlaştırılabilir. Ancak yalnızca aşamanın adı yeterli açıklığı sağlamayabilir. Tamamlanmanın teknik ölçütü, kontrolü kimin yapacağı, eksik işlerin etkisi ve devrin kaç gün içinde gerçekleştirileceği birlikte değerlendirilir.
Örneğin, “kaba inşaat tamamlanınca” ifadesinin kapsamı taraflar arasında tartışmalıysa onaylı proje, teknik şartname ve sözleşmenin bütünü önem kazanır. Fiilî ilerlemenin yanında ruhsata ve projeye uygunluk da uyuşmazlığın parçası olabilir. Bir aşamaya ilişkin belediye işleminin tamamlanması ile sözleşmede aranan yapım seviyesinin gerçekleşmesi her zaman aynı olgu değildir.
Devir takvimindeki pay veya bağımsız bölüm belirlenebilir olmalıdır. Genel paylaşım oranı, her ara devrin ayrıntılarını kendiliğinden çözmez. Tapu kaydı ile paylaşım çizelgesi karşılaştırılmalıdır.
İlerleme seviyesi nasıl ispatlanır?
Düzenli hakediş veya seviye tespit tutanakları, tarihli fotoğraflar, yapı denetim kayıtları, şantiye defteri, teknik raporlar ve yazışmalar birlikte değerlendirilir. Tek taraflı hazırlanmış bir çizelge yararlı olabilir; ancak karşı tarafın kabulü veya bağımsız teknik verilerle desteklenmesi ispat gücünü artırır.
Tutanağın yalnızca bir yüzde içermesi yerine, tamamlanan imalatları ve tespit tarihini göstermesi daha açıklayıcıdır. Çekincesiz imzalanan bir tutanağın hangi konuyu kabul anlamına geldiği de metnine göre belirlenir. İmalat miktarının kabulü, bütün ayıplardan veya geçmiş alacaklardan vazgeçildiği şeklinde otomatik olarak yorumlanmamalıdır.
Uyuşmazlık sürerken mevcut durumun değişmesi, bazı imalatların kapanması veya delillerin kaybolması ihtimali bulunabilir. Koşulları oluştuğunda HMK m. 400 ve devamı uyarınca delil tespiti değerlendirilir. Böyle bir işlem, esas uyuşmazlıkta kimin haklı olduğunu tek başına karara bağlamaz; teknik durumun zamanında belgelenmesine hizmet eder.
Yüklenici kendi edimini tamamlamadan devir isteyebilir mi?
Türk Borçlar Kanunu m. 97, karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde ifa talebini, sözleşmenin ifa sırası da dikkate alınarak düzenler. Bu nedenle sözleşme uyarınca önce yerine getirilmesi gereken aşamaya ulaşılmadan, o aşamanın karşılığı olan devrin talep edilmesi sorun yaratabilir.
Yüklenicinin bütün yapıyı bitirmiş olması her ara devir için zorunlu değildir. Sözleşme kademeli ifa öngörüyorsa ilgili aşamanın koşulları esas alınır.
Tersine, yüklenicinin yalnızca inşaat yüzdesine dayanması da yeterli olmayabilir. Sözleşmenin o aşama için istediği proje uygunluğu, teminat veya belge teslimi gibi koşullar varsa bunların hukuken geçerli kapsamı ve gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılır.
Tapu devri ile satış vekâleti aynı sonucu doğurur mu?
Tapu devri mülkiyet durumunu değiştirir. Satış vekâleti ise belirlenen işlemleri başkası adına yapabilme yetkisi verir; tek başına mülkiyet kazandırmaz. Sözleşmede yükleniciye pay devri mi, üçüncü kişilere satış için yetki verilmesi mi, yoksa her ikisi mi vaat edildiği açıkça ayrılmalıdır.
Vekâletin kapsamı, hangi taşınmazları ve işlemleri içerdiği önemlidir. TBK m. 504 uyarınca taşınmaz devri gibi işlemlerde özel yetki gerekir. Kullanılacak vekâletnamenin şekli ve içeriği de yapılacak işleme uygun olmalıdır. Genel ifadeli bir vekâletname, sözleşmede amaçlanan satış sürecini karşılamayabilir.
Vekâletin sona erdirilmesi ile inşaat sözleşmesinden doğan sorumluluk farklı değerlendirilir. TBK m. 512 kapsamında vekâlet ilişkisinin sona erdirilebilmesi, bunun zamanlaması veya ayrı sözleşmedeki yükümlülükler bakımından hiçbir sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez. Her durumda fesih, azil ve gecikme sebepleri birlikte incelenmelidir.
Gecikme halinde ihtarda neler bulunmalıdır?
TBK m. 117 uyarınca temerrüt bakımından borcun muaccel olması ve kural olarak ihtar önem taşır; kanunda ihtar gerekmeyen durumlar da düzenlenmiştir. Bu nedenle her gecikmede aynı metnin gönderilmesi yerine, sözleşmedeki tarih ve aşama sistemi kontrol edilmelidir.
Birden fazla arsa sahibi varsa bildirim muhatapları ve temsil yetkileri ayrıca kontrol edilmelidir. Bir malike ulaşan ihtar, diğer bütün maliklere de ulaşmış sayılmayabilir.
Bildirimde ilgili sözleşme hükmü, tamamlanan aşama, bunu gösteren belgeler, talep edilen işlem ve işlem için gerekli işbirliği açıkça belirtilmelidir. Tapu randevusu, hazırlanacak vekâletname veya giderlerin paylaşımı gibi uygulama ayrıntıları da uyuşmazlığı daraltabilir. Bildirimin karşı tarafa ulaştığının ispatlanabilmesi gerekir.
Karşılıklı sözleşmelerde ek süre verilmesi ve sonrasındaki seçimlik haklar TBK m. 123-125 çerçevesinde değerlendirilir. Süre vermenin gerekmediği haller ayrıca düzenlenmiştir. Gönderilen ihtar, seçilecek hukuki yola uygun hazırlanmalı; ifa talebi, tazminat ve sözleşmeden dönme sonuçları gelişigüzel bir araya getirilmemelidir.
Devir gecikirse inşaat süresi kendiliğinden uzar mı?
Geciken devrin finansman planını ve kritik imalatları gerçekten etkileyip etkilemediği araştırılır. Başka gecikme nedenleri, yüklenicinin mevcut kaynakları, malzeme tedariki ve alınabilecek makul önlemler bu incelemeye dahildir. Satış yapamamak ile bütün şantiyenin aynı süre boyunca çalışamaması arasında her olayda doğrudan eşitlik kurulamaz.
Süre uzatımı veya zarar talebi için hangi işin ne zaman aksadığı somutlaştırılmalıdır. İşin durdurulması da her durumda risksiz bir seçenek değildir. Sözleşme, karşılıklı ifa ilişkisi ve olası güvenlik yükümlülükleri değerlendirilmeden şantiyenin terk edilmesi yeni uyuşmazlıklar doğurabilir.
Teslim gecikmesinin diğer sonuçları için arsa payı karşılığı inşaatta gecikme tazminatı ve kira kaybı yazısı ayrıca incelenebilir.
Yargıtay kararlarında kademeli devir nasıl değerlendiriliyor?
Ara aşamada hak edilen pay ile iskâna bırakılan pay ayrılmalıdır
Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 11.12.2024 tarihli, 2023/2747 E., 2024/4806 K. sayılı kararında yüklenici, kademeli devir ve satış yetkisi yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi nedeniyle ceza istemişti. Alt derece mahkemeleri, son bağımsız bölümün teminat niteliği ve yüklenicinin gecikmesi üzerinden talebi reddetmişti. Daire, önceki aşamalarda hak edilen bağımsız bölümlerin zamanında devredilip devredilmediğinin yeterince araştırılmadığını belirterek karşı dava yönünden kararı bozdu.
Karar, bütün payların aynı anda muaccel sayılmasına dayanmıyor. Sözleşmeyle iskâna bırakılan daire ceza hesabının dışında tutulurken diğer daireler için ihtarın tebliği ve sözleşmedeki sürenin bitimi esas alındı. Karardaki on beş günlük süre o sözleşmeye aittir. Uygulamada her pay için hak ediş, bildirim ve fiilî devir tarihlerinin ayrı gösterilmesi gerekir. Asıl davaya ilişkin temyiz talepleri ise tutar yönünden reddedildi; bu bölüm hakkında esastan onama yapılmadı.
Tapu devri sonradan yapılsa da önceki ceza talebi araştırılır
Yargıtay 15. Hukuk Dairesinin 28.09.2020 tarihli, 2020/1511 E., 2020/2595 K. sayılı kararında aşamalı devre hak kazanan yüklenici, devir gün ve saatinin sözleşmedeki sürede bildirilmemesi üzerine dava açmıştı. Taşınmaz daha sonra yüklenicinin gösterdiği kişiye devredilmişti. Daire, belirli zamanda işlem yapılmamasına bağlanan hükmü ifaya ekli ceza olarak nitelendirdi; sırf devir gerçekleştiği için talebin reddedilmesini hatalı buldu. Bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılarak ilk derece hükmü yüklenici yararına bozuldu.
Devirden önce gönderilen ceza talebi ve açılan dava çekince bakımından önem taşıyordu. Bununla birlikte her arsa sahibine gönderilen talebin ulaşıp ulaşmadığı ayrıca araştırılmalıydı. Dolayısıyla karar, bütün maliklerin kendiliğinden aynı cezayı ödeyeceği anlamına gelmez. E-posta, cevap yazısı ve tebliğ kayıtlarının muhatap bazında saklanması somut uygulama dersidir.
Hak edilen aşama, ruhsat ve proje uygunluğuyla birlikte incelenir
Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 12.11.2015 tarihli, 2014/9644 E., 2015/7266 K. sayılı kararında yüklenicinin tescil talebi karşısında projeye aykırılık, eksik imalat ve arsa sahibinin zarar iddiaları tartışılıyordu. Daire, hukuka uygun inşaatta kademeli devir için kararlaştırılmış seviyeye ulaşılmasıyla kazanılan hakkın, sonraki aşamalardaki temerrütten ayrı incelenmesi gerektiğini açıkladı. Ancak somut tescil hükmünü arsa sahibi yararına bozdu; ruhsat, tadilat projesi, eksikler ve zarar yönünden incelemeyi yetersiz buldu.
Bu kararın sonucu, yalnızca tamamlanma yüzdesine bakılarak her talebin kabul edilmesi değildir. Önce hangi imalatın sözleşmeye ve imar düzenine uygun olduğu, sonra hangi aşamanın hak edildiği belirlenir. Eksik iş ve zararların depo edilmesine ilişkin değerlendirme ile bağımsız olarak hak edilmiş kademeli devir talebi de kararda ayrı ele alınmıştır. Bu nedenle teknik raporun hem ilerleme seviyesini hem uygunluğu açıklaması önemlidir.
Uyuşmazlık öncesinde hangi belgeler hazırlanmalıdır?
Ana sözleşme, ek protokoller, teknik şartname ve devir takvimi
Güncel tapu kayıtları ile pay ve bağımsız bölüm dağılımı
Tarihli seviye tespitleri, yapı denetim belgeleri ve fotoğraflar
Vekâletname, azilname ve bunların bildirim kayıtları
İhtarlar, teslim belgeleri, randevu ve yazışma kayıtları
Finansman planı, aksayan işlemler ve güncellenmiş iş programı
Sık sorulan sorular nelerdir?
Arsa sahibi eksik işleri gerekçe göstererek bütün devirleri durdurabilir mi?
Eksik işin hangi aşamaya ilişkin olduğu ve sözleşmenin devri neye bağladığı incelenir. Her eksiklik bütün devirlerin durdurulmasını haklı kılmaz; yüklenicinin devir hakkı da yalnızca kendi beyanıyla doğmuş sayılmaz.
Satış vekâletinin verilmesi, tapu devri borcunu sona erdirir mi?
Sözleşmede kararlaştırılan edim ve tarafların anlaşması belirleyicidir. Satış yetkisi verilmesi ile mülkiyet devri farklı işlemler olduğundan biri diğerinin yerine otomatik olarak geçmez.
Noter ihtarı gönderilince tazminat kesinleşir mi?
Hayır. İhtar, talebi ve bildirim tarihini belgeleyebilir. Sorumluluk için borcun kapsamı, temerrüt koşulları, zarar ve uygun nedensellik bağı gibi hususların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç olarak hangi sıra izlenmelidir?
Önce sözleşmedeki aşama ve ifa sırası belirlenmeli, ardından gerçekleşen imalat belgelenmeli ve somut işlem talebi iletilmelidir. Devir gecikmesinin süre ve maliyet üzerindeki etkisi ayrı kayıtlarla izlenmelidir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir sözleşme veya uyuşmazlık hakkında hukuki görüş yerine geçmez.
Hangi mevzuat hükümleri dikkate alınır?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m. 97, 112, 117, 123-125, 504 ve 512
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m. 400 ve devamı
İlgili rehberler
İnşaat Projesinde Tapuya Konulan Tedbir ve Haciz: Finansman Engeli Nasıl Değerlendirilir?
Yüklenici Arsa Sahibinden Cezai Şart ve Tazminat İsteyebilir mi?
Arsa Payı Karşılığı İnşaat Ek Protokolünde Hakların Saklı Tutulması: İbra, Feragat ve Çekince
Arsa Payı Karşılığı İnşaatta Paylaşım: Brüt Alan ve Emsal Hesabı


