top of page

İnşaat Projesinde Tapuya Konulan Tedbir ve Haciz: Finansman Engeli Nasıl Değerlendirilir?

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
5 Eki
6 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 6 gün önce

İnşaat projesinin finansmanı, yükleniciye bırakılan bağımsız bölümlerin belirli aşamalarda devrine ve satışına dayanabilir. Tapu kaydındaki bir tedbir veya haciz bu düzeni etkileyebilir. Bununla birlikte kaydın bulunması, bütün satışların hukuken imkânsız olduğu veya gecikmeden mutlaka arsa sahibinin sorumlu tutulacağı anlamına gelmez.

Sağlıklı değerlendirme için kaydın türü, hangi payları kapsadığı, kararın içeriği ve projenin gerçek finansman ihtiyacı birlikte incelenmelidir. Sözleşmenin uygulanmasından doğan sorumluluk ile haksız geçici hukuki koruma nedeniyle istenen tazminat da farklı hukuki temellere dayanır.

İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve kesin haciz nasıl ayrılır?

İhtiyati tedbir, HMK m. 389 ve devamında düzenlenen geçici hukuki koruma yoludur. Taşınmazın devrini önlemeyi amaçlayan bir tedbir bulunabileceği gibi karar farklı bir sınırlama da getirebilir. İşlemin engellenip engellenmediği yalnızca tapudaki kısa açıklamadan değil, mahkeme kararının kapsamından anlaşılır.

İhtiyati haciz ise para alacağının güvence altına alınmasına yönelik olup İcra ve İflas Kanunu m. 257 ve devamında düzenlenir. Kesin haciz, icra takibi çerçevesinde uygulanan ayrı bir işlemdir. Bu yolların koşulları, itiraz usulleri ve sonuçları aynı değildir.

İİK m. 91 de gözetildiğinde, hacizli taşınmazın devri her durumda mutlak olarak yasaklanmış sayılmaz. Ancak kayıt, alıcının taşınmazı hangi yükle edineceğini ve cebri icra riskini etkileyebilir. Bu nedenle hukuken işlem yapılabilmesi ile alıcı veya bankanın o işlemi kabul etmesi ayrı sorulardır. Güncel tapu kaydı, ilgili dosya ve satış koşulları birlikte okunmalıdır.

Finansman engelinin gerçek etkisi nasıl gösterilir?

İlk adım, engelin hangi bağımsız bölümü veya arsa payını kapsadığını belirlemektir. Sonraki adım, bu taşınmazın sözleşmeye göre o tarihte yükleniciye devredilmesi veya satılması gereken bir taşınmaz olup olmadığını incelemektir. Henüz hak edilmemiş bir payın satılamaması ile devri muaccel olmuş pay üzerindeki engel aynı değerlendirmeye tabi değildir.

Finansman etkisi somut belgelerle açıklanmalıdır. Örneğin bankanın hangi kayıt nedeniyle kredi vermediğini belirten yazısı, ilerlemiş bir satış görüşmesinin neden sonuçsuz kaldığını gösteren belgeler veya engel nedeniyle değişen ödeme planı önem taşıyabilir. Genel piyasa daralması, alıcının başka sebeple vazgeçmesi ve projenin önceden var olan nakit açığı ayrıca ayrıştırılır.

Varsayımsal satış bedelinin tamamı zarar sayılamaz. Satış olasılığı, karşı edimler ve tasarruf edilen giderler de incelenmelidir.

Tapudaki kayıt inşaat süresini otomatik olarak uzatır mı?

Her tedbir veya haciz otomatik süre uzatımı sağlamaz. Sözleşme ve fiilî etki incelenir.

Bir dönemde satış yapılamaması, o dönemin tamamının teslim süresine aynen eklenmesini zorunlu kılmaz. Bazı imalatlar devam etmiş olabilir; başka gecikmeler aynı döneme rastlayabilir. Buna karşılık kritik bir ödemenin yapılamaması gerçekten zorunlu bir işin durmasına yol açmışsa teknik ve mali belgeler birlikte değerlendirilmelidir.

Yüklenicinin durumu zamanında bildirmesi, etkileri kaydetmesi ve makul önlemleri değerlendirmesi önemlidir. Uygulanabilir bir çözümün sebepsiz reddedilmesi veya zararın büyümesine katkıda bulunulması, sorumluluk ve zarar hesabında dikkate alınabilir. Finansman güçlüğünün kendiliğinden mücbir sebep olduğu kabul edilmemelidir.

Arsa sahibine karşı sözleşmeye dayalı talep ne zaman gündeme gelir?

Arsa sahibinin belirli tarihte veya aşamada devir yapma, yetki verme ya da sözleşmede üstlendiği bir engeli giderme borcu bulunabilir. Bu borcun gereği gibi yerine getirilmemesi halinde TBK m. 112 ve ilgili temerrüt hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapılır. Borcun kapsamı, ihlal, zarar ve uygun nedensellik bağı somutlaştırılmalıdır; borçlu da kusursuzluğunu kanıtlama imkânına sahiptir.

Bunun için arsa sahibinin sırf malik olması yeterli değildir. Kaydın hangi kişinin borcu veya talebi nedeniyle konulduğu, sözleşmede kimin hangi riski üstlendiği ve engelin giderilmesinin mümkün olup olmadığı araştırılır. Birden fazla malik varsa her biri yönünden borç ve bildirim ilişkisi ayrıca kontrol edilir.

Sözleşmesel bir talep, ihtiyati tedbir kararının her koşulda haksız olduğunu ileri sürmeyi gerektirmez. Tersine, geçici koruma kararının kaldırılması da tek başına arsa sahibinin sözleşmeye aykırı davrandığını kesinleştirmez. Hukuki dayanaklar birbirine karıştırılmamalıdır.

Haksız ihtiyati tedbir nedeniyle kimden tazminat istenebilir?

HMK m. 399, maddede belirtilen koşullarda haksız ihtiyati tedbirden doğan zararın giderilmesini düzenler. Bu özel sorumluluk, lehine ihtiyati tedbir kararı verilen taraf bakımından gündeme gelir. Tedbirden etkilenen taşınmazın malikinin veya sözleşmedeki herhangi bir tarafın otomatik olarak bu hükmün borçlusu olduğu söylenemez.

Bu sorumluluğun kusur esasına dayanmaması, zarar ve nedensellik bağının ispatını ortadan kaldırmaz. Tedbirin kaldırılmış olmasıyla belirli bir tazminat tutarı kendiliğinden doğmaz. Talebin hangi malvarlığı kaybına ilişkin olduğu ve bu kaybın tedbirle bağlantısı açıklanmalıdır.

Haksız ihtiyati haciz bakımından İİK m. 259 ayrı bir düzenleme içerir. Kesin hacizden kaynaklanan uyuşmazlıklarda ise işlemin dayanağı ve talebin niteliği ayrıca belirlenir. HMK m. 399'un koşulları bütün haciz türlerine aynen uygulanmamalıdır. Görev, yetki, süre ve başvuru yolları seçilen hukuki temele göre kontrol edilmelidir.

Engel devam ederken hangi adımlar değerlendirilebilir?

Kararı veren merci ve dosya numarası belirlenerek kararın tam örneği alınmalıdır. İlgili kişinin sıfatına ve sürelere göre itiraz, teminat karşılığı değiştirme veya kaldırma talebi gibi yollar gündeme gelebilir. HMK m. 394-396 kapsamındaki imkânların koşulları birbirinden farklıdır.

Sözleşme taraflarına yapılacak bildirimde hangi işlemin engellendiği, bunun iş programına etkisi ve istenen işbirliği açıklanmalıdır. Ancak karşı tarafa bildirim yapılması, mahkeme veya icra dosyasındaki süreleri durdurmaz. Sözleşmesel adımlar ile usule ilişkin başvurular ayrı izlenmelidir.

Sözleşmenin sona erdirilmesi de düşünülüyorsa arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin feshi ve tapu iptali konusundaki değerlendirmeler ayrıca önem taşır.

Yargıtay kararları finansman engeli hakkında ne gösteriyor?

Devir engeli, arsa sahibinin gecikme talebini etkileyebilir

Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 17.02.2025 tarihli, 2024/1859 E., 2025/540 K. sayılı kararında arsa sahipleri geç teslim nedeniyle kira ve ceza alacağı ileri sürüyordu. Yüklenici ise paylar üzerindeki tedbir, devirlerin yapılmaması ve ruhsat sürecindeki sorunların gecikmeye etkisini savunmuştu. Alt derece değerlendirmesinde ihtarlara rağmen gerçekleşmeyen devirler ile sözleşmenin süre ve risk hükümleri birlikte ele alınmış, talepler reddedilmişti.

Daire, asıl dava ve birleşen kira alacağı davasındaki kararı onadı. Diğer iki birleşen davadaki temyiz taleplerini ise tutar sınırı nedeniyle reddetti. Dolayısıyla bütün talepler hakkında aynı kapsamda esastan inceleme yapılmış değildir. Ayrıca bu karar yüklenici lehine açılmış bir tazminat davasını sonuçlandırmıyor. Önemi, devir engelinin arsa sahibinin gecikme talebine karşı somut bir savunma oluşturabilmesidir; her tedbirin inşaat süresini otomatik durdurduğu veya arsa sahibine tazminat borcu yüklediği sonucuna genellenemez.

Haksız tedbir zararında varsayımsal oran yeterli değildir

Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 05.05.2015 tarihli, 2015/3930 E., 2015/5572 K. sayılı kararında yüklenici, taşınmaz üzerindeki haksız ihtiyati tedbir nedeniyle bağımsız bölümleri düşük bedelle sattığını ileri sürmüştü. Yerel mahkeme, toplam satış bedeline takdirî bir oran uygulayarak zarara hükmetmişti. Daire bu hesabı yeterli bulmadı ve kararı bozdu.

Resmî satış senetleri, satış tarihleri ve bedelleri getirtilmeli; bağımsız bölümlerin proje, kalite ve konum özellikleriyle karşılaştırılabilir satışlar uzmanlarca incelenmeliydi. Karar ayrıca somut olayın özellikleri ve sözleşmenin tarafı arsa sahibinin zarara katkısı nedeniyle hakkaniyet indirimi değerlendirmesi istiyordu. Bu nedenle yalnızca tedbir süresini veya beklenen satış bedelini gösteren bir hesap yeterli değildir. Buradaki inceleme haksız tedbir sorumluluğuna ilişkindir; arsa sahibinin sözleşmesel borca aykırılığına dayanan her zarar kalemine doğrudan aktarılamaz.

Daire, haksız tedbir nedeniyle munzam zarar istenemeyeceğini de belirtti; bu karar bütün finansman maliyetlerinin otomatik tahsil edilebileceği şeklinde yorumlanamaz.

Finansman planı, yüklenicinin kendi kaynak yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz

Yargıtay 23. Hukuk Dairesinin 12.11.2015 tarihli, 2014/9644 E., 2015/7266 K. sayılı kararı, doğrudan bir tedbir tazminatı davasına değil, kademeli devre dayanan tapu iptali ve tescil talebine ilişkindir. Kararda yüklenicinin işin büyüklüğüne uygun mali kaynağa sahip olması ile sözleşmede öngörülen ara devirlerin zamanında yapılmasının önemi birlikte değerlendirilmiştir.

Daire, makul ödeme gecikmesi ile işin bütününe göre yüklenicinin dayanma gücünü aşan hak edilmiş devir aksamasını ayırmıştır. Somut hüküm ise ruhsat, sözleşmeye uygunluk, eksik iş ve zarar incelemesi tamamlanmadığı için arsa sahibi yararına bozulmuştur. Karardan hareketle her nakit sıkışıklığında işi bırakma hakkı çıkarılamaz. Finansman engeli ileri sürülürken devri hak edilen payın değeri, projenin bütçesi, mevcut kaynaklar ve çalışmanın ne ölçüde etkilendiği birlikte belgelenmelidir.

Hangi belgeler bir araya getirilmelidir?

  • Güncel tapu kaydı ve kısıtlamanın işlendiği tarih

  • Tedbir veya haciz kararının tam metni, tebliğ ve uygulama belgeleri

  • Ana sözleşme, devir takvimi ve ilgili ek protokoller

  • Hakedişler, seviye tespitleri ve dönemsel iş programları

  • Banka yazıları, somut satış görüşmeleri ve finansman belgeleri

  • İhtarlar, zarar azaltma girişimleri ve kaldırma başvuruları

Sık sorulan sorular nelerdir?

Tapuda tedbir varsa yüklenici bütün işlerini durdurabilir mi?

Böyle genel bir sonuç çıkarılamaz. Kararın kapsamı, sözleşmedeki yükümlülükler, gerçek finansman etkisi ve çalışmanın sürdürülebilirliği incelenir. İşin durdurulmasının ayrıca sözleşmeye aykırılık oluşturma riski vardır.

Tedbir kaldırıldıktan sonra mutlaka tazminat alınır mı?

Hayır. Uygulanacak sorumluluk hükmünün koşulları, gerçek zarar ve uygun nedensellik bağı ayrıca değerlendirilir. Talep edilen tutar belgesiz bir oran veya varsayımsal satış kazancına dayandırılmamalıdır.

Kaydın kaldırılması geçmiş zararları kendiliğinden sona erdirir mi?

Kaydın kaldırılması ileriye dönük engeli giderebilir. Geçmiş döneme ilişkin bir talebin varlığı ise hukuki dayanağına, tarafların anlaşmalarına, ispat durumuna ve uygulanacak sürelere bağlıdır.

Sonuç olarak hangi ayrım korunmalıdır?

Önce tapudaki kaydın hukuki türü ve fiilî etkisi belirlenmeli, sonra sözleşmesel sorumluluk ile haksız geçici koruma sorumluluğu ayrı incelenmelidir. Finansman ve gecikme iddiaları somut dönemlere ve belgelere bağlanmalıdır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; dosyaya özgü hukuki değerlendirme yerine geçmez.

Hangi mevzuat hükümleri dikkate alınır?

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page