Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk: Kapsam, Süre ve Dava Şartı | 2026

Üzeyir AHISKALI
30 Ağu
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 2 gün önce

Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk: Kapsam, Süre ve Dava Şartı | 2026 — görsel özet

Ticari bir uyuşmazlıkta doğrudan dava açılabilmesi her zaman mümkün değildir. Türk Ticaret Kanunu m.5/A kapsamına giren ticari davalarda mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması dava şartıdır.

Ancak her ticari uyuşmazlık zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. Uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşıması yanında kanunda belirtilen dava ve talep türlerinden birine girmesi gerekir. Bu nedenle yalnız tarafların şirket veya tacir olması üzerinden otomatik sonuç çıkarılmamalıdır.

Bu rehber 30 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlükteki TTK m.4 ve m.5/A, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu ve Adalet Bakanlığının güncel uygulama açıklamaları esas alınarak hazırlanmıştır.

Ticari Davalarda Dava Şartı Arabuluculuk Nedir?

Dava şartı arabuluculuk, kanunun belirli uyuşmazlıklar için mahkemeden önce arabulucuya başvurmayı zorunlu kılmasıdır. Tarafların anlaşmak zorunda olması değil, arabuluculuk sürecine başvurup süreci usulüne uygun tamamlaması zorunludur.

Anlaşma sağlanamazsa arabulucu son tutanağı düzenler ve taraf dava açabilir. Anlaşma sağlanırsa uyuşmazlığın tamamı veya anlaşmaya konu bölümü bakımından mahkemeye gitme ihtiyacı ortadan kalkabilir.

Hangi Ticari Davalarda Arabuluculuk Zorunlu?

TTK m.5/A uyarınca TTK m.4'te ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak ve tazminat talepleri dava şartı arabuluculuğa tabidir.

1 Eylül 2023'ten itibaren düzenlemenin kapsamı açıkça genişletilmiş; konusu bir miktar para olan itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da madde metninde ayrıca sayılmıştır.

Bu nedenle ticari nitelikteki bir fatura alacağı, sözleşme alacağı, tazminat, ticari itirazın iptali, ticari menfi tespit veya istirdat davasında öncelikle TTK m.5/A kontrol edilmelidir.

Adalet Bakanlığının güncel kapsam açıklaması için Dava Şartı Olarak Arabuluculuk Sıkça Sorulan Sorular sayfası incelenebilir.

Her Ticari Dava Arabuluculuğa Tabi mi?

Hayır. Bir uyuşmazlığın ticari dava olması tek başına yeterli değildir. Talebin TTK m.5/A'nın kapsamına girmesi gerekir.

Örneğin şirket organlarına ilişkin bazı kurumsal uyuşmazlıklar, şirketin feshi gibi statü veya hukuki durum doğuran talepler yalnız 'ticari dava' oldukları için otomatik olarak zorunlu arabuluculuk kapsamına alınmamalıdır. Aynı dava içinde para talebi de bulunuyorsa her talep ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Limited şirketin haklı sebeple feshi bakımından Limited Şirketin Haklı Sebeple Feshi Davası | 2026 yazımızı inceleyebilirsiniz.

Tarafların İkisinin de Tacir Olması Şart mı?

Hayır. Ticari davanın niteliği TTK m.4 ve özel kanun hükümlerine göre belirlenir. Bazı davalar tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın mutlak ticari dava sayılabilir.

Buna karşılık her iki tarafın tacir olduğu bir uyuşmazlık da ancak her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse nispi ticari dava niteliği taşıyabilir. Önce uyuşmazlığın ticari dava olup olmadığı, sonra TTK m.5/A kapsamı değerlendirilmelidir.

Fatura Alacağı İçin Arabuluculuk Zorunlu mu?

Fatura alacağı taraflar arasındaki ticari ilişkiye dayanıyor ve açılacak dava ticari dava niteliğinde para alacağı davası ise kural olarak dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak gerekir.

Ancak fatura düzenlenmiş olması tek başına uyuşmazlığın ticari niteliğini belirlemez. Tarafların sıfatı, temel sözleşme ve işin ticari işletmeyle bağlantısı incelenmelidir.

Fatura ve cari hesap alacağının tahsili için Fatura ve Cari Hesap Alacağının Tahsili | 2026 yazımızı inceleyebilirsiniz.

İtirazın İptali Davasında Ticari Arabuluculuk

Borçlu ilamsız icra takibindeki ödeme emrine itiraz etmiş ve takip durmuşsa alacaklı şartları varsa itirazın iptali davası açabilir.

Uyuşmazlık ticari nitelikteyse ve para alacağına ilişkinse, itirazın iptali davası TTK m.5/A'da açıkça sayıldığından dava öncesi arabuluculuk zorunludur.

İtirazın iptali davasının bir yıllık süresi ve icra inkâr tazminatı için İtirazın İptali Davası | 2026 yazımıza bakabilirsiniz.

Menfi Tespit ve İstirdat Davasında Arabuluculuk

Ticari para ilişkisine dayanan menfi tespit ve istirdat davaları da 1 Eylül 2023'ten itibaren TTK m.5/A kapsamında açıkça dava şartı arabuluculuğa dahil edilmiştir.

Bu nedenle borçlu olmadığının tespiti veya ödenmiş paranın geri alınması talebi ticari uyuşmazlıktan kaynaklanıyorsa dava açma takvimi arabuluculukla birlikte planlanmalıdır.

Menfi tespit ve istirdat davasının tedbir ve süreleri için Menfi Tespit ve İstirdat Davası | 2026 yazımızı inceleyebilirsiniz.

Arabuluculuk Başvurusu Nereye Yapılır?

Dava şartı arabuluculuk başvurusu kural olarak uyuşmazlıkta yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri birimi üzerinden süreç yürütülür.

Yetki itirazı ve yetkili büronun belirlenmesi ayrıca 6325 sayılı Kanun ve uygulama kurallarına tabidir. Özellikle şirketler arasındaki sözleşmelerde yetki şartları başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.

Ticari Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?

TTK m.5/A uyarınca arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır.

Zorunlu hâllerde bu süre arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir. Dolayısıyla ticari dava şartı arabuluculuğunda kanuni süreç altı hafta, zorunlu uzatmayla en fazla sekiz haftadır.

Arabuluculuğa Başvurmak Zamanaşımını Durdurur mu?

Evet. Dava şartı arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar uyuşmazlık konusu bakımından zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Son tutanağın düzenlenmesiyle koruma sona erer ve zamanaşımı kaldığı yerden işlemeye devam eder. Bu nedenle son tutanak sonrasında dava açılması gereken özel süreler ayrıca takip edilmelidir.

İhtiyati Haciz Varsa Arabuluculuk Süresi Nasıl Etkiler?

Dava açılmadan önce ihtiyati haciz alınmışsa İİK m.264'teki tamamlayıcı dava açma süresi ile arabuluculuk sürecinin ilişkisi ayrıca önem taşır.

6325 sayılı Kanun, dava şartı arabuluculuğa başvurulmasından son tutanağın düzenlenmesine kadar ihtiyati haciz sonrası dava açma süresinin işlememesini öngörür. Buna rağmen ihtiyati haczin infazı ve diğer icra süreleri ayrıca takip edilmelidir.

Arabuluculuğa Gitmeden Dava Açılırsa Ne Olur?

Uyuşmazlık dava şartı arabuluculuk kapsamındaysa ve hiç arabuluculuğa başvurulmadan dava açılmışsa mahkeme davayı dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddeder.

Bu eksiklik, dava açıldıktan sonra arabuluculuğa gidilerek aynı dava içinde sonradan tamamlanan sıradan bir usul eksikliği değildir. Usulden ret sonrasında şartları varsa arabuluculuk tamamlanıp yeniden dava açılması gerekebilir.

Arabuluculuğa başvurulmuş ancak son tutanak dava dilekçesine eklenmemişse ise kanundaki belge sunma prosedürü ayrıca uygulanır.

İlk Toplantıya Katılmamanın 2026'daki Sonucu

Güncel düzenlemede geçerli bir mazeret olmaksızın ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf son tutanakta belirtilir.

Bu taraf daha sonra davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulabilir; ayrıca lehine hükmedilecek vekâlet ücretinin yarısı uygulanır.

Bu yaptırımın eski düzenlemedeki 'giderlerin tamamı ve hiç vekâlet ücreti verilmemesi' kuralıyla karıştırılmaması gerekir. 2026 itibarıyla güncel metin ve uygulama esas alınmalıdır.

Şirket Arabuluculukta Nasıl Temsil Edilir?

Şirket adına görüşmeye katılan kişinin şirketi ve arabuluculuk sürecini yürütmeye yetkili olması gerekir.

Avukat aracılığıyla katılımda vekâletnamede arabuluculuk için gerekli özel yetki bulunmalıdır. Şirket yetkilisinin sıfatı, imza yetkisi ve temsil biçimi görüşme öncesinde kontrol edilmelidir.

Arabuluculukta Anlaşma Sağlanırsa

Taraflar uyuşmazlığın tamamında veya bir bölümünde anlaşabilir. Anlaşma belgesinin kapsamı, ödeme tarihi, taksitler, faiz, teminat, feragat ve icra edilebilirlik sonuçları açık yazılmalıdır.

Özellikle yüksek tutarlı ticari uyuşmazlıklarda belirsiz ifadeler yeni bir uyuşmazlık doğurabileceğinden anlaşma metninin uygulanabilir ve hesaplanabilir olması önemlidir.

Anlaşma Sağlanamazsa

Arabulucu anlaşamama son tutanağını düzenler. Bundan sonra taraf, görevli ve yetkili mahkemede dava açabilir.

Arabuluculukta ileri sürülen teklifler ve sırf süreç içinde yapılan beyanlar gizlilik ve delil kullanma sınırlamalarına tabidir. Ticari dava için gerekli sözleşme, fatura, teslim belgesi, ticari defter ve diğer esas deliller ayrıca hazırlanmalıdır.

Ticari Arabuluculukta Sık Yapılan Hatalar

• Her şirket uyuşmazlığının zorunlu arabuluculuk kapsamında olduğunu varsaymak.

• İtirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarının 1 Eylül 2023 sonrası kapsamını gözden kaçırmak.

• Arabuluculuk başvurusunda talep kalemlerini eksik veya belirsiz yazmak.

• Son tutanak sonrası özel dava açma sürelerini takip etmemek.

• Şirket temsilcisinin veya avukatın yetkisini kontrol etmemek.

• İlk toplantıya katılmamanın güncel yargılama gideri sonuçlarını eski mevzuata göre değerlendirmek.

Sık Sorulan Sorular

Her ticari davada arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. Uyuşmazlığın ticari dava olması yanında TTK m.5/A kapsamındaki dava veya para talebi niteliğini taşıması gerekir.

Ticari arabuluculuk kaç hafta sürer?

Kural olarak altı hafta içinde tamamlanır; zorunlu hâllerde arabulucu en fazla iki hafta uzatabilir.

İtirazın iptali davasından önce arabuluculuk gerekir mi?

Uyuşmazlık ticari nitelikte para alacağına ilişkinse evet. İtirazın iptali TTK m.5/A'da açıkça sayılmıştır.

Arabuluculuk zamanaşımını durdurur mu?

Büroya başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Arabuluculuğa gitmeden dava açarsam sonradan tamamlayabilir miyim?

Hiç arabuluculuğa başvurulmadan dava açılmışsa dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret gündeme gelir. Arabuluculuk tamamlanıp şartları varsa yeni dava açılması gerekir.

İlgili İçerikler