top of page

Ticari Alacaklarda Temerrüt Faizi Nasıl Belirlenir? | 2026

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
4 Eyl
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 6 gün önce

Ticari bir alacağın geç ödenmesinde faiz hesabı yalnız güncel bir oran bulunarak yapılamaz. Önce borcun ticari niteliği, sözleşmedeki hüküm, ödeme vadesi, temerrüt tarihi ve uygulanabilecek özel düzenleme belirlenir. Aynı tutardaki iki alacak için farklı oran veya farklı başlangıç tarihi geçerli olabilir. Yanlış faiz türü seçilmesi, hak edilen tutarın eksik istenmesine ya da haksız takip tartışmasına yol açabilir.

4 Kasım 2026 itibarıyla üç ayrı oran birbirinden ayrılmalıdır: 3095 sayılı Kanun kapsamında ticari temerrütte esas alınan avans oranı yüzde 39,75; TTK m.1530 kapsamındaki mal ve hizmet tedarikinde 2026 geç ödeme oranı yüzde 43'tür. Kanuni faiz ise 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren yeni hesaplama hükmüyle ayrıca belirlenir. Bunlar bütün borçlara aynı anda veya üst üste uygulanmaz.

Hangi alacak ticari sayılır?

TTK m.3 ve 19, ticari işin belirlenmesinde temel hükümlerdir. Tacirin borçlarının ticari olması esastır; gerçek kişi tacirin özel hayatına ilişkin borçları bakımından kanundaki istisnalar dikkate alınır. Taraflardan yalnız biri için ticari olan sözleşmelerin diğer taraf bakımından sonucu da özel hükümler saklı tutularak değerlendirilir. Sadece belgenin başlığında “fatura” yazması veya alacaklının şirket olması bütün ilişkiler için yeterli inceleme değildir.

Özellikle tüketici kredisi, konut alımı veya bireysel hizmet sözleşmesi söz konusuysa tüketiciyi koruyan emredici hükümler ayrıca uygulanır. Ticari kredilerle ilgili bir Yargıtay kararının tüketici borcuna aynen taşınması doğru olmaz. Borcun kaynağı, tarafların sıfatları ve işlemin amacı birlikte belirlenmeden faiz sözleşmesinin geçerliliği hakkında sonuca varılmamalıdır.

Temerrüt hangi tarihte başlar?

TBK m.117'ye göre muaccel borcun borçlusu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ödeme günü taraflarca birlikte belirlenmişse, kanundaki koşullarla günün geçmesi ihtar gerekmeksizin temerrüt doğurabilir. TTK m.10 da aksi kararlaştırılmadıkça ticari borcun faizinin vadenin bitiminden, belirli vade yoksa ihtardan itibaren işlemesini düzenler. Bunun yanında özel temerrüt hükümleri bulunabilir.

İhtarın yalnız hazırlanması değil, muhataba ulaşması ve ödeme talebinin anlaşılabilir olması önemlidir. Tacirler arasında temerrüde ilişkin bildirimlerde TTK m.18/3'teki usuller de gözetilmelidir. Noter bildirimi, iadeli taahhütlü mektup veya kanunun koşullarına uygun güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta gibi yöntemler ispat bakımından önem taşır. Faturaya tek taraflı yazılan vade, her uyuşmazlıkta tarafların üzerinde anlaştığı ödeme günü sayılmaz.

Birden fazla fatura veya taksit varsa her alacağın vadesi ve ödemesi ayrı değerlendirilir. Teslimin tamamlanmadığı, bedelin henüz muaccel olmadığı ya da haklı ödemezlik savunmasının bulunduğu bir olayda yalnız faturanın düzenlenme tarihinden faiz başlatılması hatalı olabilir. Faiz hesabının ilk satırı, belgeyle desteklenmiş başlangıç tarihi olmalıdır.

Sözleşmede faiz belirlenmişse hangi sınırlar geçerlidir?

TTK m.8/1, ticari işlerde faiz oranının serbestçe belirlenmesini; m.9 ise kanuni, anapara ve temerrüt faizinde ilgili mevzuatın uygulanmasını öngörür. Sözleşmede anapara faiziyle temerrüt faizi ayrı düzenlenmiş olabilir. Oranın aylık mı yıllık mı olduğu, hangi borca uygulandığı, değişiklik yetkisinin kapsamı ve bildirim koşulları dikkatle okunmalıdır.

TBK m.88 ve 120'de genel faiz sınırlamaları bulunmakla birlikte, bunların ticari işlere uygulanması konusunda TTK'nın özel düzenlemesi ve Yargıtay içtihadı önemlidir. Ticari faiz serbestisi; tüketici hükümlerini, sözleşmenin geçerlilik denetimini veya genel işlem koşulları incelemesini ortadan kaldırmaz. Bankanın istediği oran da yalnız bir tarife veya bildirim gösterilerek her durumda kanıtlanmış sayılmaz.

HGK'nin ticari kredi faizine ilişkin kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.05.2019 tarihli, 2017/1650 E., 2019/507 K. sayılı kararı, genel kredi sözleşmesine dayalı faiz uyuşmazlığına ilişkindir. Banka yüzde 94,5 temerrüt faizi istemiş; mahkeme ise TBK'daki sınırlamaları esas alan farklı bir hesapla sonuca ulaşmıştır. Kurul çoğunluğu, ticari nitelikteki kredi bakımından TTK m.8 ve 9'un özel düzenleme niteliğini vurgulamış, TBK m.88 ve 120 sınırlamalarının bu uyuşmazlığa uygulanmasını uygun bulmamıştır.

Bununla birlikte Kurul, bankanın Merkez Bankasına bildirdiği yüksek oranı fiilen uygulamadan hesaplamaya esas alamayacağını da açıklamıştır. Banka kayıtları üzerinde uzman incelemesiyle fiilen uygulanan akdî oranın belirlenmesi, temerrüt sonrasının sözleşmedeki artış hükmüne göre hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Karar bozma niteliğindedir; bankanın istediği yüzde 94,5'in doğrudan ve koşulsuz kabulü değildir.

Bu kararın uygulamadaki karşılığı, hem sözleşme hükmünün hem de oranın dayandığı kayıtların incelenmesidir. Kararda geçen rakamlar 2026 için genel ticari faiz oranı oluşturmaz. Tüketici işlemlerindeki özel korumalar da bu ticari kredi kararından hareketle bertaraf edilemez.

Sözleşmede oran yoksa avans faizi nasıl belirlenir?

3095 sayılı Kanun m.2, ticari işlerde önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan kısa vadeli avans faizinin kanuni faizden yüksek olması hâlinde, sözleşmede hüküm bulunmasa bile bu oranın istenebilmesine imkân tanır. 30 Haziran oranı önceki 31 Aralık oranından en az beş puan farklıysa, yılın ikinci yarısında 30 Haziran oranı esas alınır.

TCMB'nin resmî tablosunda 20 Aralık 2025'ten itibaren avans oranı yüzde 39,75'tir. Önceki yüzde 42,25 oranı, 17 Eylül–19 Aralık 2025 dönemine aittir. 2026 hesabında geçmiş bir internet tablosundaki yüzde 42,25'i otomatik sürdürmek doğru değildir. Aynı şekilde TCMB'nin yıl içindeki her değişikliği, m.2 kapsamında bütün günlere doğrudan uygulanacak yeni bir dönem yaratmaz; kanundaki 31 Aralık ve 30 Haziran mekanizması izlenir.

31 Temmuz 2026'daki kanuni faiz değişikliği nedir?

7589 sayılı Kanun m.10 ile değiştirilen 3095 sayılı Kanun m.1, sözleşmede miktarı belirlenmemiş kanuni faizi, önceki yılın 31 Aralık günündeki kısa vadeli reeskont oranının yüzde 80'ine bağlamıştır. 30 Haziran'daki reeskont oranı en az beş puan farklıysa ikinci yarı için o oranın yüzde 80'i kullanılır. Değişiklik 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmiştir.

Kontrol tarihindeki ilgili TCMB reeskont oranı yüzde 38,75 olduğundan hesap 38,75 × 0,80 = yüzde 31 sonucunu verir. Reeskont oranı ile avans oranı farklıdır; yüzde 80 hesabı avans üzerinden yapılmaz. Yeni hüküm, geçmiş dönem faizinin tamamının geriye dönük yüzde 31'e çevrilmesi anlamına gelmez. Eski ve yeni dönemler ayrılmalı; ticari temerrütte m.2 veya özel düzenleme uygulanıp uygulanmadığı ayrıca belirlenmelidir.

Mal ve hizmet tedarikinde yüzde 43 ne zaman uygulanır?

TTK m.1530, ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde alacaklının edimini yerine getirmesine rağmen ödemenin gecikmesini özel olarak düzenler. Koşulları varsa kararlaştırılmış vadenin geçmesiyle ihtarsız temerrüt oluşur. Ödeme günü belirlenmemişse fatura, teslim veya kabul tarihine göre kanunda gösterilen otuz günlük süreler önem kazanır.

TCMB'nin 2026 için ilan ettiği oran, sözleşmede faiz öngörülmediği veya ilgili hüküm geçersiz olduğu hâllerde yıllık yüzde 43; tahsil masrafları için asgari giderim tutarı 2.020 TL'dir. Bu rejim her şirket alacağına uygulanmaz; ticari işletmeler arası mal veya hizmet tedariki koşulları aranır. Kredi, ortaklık payı veya başka nitelikteki alacaklar sırf ticari oldukları için otomatik olarak bu gruba girmez.

Ödeme süresi bakımından m.1530/5'teki altmış günlük kural ve istisnaları da kontrol edilmelidir. Kanunun koruduğu küçük veya orta ölçekli işletmeler, tarımsal ya da hayvansal üreticiler ve büyük ölçekli borçlular bakımından özel sınırlamalar vardır. Geç ödeme faizi ve asgari giderim, aynı borç için diğer faiz türleriyle mükerrer tahsilat yaratacak şekilde üst üste eklenmemelidir.

Faiz hesabı ve takip dosyası nasıl hazırlanır?

Basit faiz hesabında anapara, yıllık oran ve gün sayısı birlikte kullanılır. Örneğin 365 gün esaslı örnek hesapta, yüzde 39,75 oranına tabi 100.000 TL'nin 30 günlük faizi 100.000 × 0,3975 × 30 / 365 = 3.267,12 TL olur. Bu örnek, oran ve temerrüt koşullarının doğru belirlendiği varsayımına dayanır. Kısmi ödeme, yıl veya oran değişimi varsa dönemler ayrılır.

3095 sayılı Kanun m.3 uyarınca kanuni ve temerrüt faizinde bileşik faiz kural olarak uygulanmaz. TTK m.8/2'deki en az üç aylık dönem koşulu, cari hesap ve her iki taraf için ticari nitelikteki ödünç sözleşmelerine ilişkin istisna ayrıca incelenir; her faturanın faizini anaparaya ekleyip yeniden faiz işletmek mümkün değildir. Yabancı para alacaklarında ise 3095 m.4/a'nın ayrı rejimi vardır; TL avans oranı doğrudan yabancı para tutarına uygulanmaz.

  • Sözleşme, faiz hükmü ve tarafların ticari veya tüketici sıfatını belirleyin.

  • Fatura, teslim, kabul, ihtar ve tebliğ tarihlerini belgeleriyle eşleştirin.

  • Anapara, işlemiş faiz, sonraki dönem faizi ve giderleri ayrı gösterin.

  • Kısmi ödemeleri ve uygulanacak dönemsel oranları hesap cetveline işleyin.

Rehberin dayanakları TBK m.117, 120–122; TTK m.3, 8–10, 18–19 ve 1530; 3095 sayılı Kanun m.1–4/a, 7589 sayılı Kanun m.10, TCMB'nin resmî oran tabloları ve künyesi verilen HGK kararıdır. Faizi aşan zarar talebi varsa TBK m.122 kapsamında bunun koşulları ve delilleri ayrıca değerlendirilir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page