top of page

Boşanmada Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak ve Yoksulluk Nafakası | 2026

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
17 Eyl
6 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 10 Kas

Boşanmada nafaka tek bir ödeme türü değildir. Dava sürerken geçim ihtiyacını karşılayan tedbir nafakası, çocuğun giderlerine katılımı sağlayan iştirak nafakası ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşen eşe ilişkin yoksulluk nafakası farklı koşullara bağlıdır. Kimin yararına istendiği, hangi tarihten itibaren işleyeceği ve hangi olayla sona ereceği ayrı değerlendirilmelidir.

4 Kasım 2026 itibarıyla güncel durum: Anayasa Mahkemesi, TMK 175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir; ancak iptal hükmü 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir. Bu gelişme bütün nafaka türlerinin kaldırıldığı veya mevcut kararların kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Aşağıdaki açıklamalar, yürürlükteki hükümler ile ileri tarihli iptal etkisini birbirinden ayırır.

Tedbir nafakası: Dava sürerken geçim nasıl sağlanır?

Türk Medeni Kanunu’nun 169. maddesi, boşanma veya ayrılık davası açıldığında hâkimin dava devam ederken gerekli geçici önlemleri kendiliğinden almasını düzenler. Bunlar özellikle eşlerin barınması ve geçimi, malların yönetimi, çocukların bakımı ve korunmasına ilişkindir. Tedbir nafakası, boşanmanın kesinleşmesini beklemeden geçici ihtiyacın karşılanmasını sağlayan araçlardan biridir.

Eş için istenen tedbir nafakası ile çocuk için gereken geçici katkı ayrı belirtilmelidir. Çocuğun okul ve sağlık masraflarıyla eşin barınma giderlerini tek bir toplam içinde belirsiz bırakmak yerine kalemlere ayırmak yararlıdır. TMK 175’te yoksulluk nafakası için öngörülen daha ağır kusurlu olmama koşulu, tedbir nafakasına aynen aktarılmaz; geçici önlem ihtiyacı ve tarafların ekonomik durumları incelenir.

Dilekçede talebin açıkça yazılması, gelir ve gider belgelerinin sunulması ve ihtiyacın hangi tarihte doğduğunun açıklanması incelemeyi kolaylaştırır. Yargılama sırasında gelir, iş veya bakım koşulları değişirse geçici miktarın yeniden değerlendirilmesi istenebilir. Kararın ödeme başlangıcı ve sonraki ara kararları okunmadan borç hesabı yapılmamalıdır.

İştirak nafakası: Çocuğun hakkı nasıl belirlenir?

TMK 182, velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasını öngörür. TMK 327 çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderlerin ana ve babaca karşılanacağını; 330 ise miktarın çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirleneceğini düzenler. Çocuğun gelirleri de hesaba katılır.

Kanunda bütün ailelere uygulanan sabit bir maaş yüzdesi veya tek bir nafaka tarifesi yoktur. Barınma, beslenme, giyim, eğitim, ulaşım ve sağlık giderleri somutlaştırılmalıdır. Çocuğa fiilen bakan ebeveynin bakım emeği ile diğer ebeveynin parasal katkısı birlikte değerlendirilir. Eşler arasındaki kusur tartışması, çocuğun bakım hakkını ortadan kaldırmaz.

Nafaka ile çocukla kişisel ilişki de birbirinin karşılığı değildir. “Çocuğu göstermiyor, ödemeyi durdurayım” veya “nafaka ödenmiyor, görüşme olmasın” yaklaşımı bu iki hakkı yanlış biçimde birbirine bağlar. Her uyuşmazlık kendi başvuru yolu içinde çözülmelidir. Boşanma protokolünde çocuğun giderleri ve sonraki artış düzeni açık yazılmalıdır.

Okul gideri nafakadan ayrı istenebilir mi? HGK kararı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 19.09.2019 tarihli, 2017/1894 E., 2019/918 K. sayılı kararında anne aylık 2.000 TL iştirak nafakası istemiş, mahkeme buna ek olarak talep bulunmamasına rağmen yıllık 6.000 TL okul giderine hükmetmişti. Kurul çoğunluğu, somut olayda istek dışına çıkılarak ayrı bir eğitim gideri alacağı oluşturulmasını ve infazda karışıklık doğmasını uygun bulmadı; direnme kararını bozdu.

Bu eski tutarlar bugünün nafaka tarifesi değildir. Kararın önemi, eğitim giderlerinin iştirak nafakası kapsamına girdiğini ve talep ile hükmün açık kurulması gerektiğini göstermesidir. Karar, çocuğun okul masraflarının hiçbir zaman ayrıca düzenlenemeyeceği anlamına gelmez. Protokol, talep kapsamı ve değişen ihtiyaçlara göre artırım imkânı birlikte değerlendirilir.

Yoksulluk nafakasını kim isteyebilir?

TMK 175’in mevcut hükmüne göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Düzenleme yalnız kadınlara özgü değildir. İsteyen kişinin ekonomik durumu, boşanmanın geçimine etkisi ve diğer tarafın ödeme gücü incelenir.

Yoksulluk nafakası tazminatla aynı değildir ve salt boşanılmış olması nedeniyle otomatik doğmaz. Gelirin miktarı ve sürekliliği, zorunlu giderler, malvarlığı, çalışma imkânı ve sağlık koşulları birlikte ele alınır. Tek bir maaş bordrosu veya kişinin çalışıyor olması üzerinden her dosyada aynı sonuca gidilemez; gelirinin geçimini karşılayıp karşılamadığı somutlaştırılmalıdır.

Boşanma sırasında istenmeyen yoksulluk nafakası yönünden TMK 178’deki, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı dikkate alınmalıdır. Bu süre, çocuğun bakım hakkına veya daha önce hükmedilmiş nafakanın her artırım talebine otomatik biçimde uygulanamaz. Önce hangi hakkın ve hangi kararın söz konusu olduğu belirlenmelidir.

AYM’nin 2026 tarihli iptal kararı ne anlama geliyor?

Anayasa Mahkemesinin 04.06.2026 tarihli, 2025/156 E., 2026/131 K. sayılı kararı, 30.09.2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Mahkeme, TMK 175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini Anayasa’nın 2., 5. ve 17. maddelerine aykırı bularak iptal etti. Hukuki boşluk nedeniyle yürürlüğü yayımından itibaren dokuz ay erteledi; tarih 30 Haziran 2027’dir.

Çoğunluk gerekçesinde, yerleşik uygulamanın hâkime süre konusunda takdir tanımamasının yarattığı sorunlar ve tarafların hakları arasında denge kurulması üzerinde duruldu. Evliliğin süresi, alacaklının yaşı, eğitimi, sağlığı ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılayabilme kapasitesi gibi somut koşulların değerlendirilmesine imkân veren belirli bir çerçeve gerektiği belirtildi. Süresiz nafakanın gerekli olabileceği durumların ölçütlerinin de açık olması gerektiği vurgulandı.

Karar, herkese uygulanacak iki, beş veya on yıllık yeni bir nafaka süresi koymadı; iştirak ve tedbir nafakasını kaldırmadı. Yürürlük öncesindeki mevcut yükümlülükler yalnız bu habere dayanılarak kesilmemelidir. Gelecekteki kanuni düzenlemeler, yürürlük tarihi, dosyanın aşaması ve kesinleşmiş kararın etkisi birlikte incelenmelidir. İptal, eski borçların topluca silinmesi veya ödenmiş paraların otomatik iadesi sonucu doğurmaz.

2012 ve 2025 kararları neden farklı anlatılmalı?

AYM’nin 17.05.2012 tarihli, 2011/136 E., 2012/72 K. sayılı kararı, aynı ibareye ilişkin iptal istemini esastan reddetmişti. Mahkeme o tarihte yoksulluk devam ettiği sürece desteğin sosyal hukuk devletiyle ilişkisini ve nafakanın koşullar değiştiğinde kaldırılabilmesini değerlendirmişti. Bu karar tarihsel içtihat olarak önemlidir; ancak 2026’daki yeni iptal kararı yokmuş gibi tek başına güncel sonuç olarak sunulamaz.

AYM’nin 27.03.2025 tarihli, 2025/91 E., 2025/82 K. sayılı kararı ise başka niteliktedir. Önündeki uyuşmazlık nafakanın artırılması ve kaldırılması hakkındaydı; uygulanacak hüküm TMK 176 idi. Mahkeme, itiraz edilen TMK 175 hükmünün o davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvuruyu yetkisizlik nedeniyle reddetti. Bu, süresizliğin o tarihte yeniden esastan anayasaya uygun bulunduğu anlamına gelmez.

Nafaka ne zaman artırılır, azaltılır veya kaldırılır?

TMK 176, irat biçimindeki yoksulluk nafakasında tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde artırım ve indirim yapılabilmesini düzenler. Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü kendiliğinden sona erme sebebidir. Alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya kanunda belirtilen diğer hâller ise mahkeme kararıyla kaldırma nedenidir.

Çocuk yönünden TMK 331, durum değiştiğinde istem üzerine nafakanın yeniden belirlenmesini veya kaldırılmasını mümkün kılar. Okul ve sağlık ihtiyaçları ile ebeveynlerin gelirleri değişebilir. Gelecek yıllar için artış hükmü istenmesi TMK 176, 182 ve 330 kapsamında değerlendirilir. Kararda veya protokolde artış ölçütü varsa bunun başlangıcı ve uygulama biçimi kontrol edilmelidir; herkes için kendiliğinden geçerli tek bir yıllık oran varsayılamaz.

Çocuk 18 yaşına gelince bütün destek biter mi?

TMK 328’e göre ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuğun erginliğine kadar devam eder. Eğitim devam ediyorsa durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar bakım yükümlülüğü sürebilir. Bu, önceki iştirak nafakası kararının aynı taraf ve aynı takip düzeniyle otomatik olarak sonsuza kadar devam ettiği anlamına gelmez.

Ergin çocuğun eğitim durumu, kendi gelirleri ve ihtiyacı ile ebeveynlerin ödeme gücü değerlendirilir; talebin kimin tarafından ve hangi hukuki temelle ileri sürüleceği belirlenir. Öğrenci belgesi, eğitim giderleri ve gelir kayıtları bu aşamada önemlidir. Yalnız yaşa veya yalnız öğrenci kaydına bakarak bütün dosyalara aynı cevap verilmemelidir.

Nafaka ödenmiyorsa veya eksik ödeniyorsa

Önce kararın hangi nafaka türüne ilişkin olduğu, başlangıç tarihi, aylık tutarı, artış hükmü ve yapılan ödemeler karşılaştırılır. Birikmiş alacağın tahsili için uygun icra yolu değerlendirilebilir; kararın kesinleşmesi ve icra edilebilirliği konusunda tedbir nafakası ile boşanmanın mali sonuçları aynı kabul edilmemelidir. Ödeme açıklaması bulunmayan transferler ve elden ödendiği ileri sürülen tutarlar ayrıca ispat sorunu doğurabilir.

İcra takibi ile nafaka yükümlülüğüne uymamaya ilişkin şikâyet aynı işlem değildir. Şikâyetin koşulları, hangi dönem borcunun konu edildiği ve süreleri ayrıca incelenmelidir; her eksik ödeme otomatik hapis sonucu doğurmaz. Borçlu, miktarın azaltılması için dava açmış olsa bile mevcut kararın etkisini kendiliğinden yok saymamalıdır. Çocuğa alınan hediyeler de hükmedilmiş aylık ödemenin yerine otomatik olarak geçirilmemelidir.

Başvuru ve ödeme dosyasında hangi belgeler olmalı?

  • Boşanma dilekçeleri, ara kararlar, gerekçeli karar ve kesinleşme bilgisi.

  • Ücret, SGK, kira geliri ve malvarlığına ilişkin hukuka uygun belgeler.

  • Konut, eğitim, sağlık, ulaşım ve bakım giderlerini gösteren kayıtlar.

  • Ödemelerin hangi aya ve hangi nafakaya ait olduğunu belirten banka dekontları.

  • Artırım veya indirim isteniyorsa önceki karardan sonra değişen koşulların belgeleri.

Kaynaklar: TMK 169, 175–178, 182 ve 327–331; HGK 19.09.2019, 2017/1894 E., 2019/918 K.; AYM 17.05.2012, 2011/136 E., 2012/72 K.; AYM 27.03.2025, 2025/91 E., 2025/82 K.; AYM 04.06.2026, 2025/156 E., 2026/131 K. İptal kararının ileri tarihli yürürlüğü özellikle gözetilmiştir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page