top of page

Yola Terk Edilen Arsa Geri Alınabilir mi? Belediye Başka Amaçla Kullanırsa Ne Olur?

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
21 Eyl
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 3 Kas

Yol veya yeşil alan için belediyeye bırakılan taşınmazın daha sonra başka bir amaçla kullanılması, eski malik açısından geri alma veya tazminat talebini gündeme getirebilir. Ancak her amaç değişikliği otomatik iade hakkı doğurmaz. Önce taşınmazın kamuya nasıl geçtiği, terkin belirli bir amaca bağlı olup olmadığı, bu amacın gerçekleşip gerçekleşmediği ve sonraki kullanımın niteliği belirlenmelidir.

Rızayla ve belirli bir yüklemeyle yapılan bağışlama, koşulsuz terk, imar uygulamasındaki düzenleme ortaklık payı kesintisi ve bedeli ödenerek yapılan kamulaştırma aynı hukuki işlem değildir. Tapu kaydında yalnız “yol” yazması bu ayrımları tek başına çözmez. Devir veya terk belgesinin aslıyla önceki parsel kayıtlarına ulaşmak çoğu zaman davanın başlangıç noktasıdır.

Taşınmazın kamuya geçiş şekli neden önemlidir?

Şartlı veya yüklemeli bağışlamada malik, taşınmazı belirli bir kamu hizmetinde kullanılması amacıyla bırakmış olabilir. İşlem belgesindeki yol, park veya yeşil alan amacı; belediye kararları, plan ve fiilî uygulamayla birlikte değerlendirilir. Sonraki kullanım bu yüklemeyle bağdaşmıyorsa geri alma veya giderim tartışması doğabilir.

Düzenleme ortaklık payı kesintisinde ise 3194 sayılı İmar Kanunu m.18 kapsamında yürütülen idari arazi ve arsa düzenlemesi söz konusudur. Bu, her durumda kişinin belediyeyle yaptığı bağış sözleşmesi olarak nitelendirilemez. Kamulaştırmada taşınmaz bedel karşılığında alınmıştır; geri verme ve geri alma için 2942 sayılı Kanun’un 22 ve 23. maddelerindeki ayrı koşullar incelenir.

Dolayısıyla “belediyeye bedelsiz geçmiş” tespiti, tek başına bütün dosyalara aynı dava yolunun uygulanmasını sağlamaz. Özellikle eski işlemlerde bağışlama beyanı, parselasyon cetveli ve tapu terkin işlemi arasında fark bulunabilir. Talebin yanlış hukuki sebebe dayandırılması, görev ve süre sorunları yaratabilir.

Kamulaştırma Kanunu’nun 35. maddesi talebi tamamen engeller mi?

2942 sayılı Kanun m.35, imar mevzuatı gereğince düzenleme ortaklık payı olarak kamu hizmetlerine ayrılan yerlerle, özel parselasyon sonunda malikin muvafakatiyle kamu hizmet ve tesislerine ayrılmış yerler için eski maliklerin mülkiyet veya karşılık istemini sınırlayan bir düzenlemedir. Bu hüküm idare tarafından geri alma talebine karşı ileri sürülebilir.

Bununla birlikte, hükmün uygulanması anayasal mülkiyet hakkının değerlendirilmesini gereksiz hâle getirmez. Anayasa m.35 mülkiyet hakkını korur; m.13 ise temel haklara müdahalede kanunilik ve ölçülülük ölçütlerini getirir. Özellikle belirli bir amaçla yapılan terkte, taşınmazın nasıl kullanıldığı ve kişiye aşırı bir külfet yüklenip yüklenmediği somut gerekçeyle değerlendirilmelidir.

Bu, 35. maddenin yürürlükten kalktığı veya artık hiçbir olayda uygulanamayacağı anlamına gelmez. Asıl mesele, maddenin olaya uygulanırken terkin koşullarının ve mülkiyet hakkına ilişkin itirazların karşılanmasıdır. “Rızayla terk ettiniz” cevabı, önemli iddiaların tamamını açıklamadan uyuşmazlığı her durumda çözmez.

İbrahim Manav kararında ne yaşandı?

Anayasa Mahkemesi, İbrahim Manav, B. No: 2019/2755, 29.12.2021: Başvurucuya ait taşınmazların bazı bölümleri yol ve yeşil alan amacıyla bedelsiz bırakılmıştır. Sonraki süreçte taşınmazların farklı kullanımlara ayrıldığı, bir kısım alanlardan belediyenin kira geliri elde ettiği yönünde iddialar ileri sürülmüştür. Açılan tazminat davası, taşınmazların rızayla terk edilmiş olması esas alınarak reddedilmiştir.

AYM, özellikle kararın 50–55. paragraflarında terkin belirli amaca bağlı oluşunu, fiilî kullanımı ve başvurucunun esaslı iddialarını birlikte değerlendirmiştir. Derece mahkemesinin yalnız gönüllü terk olgusuna dayanması; taşınmazın hangi amaçla bırakıldığı, bu amaca uygun kullanılıp kullanılmadığı ve bireysel yük ile kamu yararı arasındaki dengenin tartışılması gereğini ortadan kaldırmamıştır.

Mahkeme, mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir. Kararda taşınmazın doğrudan başvurucuya tesciline veya talep edilen bütün tazminatın ödenmesine hükmedilmemiştir. Yeniden yargılama yeterli giderim olarak görüldüğünden tazminat talebi reddedilmiştir. Bu sonuç, benzer dosyada doğru gerekçelendirme ve inceleme ihtiyacını gösterir; otomatik kazanma güvencesi oluşturmaz.

Belediyenin başka bir kamu hizmeti yapması ile özel satış aynı mı?

Hayır. Yol için terk edilen alanın kamu hizmetiyle bağlantısının tamamen kesilerek özel kişiye satılmasıyla, başka bir zorunlu kamu hizmetine ayrılması aynı değerlendirmeye tabi tutulamaz. Bununla birlikte sonraki kullanımın kamu hizmeti olması da terkin bütün koşullarını kendiliğinden hükümsüz kılmaz. İlk amaç, geçen süre, gerçekten oluşan ihtiyaç ve malike yüklenen külfet birlikte incelenir.

İbrahim Manav kararında atıf yapılan AYM, Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras, B. No: 2014/11994, 09.03.2017 kararında, yol amacıyla bırakılan taşınmazın konut alanına dönüştürülerek özel kişilere satılması mülkiyet hakkı yönünden değerlendirilmiştir. AYM, bu koşullarda kamu yararı ile bireyin hakkı arasındaki dengenin korunmadığı sonucuna ulaşmıştır. Buna karşılık Manav kararında, terkin belli bir koşula bağlandığının ortaya konulamadığı başvuruların farklı sonuçlanabileceği de açıklanır.

Bir yerin belediyeye gelir sağlaması, yol veya yeşil alan yüklemesinin yerine getirildiğini tek başına göstermez. Ancak geçmişte amaç gerçekten gerçekleştirilmiş ve uzun süre sonra yeni bir kamu ihtiyacı ortaya çıkmışsa bu da ayrıca değerlendirilir. Dosyada, başlangıçtaki taahhütle sonraki kullanımın zaman çizelgesi kurulmalıdır.

Kapanan yolun belediye adına tescili ne anlama gelir?

2644 sayılı Tapu Kanunu m.21, köy ve belediye sınırları içindeki kapanmış yollarla yol fazlalarının köy veya belediye adına tescilini düzenler. Bu nedenle bir yolun kapanması, tapunun doğrudan önceki malike döneceği anlamına gelmez. Tescil işleminin varlığı ile eski malikin şartlı bağışlamaya veya mülkiyet hakkına dayanan talebi farklı başlıklardır.

3194 sayılı Kanun m.18 de düzenleme ortaklık payından ayrılan alanların hangi kamu hizmetleri için kullanılabileceğini ve tahsis esaslarını düzenler. Pay kesintisiyle oluşturulmuş alanın sonraki kullanımında bu kurallar ayrıca incelenir. Kamuya geçişin kaynağı araştırılmadan, yalnız yeni tapu kaydına bakılarak “artık hiçbir hak ileri sürülemez” veya “mutlaka geri alınır” denilmesi doğru değildir.

Bağışlamanın geri alınması ve bir yıllık süre

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.291, bağışlayanın bağışlamasına yükleme koyabileceğini ve kabul edilmiş yüklemenin yerine getirilmesini isteyebileceğini düzenler. m.295/3’e göre bağışlanan, yüklemeli bağışlamada haklı sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmezse geri alma gündeme gelebilir. İade kapsamı da kanundaki zenginleşme ölçüsü ve somut durumla birlikte değerlendirilir.

TBK m.297’nin temel kuralı, bağışlayanın geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde geri alma hakkını kullanmasıdır. Bu, bütün yola terk uyuşmazlıklarının mutlaka aynı tarihten başlayan bir yıllık süreye tabi olduğu anlamına gelmez. Davanın hukuki sebebi, öğrenme tarihi, işlem tarihi ve eski işlemlere uygulanacak geçiş hükümleri ayrıca belirlenmelidir.

Özellikle 6098 sayılı Kanun’dan önceki işlemlerde eski Borçlar Kanunu hükümleri ve yürürlük kuralları göz ardı edilmemelidir. Plan değişikliğinin ilan tarihi, yeni kullanımın öğrenildiği tarih ve belediyenin cevabı ayrı belgelerdir. Belediyeye verilen her dilekçenin bütün süreleri durdurduğu varsayımıyla beklenmemelidir.

Hangi dava ve hangi belgeler gündeme gelir?

Talep; bağışlamadan dönmeye bağlı tapu iptali ve tescil, tazminat, imar planı veya parselasyon işleminin iptali gibi farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Özel hukuk uyuşmazlığı ile idari işlemin iptali aynı yargılama değildir. İbrahim Manav başvurusunun dayanağında adli yargıda açılmış bir tazminat davası bulunması, bütün imar uyuşmazlıklarının adli yargıya ait olduğu anlamına gelmez.

  • İlk tapu kaydı, terk veya bağışlama belgesi, resmî senet ve belediye meclisi ya da encümen kararları.

  • Eski ve yeni imar planları, plan açıklama raporları, parselasyon ve dağıtım cetvelleri.

  • Eski parsel ile yeni parsellerin ilişkisini gösteren çap, kroki ve gerektiğinde teknik inceleme.

  • Fiilî kullanım, kiralama, satış ve tahsis belgeleri; tarihli fotoğraflar.

  • Amaç değişikliğinin ne zaman öğrenildiğini ve idareye yapılan başvuruları gösteren kayıtlar.

Özellikle parsel numarası değişmişse dava konusu alanın neresi olduğunun harita üzerinden eşleştirilmesi gerekir. “Eski arsamın olduğu yerde bina var” anlatımı, hangi bölümün hangi işlemle kullanıldığını tek başına kanıtlamaz. Teknik tespit, hukuki talebin somutlaştırılmasını sağlar.

Sık sorulan sorular

Tapuda açıkça şart yazmıyorsa hiçbir hak yok mu?

Bu sonuca doğrudan varılamaz; işlem belgeleri, kabul kararları ve terkin koşulları birlikte incelenir. Bununla birlikte belirli bir amaca bağlı bağışlama iddiasının somut belgeyle desteklenmesi önemlidir. AYM’nin şartlı terke ilişkin kararları koşulsuz işlemlere kendiliğinden uygulanmaz.

AYM’ye doğrudan giderek arsayı geri alabilir miyim?

Bireysel başvuru, tapu uyuşmazlığını ilk kez çözen olağan bir dava yolu değildir. Kullanılabilir etkili olağan başvuru yolları ve bireysel başvurunun kendi koşulları değerlendirilir. AYM’nin ihlal kararı vermesi de her olayda doğrudan tapu devri veya bedel ödenmesi sonucunu doğurmaz.

Dayanaklar: Anayasa m.13 ve 35; 2942 sayılı Kanun m.35; 3194 sayılı Kanun m.18; 2644 sayılı Kanun m.21; TBK m.291, 295 ve 297. Esas alınan karar AYM, İbrahim Manav, B. No: 2019/2755, 29.12.2021’dir; karşılaştırılan Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras kararının künyesi ve ilkesi de bu resmî kararda açıklanmaktadır.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page