top of page

Acele Kamulaştırma: El Koyma, Bedel ve İtiraz Yolları

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
3 Kas
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 4 Kas

Acele kamulaştırma, idarenin olağan kamulaştırma süreci tamamlanmadan taşınmaza el koyabilmesini sağlayan istisnai bir yoldur. “Acele” sözcüğü, malikin bedel hakkını veya mahkemeye başvurma hakkını ortadan kaldırmaz. Ancak işlemin hızla uygulanabilmesi nedeniyle kararın, el koyma dosyasının ve bildirim tarihlerinin gecikmeden incelenmesi gerekir.

En sık karışan iki konu şudur: Bankaya yatırılan ilk bedel her zaman taşınmazın kesin kamulaştırma bedeli değildir; el koyma kararı da tek başına mülkiyetin idareye geçtiği anlamına gelmez. İdari kararın hukuka uygunluğu ile bedelin hesabı farklı yargısal süreçlerde ele alınır. Bu rehber, bu ayrımı vatandaşın dosya takibinde kullanabileceği şekilde açıklar.

Acele kamulaştırmaya hangi durumlarda başvurulabilir?

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.27 üç temel hâl öngörür: 3634 sayılı Kanun'un uygulanmasında yurt savunması ihtiyacı, aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar verilen hâller ve özel kanunlarda öngörülen olağanüstü durumlar. İdarenin bir projeyi faydalı bulması ile olağan süreci beklemeden taşınmaza girmesinin zorunlu olması aynı değerlendirme değildir.

Maddenin sistemi, kıymet takdiri dışındaki işlemlerin sonradan tamamlanmasıdır. İlgili idare mahkemeye başvurur; kanunda belirtilen bilirkişi yöntemiyle değer belirlenir ve gerekli tutar malik adına bankaya yatırılır. Böylece normal kamulaştırmada beklenen aşamaların bir kısmı henüz tamamlanmamışken el koyma mümkün olabilir. Bu imkânın istisnai niteliği, kararın gerekçesinin denetlenmesini önemli kılar.

Örneğin yol, enerji veya kentsel dönüşüm projesi kamu yararına olabilir. Buna rağmen o parselin neden şimdi kullanılmasının zorunlu olduğu, gecikmenin neyi engelleyeceği ve olağan usulün neden yeterli olmadığı somut biçimde açıklanmalıdır. Taşınmazın projeyle ilişkisi ve acelelik gerekçesi birbirinden kopuk bırakılmamalıdır.

İdari karar, el koyma ve tapu tescili ayrı aşamalardır

Birinci aşama, acele kamulaştırmaya hukuki dayanak sağlayan idari karardır. İkinci aşama, idarenin adli yargıdaki başvurusu üzerine taşınmazın değerinin belirlenmesi ve el koyma sürecidir. Üçüncü aşamada ise anlaşma sağlanamıyorsa olağan kamulaştırmanın gerektirdiği bedel tespiti ve tescil işlemleri tamamlanır. Dosyada bu aşamalara ait farklı numaralar ve farklı tarihler bulunabilir.

2942 sayılı Kanun m.27'de geçen yedi gün, mahkemenin değer tespitine ilişkin öngörülen süredir; malikin bütün itirazlarını yedi günde yapması gerektiğini söyleyen genel bir başvuru süresi değildir. Kanun, m.10 esasları ve m.15 uyarınca seçilen bilirkişilerle bedel belirlenmesini düzenler. Malik açısından hangi işlem veya karara karşı çıkılacağı ayrıca belirlenmelidir.

El koyma kararı tapu müdürlüğüne bildirilir. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca taşınmazın başkasına devir, ferağ veya temlikinin yapılamayacağı sicile şerh edilir; el koymadan sonra boşaltma m.20 çerçevesinde yürütülür. Dolayısıyla “mülkiyet henüz geçmedi, hiçbir kısıtlama yok” düşüncesi de doğru değildir. El koyma ile tescil farklı olsa da ilk aşamanın ciddi sonuçları vardır.

İdari karara karşı hangi sürede ve nerede dava açılır?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.20/A, acele kamulaştırma işlemlerini ivedi yargılama usulüne tabi tutar. Bu usulde dava açma süresi otuz gündür. Aynı madde, İYUK m.11 hükümlerinin uygulanmayacağını açıkça düzenler. Bu nedenle idareye yeniden değerlendirme dilekçesi verildiğinde dava süresinin mutlaka duracağını varsaymak ciddi bir hatadır.

Sürenin başlangıcı için dava konusu kararın niteliği, tebliğ ve öğrenme belgeleri incelenmelidir. Resmî Gazete yayını, kişiye gönderilen yazı, el koyma dosyasındaki bildirim ve diğer işlemler aynı şey değildir. “Komşuma tebligat geldi, benim sürem de o gün başladı” veya “bedel davası gelmeden hiçbir süre işlemez” şeklinde genel kabul yapılamaz. Görünen en erken bildirim ve öğrenme tarihi hemen değerlendirilmelidir.

Cumhurbaşkanı kararının iptali istemi ile diğer idari işlemlere yönelik davalarda görev ve yetki aynı olmayabilir; Cumhurbaşkanı kararları yönünden Danıştayın ilk derece yargılaması söz konusu olabilir. İptali istenen işlem ve davalı idare doğru belirlenmelidir. Acelelik kararına itiraz, asliye hukuk mahkemesine yalnızca “bedel az” dilekçesi verilerek yerine getirilmiş olmaz.

İYUK m.27 uyarınca idari dava açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz. Geçici koruma isteniyorsa açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkânsız zarar birlikte açıklanmalıdır. İvedi yargılamanın kanun yolu ve yürütmenin durdurulması kararına ilişkin özel hükümleri de vardır; olağan bir idari davanın bütün süreleri bu dosyaya taşınmamalıdır.

Danıştay kararı: Kamu yararı ile acelelik ayrı incelenir

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 09.05.2024 tarihli, E.2024/393, K.2024/1024 sayılı kararı, Erzurum'daki kentsel dönüşüm projesi kapsamında bir parselin acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Kurul, kamu yararı ile acelelik hâlinin ayrı değerlendirilmesi gerektiğini açıkladı. Somut dosyada parselasyon işlemlerinin iptali nedeniyle parselin sınırları ve mülkiyet durumunda değişiklik ihtimali bulunması da değerlendirildi.

Kurul çoğunluğu, bu aşamada acelelik koşulunun gerçekleşmediği sonucuna ulaştı ve ilgili parsel yönünden iptal kararını gerekçesini belirterek onadı. Kararda karşı oy da bulunmaktadır. Bu sonuç, bütün kentsel dönüşüm kamulaştırmalarının geçersiz olduğu anlamına gelmez. Öğretici yönü, projenin yararlı olması ile belirli taşınmaza gecikmeden el koyma zorunluluğunun somut dosyada ayrıca gösterilmesidir.

Bankaya yatırılan bedel kesin mi, itiraz nasıl hazırlanır?

Acele el koyma dosyasında belirlenen tutar, olağan kamulaştırma bedel tespiti ve tescil yargılamasının yerine geçmez. Kanun m.10 çerçevesindeki süreçte taşınmazın bedeli uyuşmazlık konusu olabilir. İlk tutarın yatırılması, malikin taşınmazına ilişkin bütün itirazlarını kabul ettiği veya her türlü ek talebinden vazgeçtiği şeklinde otomatik yorumlanmamalıdır. Bununla birlikte ayrıca imzalanan anlaşma, sulh, ibra veya feragat belgelerinin kendi sonuçları vardır.

Değerleme itirazı yalnızca “çevrede fiyatlar daha yüksek” cümlesinden oluşmamalıdır. Kanun m.11'deki ölçütler dikkate alınarak taşınmazın niteliği, yüzölçümü, konumu, imar durumu, kullanım biçimi ve objektif özellikleri incelenir. Arazi, arsa ve yapı için aynı hesap yöntemi uygulanmaz. Kamulaştırmayı gerektiren projenin doğurduğu değer artışlarının ayrıca ele alınması gerekir.

  • Arsa yönünden: Uygun emsal satışlar, satış tarihleri ve emsalle taşınmaz arasındaki üstün-eksik özellikler açıklanmalıdır.

  • Arazi yönünden: Ürün, verim, gider, net gelir ve kullanılan değerlendirme verileri denetlenmelidir.

  • Yapı ve muhdesat yönünden: Yapının özellikleri, yıpranma ve diğer unsurlar raporda somutlaştırılmalıdır.

  • Kısmi kamulaştırmada: Geriye kalan bölümün kullanılabilirliği ve değer etkisi m.12 çerçevesinde ayrıca incelenmelidir.

Bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde rapora ilişkin usul süresi ayrıca takip edilmelidir. Acelelik kararına karşı otuz günlük idari dava süresi ile bilirkişi raporuna itiraz süresini birbirine karıştırmamak gerekir. Aynı taşınmaz için hem iptal gerekçesi hem bedel hesabına itiraz bulunması mümkündür; bunlar birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir.

AYM'nin 2025'te yayımlanan kararı neden önemli?

Anayasa Mahkemesinin 25.12.2024 tarihli, E.2024/101, K.2024/232 sayılı kararı, 27.03.2025 tarihli ve 32854 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Mahkeme, 2942 sayılı Kanun m.10/14'te idari davanın bekletici mesele yapılmasını yürütmenin durdurulması kararına bağlayan düzenlemeyi iptal etti. Mülkiyetin idareye tescili gerçekleşirken kamulaştırmanın hukuka uygunluğu davasının etkisiz kalabilmesi, etkili başvuru ve mülkiyet hakkı yönünden değerlendirildi.

Aynı kararla m.14/6'daki “Açılan davaların sonuçları dava açmayanları etkilemez” hükmü de iptal edildi. Paydaşlardan birinin açtığı davada kamulaştırmanın hukuka aykırı bulunmasının, aynı taşınmazdaki diğer paydaşlar açısından görmezden gelinmesi sorunu ele alındı. Bu karar, her paydaşın kendi sürelerini ve parasal taleplerini takip etme ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Güncel dosyada eski hükmü yürürlükteymiş gibi aktarmak doğru değildir. İdari dava ve varsa geçici koruma kararları bedel-tescil dosyasına sunulmalı, idari uyuşmazlığın sonucu beklenmeden karar verilmesinin yaratacağı sorun açıklanmalıdır. AYM kararı, yalnızca iptal davası açıldığı için her türlü fiilî çalışmanın otomatik duracağı biçiminde de okunamaz; bekletici mesele ve yürütmenin durdurulması ayrı usul kurumlarıdır.

El koymadan sonra idare uzun süre işlem yapmazsa

Acele yolun amacı, kalan kamulaştırma işlemlerini süresiz ertelemek değildir. El koyma tarihi, yatırılan tutar, fiilî kullanım ve olağan kamulaştırma dosyasının açılıp açılmadığı birlikte izlenmelidir. Uzun süre taşınmazı kullanamama, bedel kaybı veya sürecin tamamlanmaması hâlinde uygun hukuki talep dosyanın geldiği aşamaya göre belirlenir. Her gecikmeye aynı isimle ve aynı mahkemede dava açılması doğru olmaz.

Faiz ve değer kaybı bakımından da ilk el koyma bedeli, sonradan belirlenen fark, ödemenin yapılması ve hüküm tarihleri ayrılmalıdır. Kamulaştırma alacağı ile başka tür bir alacağın faiz başlangıcı aynı değildir. Faiz oranını ve başlangıcını yalnızca internetten alınan tek bir örnekle belirlemek yerine ilgili dönem, talep ve karar birlikte incelenmelidir.

Sık sorulan sorular

El koyma davasına katılmadım; bütün haklarım bitti mi?

Bu sonuç otomatik değildir. Hangi evrakın usulüne uygun bildirildiği, hangi sürenin geçtiği ve olağan bedel-tescil davasının durumu araştırılır. İdari dava hakkı, bedel itirazı ve tebligat sorunu ayrı değerlendirilir. Dosyayı sonradan öğrenen kişi, yeni tebligat geleceği düşüncesiyle beklememeli; mevcut belgeleri hemen edinmelidir.

Bedeli almak davadan vazgeçmek anlamına gelir mi?

Mahkemece yatırılan tutarın alınması ile ayrıca sulh veya feragat beyanı verilmesi aynı değildir. Bankada ya da idare önünde imzalanacak belgenin sadece ödeme makbuzu mu, yoksa daha geniş bir hesaplaşma mı olduğu okunmalıdır. Açık bir vazgeçme veya anlaşma hükmü bulunuyorsa bunun kapsamı, para çekme işleminden ayrı değerlendirilir.

Başvuru için hangi belgeler gerekir?

Tapu ve varsa mirasçılık belgesi, acelelik kararı ve ek parsel listesi, bildirimler, idarenin proje ve kamulaştırma belgeleri, el koyma dosyası, bilirkişi raporu, banka ödeme kayıtları, fotoğraflar ve değerleme belgeleri hazırlanmalıdır. Kısmi el koymada harita ve kalan bölümün kullanım durumu özellikle önemlidir. Belge istenmesi, kendiliğinden dava süresini durdurmaz.

Dayanaklar ve ilgili rehberler

Başlıca dayanaklar Anayasa m.35 ve 46; 2942 sayılı Kanun m.8, 10, 11, 12, 14, 15, 20, 25 ve 27; İYUK m.20/A ve 27 ile yukarıdaki iki karardır. Somut dosyada idari karar, el koyma ve tescil aşamaları ayrı takvimde izlenmelidir.

Kamulaştırma Hukuku rehberleri içinde kamulaştırma bedelinin belirlenmesi; dönüşüm işlemleri için riskli yapı tespitine itiraz yazısı birlikte okunabilir.

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page