Riskli Yapı Tespitine İtiraz: Rapor, Bildirim ve Başvuru Yolları
Güncelleme tarihi: 4 Kas
Binanız için riskli yapı raporu düzenlendiyse ilk iş, raporun tamamını ve bildirim kayıtlarını edinmektir. İtiraz yalnızca “binamız sağlam” demekle etkili olmaz. İncelenen yapının doğru belirlenmesi, numuneler, taşıyıcı sistem ve hesapların mevzuata uygunluğu somut olarak değerlendirilmelidir. Teknik itiraz, idari dava ve tahliye işlemi birbirinden farklı aşamalardır; birindeki başvuru diğer bütün işlemleri kendiliğinden durdurmaz.
Bu rehber, 6306 sayılı Kanun kapsamında tek bir yapı hakkında yapılan risk tespitini ele alır. Deprem sonrası hasar tespiti, riskli alan ilanı ve rezerv yapı alanı kararı aynı işlem değildir. Elinizdeki belgenin başlığını, düzenleyen makamı ve dayandığı maddeyi belirlemek, doğru süreyi ve başvuru yerini bulmanın başlangıcıdır.
Riskli yapı ne demektir, tespiti kim yaptırabilir?
6306 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre riskli yapı; ekonomik ömrünü tamamladığı veya yıkılma yahut ağır hasar görme riski taşıdığı bilimsel ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapıdır. Binanın yalnızca eski olması, komşuların endişesi veya müteahhidin dönüşüm teklifi, tek başına bu resmî tespitin yerine geçmez. Buna karşılık dışarıdan bakıldığında sağlam görünen bir binada taşıyıcı sistem sorunu bulunabilir.
Kanun'un 3/1. maddesi, tespitin öncelikle malik veya kanuni temsilcisi tarafından, masrafları kendisine ait olmak üzere Başkanlıkça lisanslandırılan kuruluşlara yaptırılmasını düzenler. Başkanlık veya yetkili idare de resen hareket edebilir ya da maliklere süre verebilir. Apartmanda bir malikin başvurusu için diğer maliklerin tamamının onayını almak genel bir ön şart değildir. Tespit istemek ile yeni inşaatın sözleşmesini karara bağlamak farklı konulardır.
Arsa paylı tapuda özel bir dikkat gerekir: Uygulama Yönetmeliği'nin 7. maddesi, arsa üzerindeki fiilî yapının sahibi olan paydaşın başvurusunu esas alır. Yapının başkasına ait olduğu tapuda belirtilmişse ilgili şerh dikkate alınır. Bu nedenle yalnızca aynı parselde pay sahibi olmak, her binanın sahibi gibi işlem yapma yetkisi bulunduğu anlamına gelmez.
Rapor ve bildirim hangi aşamada kontrol edilmeli?
Uygulama Yönetmeliği m.7 uyarınca rapor, yetkili Müdürlüğe veya yetki devredilen idareye elektronik sistem üzerinden gönderilir. Eksik bulunan rapor düzeltme için iade edilir. Uygun bulunan risk tespiti tapuya bildirilir. Başvurunun yapılması, raporun hazırlanması, idari inceleme ve tespitin bildirilmesi ayrı tarihler olabilir. Yalnızca rapor kapağındaki tarihe bakılarak itiraz süresi hesaplanmamalıdır.
Güncel bildirim düzeni özellikle önemlidir. 6306 sayılı Kanun m.3/2, tutanağın yapıya asılmasını, maliklere e-Devlet üzerinden bildirilmesini ve ilgili muhtarlıkta on beş gün ilan edilmesini öngörür. Kanunun belirleyici cümlesi şöyledir: “Riskli yapı tespit işlemi, muhtarlıkta yapılan ilanın son günü ayni ve şahsi hak sahiplerine tebliğ edilmiş sayılır.” Başkanlığın internet sayfasında ayrıca ilan yapılır.
Bu nedenle “bana posta gelmedi” düşüncesiyle beklemek hak kaybı yaratabilir. Muhtarlık ilanının başlangıç ve bitiş tutanağı, binaya asılan belge ve e-Devlet bildirimi birlikte alınmalıdır. Bildirimin mevzuata uygunluğu tartışmalıysa bu husus başvuruda açıkça gösterilmelidir; fakat tartışma bulunduğu gerekçesiyle görünen en erken başvuru tarihini önemsememek güvenli değildir.
On beş günlük teknik itiraz nasıl yapılır?
Kanun m.3/1, malikler veya kanuni temsilciler için on beş günlük itiraz hakkı tanır. Yönetmelik m.7/5, ilgili muhtarlık ilanının son gününden itibaren on beş gün içinde yapının bulunduğu yerdeki Müdürlüğe, yetki devri varsa ilgili idareye dilekçe verilmesini düzenler. Süresinde veya yetkili kişi tarafından yapılmayan itiraz işleme alınmaz. Malik ölmüşse mirasçılık ilişkisi de belgelendirilmelidir.
Dilekçede raporun tarihi ve numarası, açık adres, ada-parsel, bina kodu, başvuranın malik sıfatı, bildirim tarihleri ve teknik itirazlar yer almalıdır. Talep, hangi rapora ve hangi bulgulara karşı çıkıldığını anlaşılır biçimde göstermelidir. Ekin eksikliği ile süreyi kaçırmak farklı sorunlardır; raporu edinme talebi veya uzman incelemesi beklenirken yasal başvuru süresinin geçtiği varsayılmamalıdır.
İtiraz, üniversitelerden görevlendirilen dört ve Bakanlıkta veya Başkanlıkta görevli üç kişinin oluşturduğu teknik heyet tarafından incelenir. İlde heyet yoksa dosya yetkilendirilmiş ilin heyetine gönderilir. Başvuru sahibinin özel bir mühendisten aldığı değerlendirme, heyetin kararının yerine geçmez; ancak hesap veya ölçüm hatasını somutlaştıran önemli bir destek olabilir.
Teknik itirazın içeriğinde neler bulunmalı?
İtirazın gücü, iddia ile rapordaki veri arasında kurulabilen bağlantıdan gelir. Binanın boyandığını veya yakın zamanda daire içinin yenilendiğini belirtmek, taşıyıcı sistem değerlendirmesine tek başına cevap vermez. Buna karşılık başka bloğa ait numunenin kullanılması veya kat bilgilerinin yanlış girilmesi gibi iddialar doğrudan incelenebilir niteliktedir.
Yapı kimliği: Adres, bina kodu, blok, bağımsız yapı sınırı ve ada-parsel bilgileri doğru mu?
İnceleme verileri: Numune yerleri, laboratuvar sonuçları, donatı tespitleri ve ölçümler rapor ekleriyle uyumlu mu?
Hesap modeli: Kat adedi, taşıyıcı elemanlar, malzeme özellikleri ve esas alınan projeyle fiilî durum örtüşüyor mu?
Yöntem: Yönetmeliğin Ek-2 esasları uygulanmış mı; eksiklik veya çelişkinin sonuca etkisi açıklanmış mı?
Yetki ve süreç: Raporu düzenleyen kuruluşun yetkisi, idari inceleme ve bildirim belgeleri mevcut mu?
Uzman raporu alınacaksa yalnızca sonuç cümlesi değil, hangi sayfadaki hangi verinin neden hatalı olduğu sorulmalıdır. İnceleme uğruna yapıya müdahale edilmesi, taşıyıcı elemana zarar verilmesi veya numunelerin değiştirilmesi kabul edilebilir bir yöntem değildir. Güvenlik riski bulunan binada belge toplama, yetkililerin can güvenliğine ilişkin tedbirlerini geciktirmemelidir.
İdare mahkemesinde dava süresi ve yürütmenin durdurulması
6306 sayılı Kanun m.6/9, bu Kanun uyarınca tesis edilen idari işlemlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idari dava açılabileceğini düzenler. Teknik itirazın on beş günlük süresi ile dava süresi aynı değildir. İtirazın yapılıp yapılmadığı, kararın ne zaman bildirildiği ve hangi işlemin dava konusu edildiği dosya üzerinden birlikte değerlendirilmelidir. İtiraz dilekçesi verilmesi, belirsiz süreyle bekleme hakkı sağlamaz.
Dava dilekçesinde yalnızca bina raporunun adı değil, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen idari işlem ve varsa teknik heyetin ret kararı belirlenir. Tahliye veya yıkım bildirimi gelmişse bunun tarih ve içeriği ayrıca incelenir. Bir işleme karşı açılan davanın diğer işlemlerin tümünü kapsadığı varsayılamaz. Yetki ve dava ehliyeti de malik, kiracı ve diğer hak sahipleri açısından aynı şekilde kurulmayabilir.
2577 sayılı İYUK m.27'ye göre dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırılığı ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar şartları birlikte gösterilmelidir. Yıkım tehlikesi, işlemin uygulanma takvimi ve teknik rapordaki ciddi hata iddiaları bu değerlendirmede somut belgelerle ortaya konulmalıdır.
AYM kararı: Yargısal koruma tümüyle dışlanamaz
Anayasa Mahkemesi, 27.02.2014 tarihli, E.2012/87, K.2014/41 sayılı kararında 6306 sayılı Kanun kapsamındaki davalarda yürütmenin durdurulmasını tümden yasaklayan hükmü iptal etti. Karar, 26.07.2014 tarihli ve 29072 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Mahkeme, hukuka aykırı idari işlemin dava sonuna kadar doğurabileceği giderilmesi güç sonuçlar karşısında etkili hak arama imkânının önemini vurguladı.
Bu kararın anlamı, her riskli yapı raporunun geçersiz olması veya açılan her davada yıkımın otomatik durması değildir. Mahkemenin somut olayda geçici koruma verebilmesinin önündeki genel yasak kaldırılmıştır. Bugünkü başvuruda yine İYUK m.27 şartları, teknik belgeler ve dava konusu işlem değerlendirilir. Eski bir rapora ilişkin sonucu bütün binalara uygulamak da doğru olmaz.
İtiraz reddedilirse bina hemen mi yıkılır?
Yönetmelik m.8, itirazın reddi veya itiraz edilmemesiyle risk tespitinin kesinleşmesinden sonra tahliye ve yıkım sürecine geçilmesini düzenler. Kanun m.5/3 uyarınca maliklere yıkım için doksan günden fazla olmamak üzere süre verilir. Bu, herkese mutlaka doksan gün tanındığı anlamına gelmez. Tebliğ edilen işlemdeki süre ve hukuki dayanak kontrol edilmelidir; eski kaynaklardaki “önce altmış, sonra otuz gün” anlatımı güncel kural diye kullanılmamalıdır.
Güçlendirme de her yapı için kendiliğinden kullanılabilecek bir tercih değildir. Teknik olarak mümkün olması, ilgili mevzuattaki karar ve ruhsat şartlarının sağlanması ve idari süreler içinde gerekli işlemlerin yürütülmesi gerekir. Müteahhit seçimi, yeni proje, maliklerin payları ve sözleşme koşulları risk raporuna itirazdan ayrı değerlendirilir. Raporun kesinleşmesi, teklif edilen herhangi bir inşaat sözleşmesini incelemeden imzalamak zorunluluğu doğurmaz.
Sık sorulan sorular
Kiracı teknik itirazı malik gibi yapabilir mi?
Kanun'daki özel teknik itiraz yolu malik veya kanuni temsilci için düzenlenmiştir. Kiracının tahliye, sözleşme ve yardım hakları ayrı değerlendirilir. Bir idari işleme karşı dava açma menfaatinin bulunup bulunmadığı da işlemin kiracı üzerindeki doğrudan etkisine göre incelenir. Teknik itiraz yetkisi ile bütün hukuki başvuru imkânlarını aynı kabul etmemek gerekir.
Başka kuruluştan yeni rapor alarak ilk raporu kaldırabilir miyim?
Yönetmelik m.7/3, kural olarak yapı için tek risk tespit raporu öngörür; itiraz veya yargı kararı, gerçeğe aykırılık ve risk durumunu etkileyen belirli olaylar için istisnalar tanır. Başka firmaya ücret ödeyip yeni rapor istemek, mevcut işlemi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Önce resmî itiraz yolu ve dosyanın durumu belirlenmelidir.
Başvuru için hangi dosya hazırlanmalı?
Tapu veya mirasçılık belgesi, tam rapor ve ekleri, proje ve mevcut durum belgeleri, laboratuvar kayıtları, ilan tutanakları, e-Devlet bildirimi, itirazın alındı belgesi ve varsa ret kararı bir arada tutulmalıdır. Her belgenin tarihi ayrı yazılmalı; rapor tarihi, tebliğ tarihi ve fiilî öğrenme tarihi tek tarihe dönüştürülmemelidir.
İlgili rehberler ve hukuki dayanaklar
Temel dayanaklar 6306 sayılı Kanun m.2, 3, 5 ve 6/9; Uygulama Yönetmeliği m.7 ve 8 ile Ek-2; İYUK m.27 ve yukarıda künyesi verilen AYM kararıdır. Başvuru takvimi, somut bildirim belgeleriyle ayrıca çıkarılmalıdır.
İmar Hukuku rehberleri; riskli binada kiracının hakları, kentsel dönüşümde tapu harcı muafiyeti ve acele kamulaştırma yazıları farklı aşamalardaki hakları birlikte değerlendirmeye yardımcı olur.


