Munzam Zarar (Aşkın Zarar) Nedir? İspat, Faiz ve Kamulaştırma
Alacağını iki yıl geç tahsil eden kişi, ana parayı ve faizi almış olsa bile gecikme yüzünden cebinden daha fazla para çıkmış olabilir. Örneğin zamanında ödenmeyen bir alacak yüzünden mal almak için kredi kullanmış ve yüksek finansman gideri ödemiş olabilir. Temerrüt faizi bu kaybın tamamını karşılamıyorsa kalan kısım için munzam zarar, kanundaki adıyla aşkın zarar, gündeme gelir.
Munzam zarar nedir, temerrüt faizinden farkı nedir?
Temerrüt faizi, bir para borcunun zamanında ödenmemesinin sonucudur. Munzam zarar ise faizin karşılamadığı ilave kayıptır. Sorulacak iki soru şunlardır. Borç zamanında ödenseydi alacaklının malvarlığı nasıl olacaktı? Ana para ve faiz hesaba katıldığında alacaklı fiilen hangi durumda kaldı? Aradaki farkın gecikmeyle açıklanabilen kısmı incelenir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 122. maddesi iki kural getirir. İlk fıkraya göre gecikmenin yol açtığı zarar temerrüt faizini aşıyorsa borçlu, temerrüde düşmede kusurunun bulunmadığını kanıtlamadıkça aradaki kaybı da karşılar. İkinci fıkraya göre ek kayıp sürmekte olan davada belirlenebiliyorsa alacaklının talebi üzerine hâkim bu tutarı esas hakkındaki kararında hükme bağlayabilir.
Talepte bulunan kişi neyi göstermelidir?
Önce asıl para borcu, borcun muaccel olduğu tarih ve borçlunun ne zaman temerrüde düştüğü belirlenir. TBK m.117 uyarınca genel kural, muaccel borç için alacaklının ihtarıdır. Taraflar ödeme gününü birlikte belirlemişse günün geçmesiyle temerrüt gerçekleşebilir. Kanunda başka istisnalar da vardır. Faturanın düzenlendiği gün, tebliğ tarihi ve ödeme vadesi farklıysa bunların her birini kayda geçirmek gerekir.
Alacaklı, hangi kaybı yaşadığını, bu kaybın gecikme yüzünden doğduğunu ve faizle karşılanmadığını ortaya koyar. Borçlunun kusursuzluk savunması başka bir konudur. TBK m.122 bu savunmanın ispatını borçluya yükler. Örneğin sözleşmeden önce de kullanılan rutin bir kredinin bütün maliyetini, yalnızca aynı döneme rastladığı için borçluya yüklemek güçtür. Buna karşılık gecikmeden hemen sonra, zamanında yapılması taahhüt edilen belirli bir ödeme için çekilen kredi daha somut bir örnektir.
Enflasyon veya döviz artışı tek başına yeterli midir?
Yargıtay kararlarında uyuşmazlığın niteliğine göre farklı ispat yaklaşımları görülür. Hangi karara dayanıldığı kadar, kararın hangi alacak ve hangi deliller için verildiği de önemlidir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 22 Ocak 2026 tarihli E.2025/17014, K.2026/1019 sayılı kararında, kamulaştırmasız el atma bedelinin geç ödendiği ileri sürülüyordu. Daire, genel fiyat artışının tek başına davacının faizi aşan kişisel zararını göstermediğini belirtti. Alacaklının, ödeme zamanında yapılsaydı parayı nasıl kullanacağını ve gecikme yüzünden hangi maddi kayba uğradığını somut delillerle ortaya koymasını aradı. Karar kanun yararına bozuldu. Bu bozma mevcut davanın tarafları arasındaki sonucu değiştirmedi.
Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 13 Ocak 2025 tarihli E.2024/3534, K.2025/15 sayılı kararında ise bir kooperatif senedi vadesinden yıllar sonra icra yoluyla tahsil edilmişti. Daire, yüksek enflasyon dönemindeki ekonomik göstergelerin bilirkişi tarafından birlikte değerlendirilmesini, tahsil edilen temerrüt faizinin hesaptan düşülmesini istedi. Yalnızca somut zarar ispatlanmadığı gerekçesiyle talebin reddini bozdu. Bu karar, alacaklıya altın, döviz veya mevduattan hangisi daha çok kazandırmışsa onun getirisini seçme hakkı vermez.
Anayasa Mahkemesinin Caner Şafak kararı neyi değiştirdi?
AYM Genel Kurulu, 8 Temmuz 2025 tarihli Caner Şafak pilot kararında (B. No 2024/41763) özel kişiler arasındaki bir alacağın enflasyon karşısında değer yitirmesini ele aldı. Mahkeme, bu kaybın giderilmesini sağlayacak etkili bir başvuru yolunun bulunmaması nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi. İnceleme, hukuk sisteminin alacaklıya etkili bir giderim sağlayıp sağlamadığı hakkındaydı. Karardan her dosyada TÜFE farkının doğrudan ödeneceği sonucu çıkmaz. Başvuruda gecikme dönemi, ödenen faiz ve ileri sürülen kayıp açık tutulmalıdır.
Kamulaştırma bedeli geç ödenmişse nasıl hesap yapılır?
Taşınmaz bedeli, bu bedele işleyecek faiz ve faizin ötesindeki zarar ayrı kalemlerdir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 20 Mayıs 2026 tarihli E.2025/17762, K.2026/9496 sayılı hukuki el atma kararında, fiilen kullanılmayan fakat planda eğitim tesisine ayrılmış parselde dört davacının payı için dava tarihinden itibaren Anayasa m.46/son kapsamındaki kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faize hükmetti. Aynı kararda bazı paylar için yasal faiz hükmü korundu. Bu karar taşınmaz bedelinin faizine ilişkindir. Ek zarar ileri sürülecekse hükmedilen veya ödenen faiz hesaba katılarak geriye hangi kaybın kaldığı ayrıca gösterilmelidir.
Hesap için bedelin belirlendiği tarihi, hükümdeki faiz türü ve başlangıcını, ödeme ve kısmi ödeme tarihlerini aynı çizelgeye yazın. Özel hüküm uygulanmayan bir alacakta kanuni faiz hesabı da dönemine göre değişebilir. 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle, 3095 sayılı Kanun m.1’deki genel oran TCMB’nin kısa vadeli reeskont oranına bağlandı. Genel kuralın uygulandığı bir alacakla Anayasa m.46/son kapsamındaki taşınmaz bedeline aynı oranı uygulamak hesabı bozabilir.
Basit bir hesap örneği
Varsayalım ki gecikme yüzünden alınan kredinin, yalnızca bu gecikmeye bağlanabilen ek maliyeti 85.000 TL olsun. Aynı dönem ve aynı kayıp için hesaba katılması gereken temerrüt faizi 60.000 TL ise incelenecek fark 25.000 TL’dir. Bu örnekte kredi ana parası zarar olarak sayılmaz. Kredinin zaten kullanılacağı veya giderin başka bir nedenle doğduğu anlaşılırsa hesap değişir. Kısmi ödeme varsa sonraki dönem hesabı kalan alacak üzerinden yapılır.
Hangi belgeler dosyayı güçlendirir?
Asıl borç için sözleşme, senet veya mahkeme ilamı ile vade ve ihtar belgelerini bir araya getirin. Tahsil için banka ekstrelerini, icra dosyasındaki tahsilat makbuzlarını ve faiz hesabını kullanın. Ek zarar için gecikmeyle doğrudan bağlantılı kredi sözleşmesi, fiilen tahsil edilen masraf ve faiz dekontları, ödenemeyen belirli bir borcun vadesi veya kaçırıldığı ileri sürülen işlemin yazılı koşulları önem taşır.
Bilirkişiden yalnız “enflasyon farkını hesaplaması” istendiğinde önemli bir soru cevapsız kalır. O fark hangi tarihte, hangi alacak üzerinde ve hangi kayıp için doğdu? Belgeler arasında bu bağlantıyı kuran kısa bir zaman çizelgesi, raporun hem alacaklı hem de borçlu tarafından denetlenmesini kolaylaştırır.
Sık sorulan sorular
Ana para ve faizi tahsil ettim. Ek zarar isteyebilir miyim?
Tahsil edilmiş olması tek başına soruyu çözmez. Ödenen faizin karşılamadığı bir zarar, TBK m.122 koşulları, varsa sulh veya ibranın kapsamı ve zamanaşımı birlikte değerlendirilir. Önceki dava veya ödeme belgesinde hangi kalemlerin karara bağlandığına bakılır.
Mutlaka ayrı bir dava mı açılır?
Zarar görülmekte olan davada belirlenebiliyorsa TBK m.122/2 uyarınca açık bir taleple aynı davada karara bağlanabilir. Zararın daha sonra belirlenebildiği hâllerde ayrı talep gündeme gelebilir. Önceki hükmün kapsamı, talebin usulüne uygun ileri sürülmesi, görevli mahkeme ve varsa dava şartı arabuluculuk uyuşmazlığın türüne göre değerlendirilir.
Başvuru süresi hangi günden hesaplanır?
Tek başına icra dosyasının açılış tarihi veya ödemenin yapıldığı gün her olay için yeterli değildir. Alacağın hukuki dayanağı, ek zararın ne zaman doğduğu ve istenebilir hâle geldiği, önceki işlem ve davaların kapsamı birlikte incelenmelidir. Elinizdeki tarihleri netleştirmek için ilk adım vade, temerrüt, kısmi ödeme, tahsil ve zarar belgelerini sıralamaktır.

