Kamulaştırmadan Vazgeçme ve Görevli Mahkeme | 2026
Güncelleme tarihi: 5 Kas
İdarenin yol, park veya başka bir kamu hizmeti için başlattığı kamulaştırmadan vazgeçmesi, malikin bütün haklarının kendiliğinden sona ermesi anlamına gelmez. Önce kamulaştırmanın hangi aşamada olduğu, taşınmazın kimin adına kayıtlı bulunduğu, bedelin ödenip ödenmediği ve vazgeçmenin hangi yetkili merci tarafından kararlaştırıldığı belirlenmelidir. Devam eden bedel tespiti davasındaki vazgeçme ile kesinleşmiş kamulaştırmadan sonra taşınmazın geri verilmesi farklı kurallara bağlıdır.
Temel ayrım: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 21. maddesi tek taraflı vazgeçmeyi, 22. maddesi kesinleşmeden sonraki bildirim ve geri verme düzenini, 23. maddesi ise belirli koşullarda eski malikin geri alma hakkını düzenler. Bu hükümlerden doğan uyuşmazlıklarda 24. madde açıkça adli yargıyı görevlendirir. Dolayısıyla her vazgeçme uyuşmazlığını, işlemi belediye yaptığı gerekçesiyle idare mahkemesine götürmek doğru değildir.
İdare kamulaştırmadan hangi aşamada vazgeçebilir?
2942 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre idare, kamulaştırmanın her safhasında, kamulaştırma kararını veren ve onaylayan yetkili merciin kararıyla kamulaştırmadan kısmen veya tamamen tek taraflı olarak vazgeçebilir. Burada dosyaya sunulan bir dilekçeyle yetkili makamın aldığı vazgeçme kararı aynı şey değildir. İşlemin hangi organ tarafından yapıldığı ve gerekli onayın bulunup bulunmadığı araştırılır.
Bedel tespiti ve tescil davası sürerken usulüne uygun vazgeçme kararı alınırsa mahkeme, kararın kapsamını ve yargılamaya etkisini değerlendirir. Taşınmazın yalnız bir bölümü için vazgeçilmişse kalan bölüm yönünden dava ve bedel sorunu devam edebilir. Malikin, yalnız “vazgeçtik” açıklamasına dayanarak dosyayı takip etmeyi bırakması bu nedenle sakıncalıdır.
Aynı madde, dava sırasında vazgeçilmesi hâlinde dava giderleri, harç ve mahkemece takdir edilecek maktu avukatlık ücretinin idareye yükletilmesini öngörür. Bu düzenleme, malikin kendiliğinden taşınmazın bütün bedeline hak kazanması anlamına gelmez; yargılama gideri ile taşınmaz bedeli birbirinden ayrı değerlendirilir.
2025 tarihli Yargıtay kararı hangi ayrımı açıklıyor?
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 27.10.2025, E.2025/13013, K.2025/13825: Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında, yetkili merci tarafından usulüne uygun vazgeçme kararı bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiği belirtilmiştir. Bozma sonrasında mahkeme, davanın konusuz kalması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermiştir.
İdare temyizde, 22. maddeye göre bedeli geri vermeyen malik bakımından davanın kabul edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Daire ise somut taşınmazın kamulaştırması henüz kesinleşmediğinden 22. maddenin uygulanamayacağını açıklayarak kararı onamıştır. Kararın önemi, henüz kesinleşmemiş sürece, kesinleşme sonrasındaki geri verme koşullarının otomatik olarak uygulanamayacağını göstermesidir. Her dosyada aynı sonuç çıkacağı söylenemez; kesinleşme ve vazgeçme belgeleri birlikte okunmalıdır.
Kesinleşmiş kamulaştırmada 22. madde nasıl uygulanır?
22. madde, kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmazın kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsis edilmesine gerek kalmaması durumunu ele alır. İdare, durumu eski malike veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurur. Bildirimin gerçekten hangi tarihte ve kime yapıldığı, hakkın kullanılması bakımından önem taşır.
Eski malik veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini, aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmazı geri alabilir. Bununla birlikte, geri alma kamulaştırmanın ve bedelinin kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde gerçekleşirse bedel için faiz alınmaz. Bildirimin içeriği, tahsil edilmiş bedel ve faiz hesabı ayrı ayrı denetlenmelidir.
Kanun, bu madde kapsamındaki geri almayı kabul etmeyen kişinin 23. maddeye dayanan geri alma hakkının da düşeceğini düzenler. Ayrıca 22. madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçmişse uygulanmaz. Bu nedenle üç aylık bildirim süresi, bir yıllık faiz istisnası ve beş yıllık sınır aynı başlangıca sahip tek bir süre gibi değerlendirilmemelidir.
Taşınmazın başka bir kamu kurumu tarafından kamu hizmeti için kullanılmak istenmesi de ayrıca incelenir. İlk projenin değişmesi, tek başına taşınmaza artık hiçbir kamu ihtiyacı kalmadığını göstermez. Kurumlar arasındaki devir ile eski malike geri verme farklı işlemlerdir.
Malikin 23. maddeye göre geri alma hakkı ne zaman doğar?
23. maddeye göre kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde taşınmazda kamulaştırma veya devir amacına uygun hiçbir işlem veya tesis yapılmaması, taşınmazın kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek olduğu gibi bırakılması, geri alma hakkı bakımından değerlendirilir. Malik veya mirasçıları, aldıkları bedeli alındığı tarihten itibaren kanuni faiziyle geri vererek hakkı kullanabilir.
Geri alma hakkı, doğumundan itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer. Bu süre, vazgeçme yazısının geldiği her olayda yeniden başlayan genel bir süre değildir. Bedelin kesinleşme tarihi, beş yıllık dönemdeki fiilî kullanım ve hakkın doğduğu tarih dosyada ayrı gösterilmelidir. Aynı amaç için birlikte kamulaştırılan taşınmazlar bütün olarak değerlendirilebildiğinden yalnız kişinin kendi parselinin boş kalması da her zaman yeterli olmaz.
Özel kanunlardaki istisnalar ayrıca gözetilir. Bir alanın uzun süre boş görünmesi önemli bir delil olabilir; ancak belediyeden ve ilgili idareden proje, tahsis ve uygulama belgeleri alınmadan yalnız fotoğrafa dayanılarak kesin sonuç çıkarılamaz.
Görevli mahkeme adli yargı mı, idari yargı mı?
2942 sayılı Kanun’un 24. maddesinin son fıkrası şöyledir: “21, 22, 23 ve bu maddenin uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir.” Bu kapsamdaki özel hukuk uyuşmazlıklarında kural olarak asliye hukuk mahkemesi gündeme gelir. Dilekçenin başlığı yerine talebin gerçek konusu, dayanılan madde ve istenen sonuç esas alınır.
Uyuşmazlık Mahkemesi, 05.04.2021, E.2021/170, K.2021/196: Belediye tarafından yapılan kamulaştırmadan daha sonra vazgeçilmesine ilişkin encümen kararının iptali talebiyle açılan davada görev uyuşmazlığı doğmuştur. Mahkeme, 2942 sayılı Kanun’un 21. maddesindeki vazgeçme düzenini ve 24. maddedeki açık görev kuralını esas alarak uyuşmazlığın adli yargıda çözülmesi gerektiğine karar vermiştir. Bu karar, vazgeçmenin haklı olup olmadığını karara bağlayan bir esas kararı değil, hangi yargı kolunun görevli olduğunu belirleyen karardır.
Buna karşılık, imar planının veya başlangıçtaki kamulaştırma işleminin iptali gibi farklı idari talepler aynı kapsamda kabul edilemez. Kamulaştırmasız el atma, plan kısıtlaması ve vazgeçme birbirine karıştırılmamalıdır. Bir dosyada birden fazla talep varsa her birinin hukuki dayanağı ve süreleri ayrıca değerlendirilir.
Bedel, tapu ve taşınmazdaki zarar nasıl hesaplanır?
Geri alma süreci yalnız para iadesinden ibaret değildir. Tapunun hangi idare adına kayıtlı olduğu, taşınmazın kapsamı ve bedelin kime ödendiği belirlenmelidir. Mirasçıların başvurusunda mirasçılık belgesi ve paylar da dosyaya eklenir. Faiz başlangıcı konusunda tahsil tarihi ile mahkeme kararının kesinleşme tarihinin farklı işlevleri vardır.
24. maddeye göre idarenin taşınmazdaki bina, sabit tesis veya dikili şeyleri yıkması, sökmesi ya da harap hâle getirmesi durumunda, geri almada taşınmazın kamulaştırma tarihindeki değerine göre belirlenen kıymet farkı geri ödenecek kamulaştırma bedelinden düşülür. Dolayısıyla yıkılmış yapıyı yok sayarak yalnız eski ödeme tutarını istemek de eksik hesaplamaya yol açabilir. Yapıların önceki durumu, fotoğraflar ve kamulaştırma bilirkişi raporu korunmalıdır.
Başvuru öncesinde hangi belgeler hazırlanmalı?
Kamulaştırma ve onay kararları, vazgeçme kararı ve kararların tebliğ belgeleri.
Bedel tespiti ve tescil dosyası, kesinleşme şerhleri, banka ödeme ve tahsil kayıtları.
Güncel ve geçmiş tapu kayıtları, parsel değişikliklerini gösteren belgeler, gerekiyorsa mirasçılık belgesi.
Proje, tahsis, imar planı ve uygulama belgeleri; taşınmazın güncel kullanımını gösteren fotoğraf ve raporlar.
Üç aylık, bir yıllık ve beş yıllık dönemlerin ayrı başlangıçlarını gösteren olay çizelgesi.
Sık sorulan sorular
İdare vazgeçtiğinde eski malik otomatik olarak tapuyu geri alır mı?
Hayır. Devam eden kamulaştırma ile kesinleşmiş kamulaştırmada uygulanacak işlem farklıdır. Tapu, bedel, usulüne uygun bildirim ve geri alma koşulları birlikte değerlendirilir. İdarenin vazgeçme yazısı tek başına bütün tapu ve ödeme işlemlerinin tamamlandığı anlamına gelmez.
Taşınmazın değeri yükseldi diye bugünkü bedeli mi iade etmeliyim?
22 ve 23. maddeler, koşullarına göre alınmış kamulaştırma bedeli ve kanuni faiz üzerinden düzenleme yapar. İdarenin talebi, ilgili maddenin hesap yöntemiyle karşılaştırılmalıdır. Taşınmazın bugünkü piyasa değerinin yükselmesi tek başına bu hesabı değiştiren genel bir kural değildir.
Belediyeye dilekçe vermek bütün dava sürelerini korur mu?
Böyle bir varsayımla hareket edilmemelidir. Başvurunun niteliği, ilgili özel süre ve hangi hakkın kullanılmak istendiği belirleyicidir. Tebligat geldiğinde belge alınması ve süre hesabının yapılması ertelenmemelidir.
Dayanaklar: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.21–24; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 27.10.2025, E.2025/13013, K.2025/13825; Uyuşmazlık Mahkemesi, 05.04.2021, E.2021/170, K.2021/196. Kanun hükümleri ve kararların somut olaya ilişkin sınırları birlikte değerlendirilmiştir.


