top of page

Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi: İmar, Hukuki El Atma ve Tazminat | 2026

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
1 May 2021
4 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 3 Kas

Kısa cevap. Tapuda malik olmak ile parseli fiilen kullanabilmek farklıdır. Boğaziçi’nde sonucu, parselin planda hangi amaca ayrıldığı, kısıtlamanın ne kadar sürdüğü ve malikin gerçek bir takas olanağının bulunup bulunmadığı belirler.

Boğaziçi Sahil Şeridi ve Öngörünüm Bölgesindeki taşınmazlar, genel imar kurallarının yanında 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu ve koruma mevzuatından kaynaklanan özel sınırlamalara tabidir. Bir taşınmazın park, çocuk bahçesi, açık spor alanı veya başka bir kamu kullanımına ayrılması mülkiyeti kendiliğinden sona erdirmez; ancak malik taşınmazını uzun yıllar ekonomik olarak kullanamaz hâle gelirse mülkiyet hakkına müdahalenin ölçülülüğü ve giderim yolları gündeme gelir.


Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi Nedir?

Kısa cevap: Boğaziçi Öngörünüm Bölgesi, Boğaziçi Alanı içinde yapılaşma ve kullanımın özel koruma kurallarına bağlandığı bölümlerden biridir. Bir taşınmazın bu bölgede kalması mülkiyeti kendiliğinden sona erdirmez; ancak imar, yapılaşma ve kullanım imkânları 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu ile ilgili plan ve koruma kararlarına göre önemli ölçüde sınırlanabilir.


2960 sayılı Kanun Boğaziçi Alanını sahil şeridi, öngörünüm, geri görünüm ve etkilenme bölgeleri bakımından farklı koruma ve planlama rejimlerine bağlar. Öngörünüm bölgesinde taşınmazın hukuki durumu belirlenirken yalnız tapu kaydı veya mahalle bilgisi yeterli değildir; yürürlükteki plan, koruma statüsü, plan notları ve taşınmazın 22.07.1983 onaylı plan içindeki konumu birlikte incelenmelidir.


Özel Koruma Statüsü Mülkiyet Hakkını Ortadan Kaldırır mı?


Hayır. Malik tapuda malik olmaya devam eder. Bununla birlikte yapılaşma ve kullanım olanakları ciddi biçimde sınırlandırılabilir. Anayasal değerlendirmede asıl soru, sınırlamanın kamu yararı amacıyla kurulup kurulmadığının yanında malike yüklenen külfetin süresi ve ağırlığıdır. Uzun süren ve etkili bir giderim imkânı bırakmayan kısıtlamalar adil denge sorununa yol açabilir.


Park veya Yeşil Alana Ayrılan Taşınmazda Hukuki El Atma


Taşınmaz uygulama imar planıyla kamu hizmetine ayrıldığı hâlde idare kamulaştırma yapmaz ve plan kararını da değiştirmezse malik tapuda malik kalmasına rağmen taşınmazından yararlanma imkânını önemli ölçüde kaybedebilir. Kamulaştırma Kanunu Ek m.1, uygulama imar planında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılarak tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar için beş yıllık uygulama sürecini ve bu sürede kamulaştırma, imar uygulaması veya kısıtlılığı kaldıracak plan değişikliği seçeneklerini düzenler.


Danıştay’ın Boğaziçi dosyasında son karar ne oldu?


Danıştay 6. Dairesi, park ve açık spor alanı gibi kamu kullanımlarına ayrılan taşınmazlar hakkında önce 28 Aralık 2020 tarihli E.2016/11961, K.2020/13828 sayılı bozma kararını verdi. Karar düzeltme aşamasında bu kararı kaldırdı. Daire, 23 Kasım 2021 tarihli E.2021/6365, K.2021/12888 sayılı yeni kararında da tazminat talebini reddeden ilk derece kararını bozdu. Çoğunluk, bu taşınmazlar bakımından takasın mümkün olmadığını ve uzun süreli kısıtlamanın malikler aleyhine adil dengeyi bozduğunu kabul etti. Bedelin bilirkişi incelemesiyle belirlenmesini istedi. Daire belirli bir tazminat tutarına hükmetmedi.


AYM iki Boğaziçi taşınmazında neden farklı sonuca vardı?


Ayla Doğuoğlu kararında (B. No 2017/25596, 14 Ekim 2020) taşınmaz kamu hizmetine ayrılmamıştı. Kanun gereği yeşil alan statüsü uygulanıyordu. Başvurucu takas yoluna başvurmamıştı. AYM, mülkiyet hakkına ilişkin şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun buldu. Mehmet Umur Akarca kararında (B. No 2017/15318, 9 Haziran 2021) taşınmaz uygulama planında park alanına ayrılmıştı. Yıllarca kamulaştırılmamıştı ve malikin yararlanabileceği bir takas olanağı yoktu. AYM bu olayda mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verdi.


Taşınmazın bedeli ile planın iptali nerede istenir?


Uzun süreli imar kısıtlaması yüzünden taşınmazının bedelini isteyen malik için Uyuşmazlık Mahkemesinin 9 Mart 2026 tarihli E.2026/22, K.2026/141 sayılı kararı adli yargı örneğidir. Yol ve park alanına ayrılan taşınmaza ilişkin o dava, AYM’nin E.2024/135, K.2025/20 sayılı iptal kararının 30 Ocak 2026’da yürürlüğe girmesinden önce açılmıştı. Mahkeme, bu dosyada iptalin yargı yolunu değiştirmediğini kabul etti. Planın kendisinin iptali isteniyorsa başvuru yeri idare mahkemesidir. Yeni bir bedel davasında ise talebin dayanağı, müdahalenin niteliği ve dava tarihi birlikte incelenir.


Kamulaştırma mı, Plan Değişikliği mi, Tazminat mı?


Her dosyada tek bir çözüm yoktur. Taşınmazın kamu hizmeti için gerçekten gerekli olduğu durumlarda kamulaştırma; kamu kullanımına ihtiyaç kalmamışsa kısıtlılığı kaldıracak plan değişikliği; uzun süreli ve ağır kısıtlamanın giderilmediği hâllerde ise koşullarına göre bedel veya tazminat talebi gündeme gelebilir. Plan kararının kendisinin şehircilik ilkelerine veya kamu yararına aykırı olduğu ileri sürülüyorsa plan iptali davası ayrıca değerlendirilmelidir.


Dosyada Toplanması Gereken Belgeler


  • Güncel tapu kaydı, çap ve taşınmazın koordinat bilgileri

  • 1/5000 ve 1/1000 ölçekli planlar ile plan notları

  • Boğaziçi ve varsa doğal/kentsel sit statüsüne ilişkin kararlar

  • Planın onay ve kesinleşme tarihleri ile geçmiş plan değişiklikleri

  • Kamulaştırma programı, idare başvuruları ve yazışmalar

  • Varsa takas başvurusu ve idarenin verdiği cevaplar


Uygulamada Sık Yapılan Hatalar


  • Boğaziçi veya sit statüsü varsa tazminatın hiçbir koşulda istenemeyeceğini varsaymak.

  • Takas yolunun somut taşınmaz bakımından gerçekten uygulanabilir olup olmadığını araştırmamak.

  • 2026 sonrası görev tartışmasında iptal edilen eski adli yargı cümlesini kullanmaya devam etmek.

  • Plan iptali ile uzun süreli kısıtlılıktan kaynaklanan bedel talebini aynı hukuki yol sanmak.


Sonuç


Boğaziçi’nde bir malik için en yararlı belgeler, parselin güncel 1/1000 ölçekli uygulama planı, plandaki kamu kullanım kararı ve kamulaştırma ya da takasa ilişkin yazışmalardır. Bu belgeler, yalnızca koruma statüsünden doğan yapılaşma sınırı ile taşınmazın yıllarca belirli bir kamu hizmetine ayrılması arasındaki farkı gösterir.


Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır; taşınmazın plan ve koruma belgeleri görülmeden somut uyuşmazlık hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.


Konuyla İlgili Diğer Rehberler





Görüşme ve iletişim


Boğaziçi Öngörünüm Bölgesindeki taşınmazınızın imar kısıtlamaları hakkında görüşme talebinizi büromuza iletebilirsiniz. Görüşme için elinizdeki tapu kaydını, imar durumu ve plan belgelerini; varsa idareye yaptığınız başvuruları ve verilen cevapları hazırlamanız yararlı olur.



© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page