Önalım Davasında Rayiç Bedel Kuralı İptal Edildi: AYM Kararı Neyi Değiştiriyor?
Paylı mülkiyette önalım davası açan paydaşın hangi bedeli yatıracağı, Aralık 2025’ten bu yana uygulamanın en çok tartışılan sorularından biriydi. 7571 sayılı Kanun’la değiştirilen Türk Medenî Kanunu’nun 734. maddesine göre, satılan payın mahkemece belirlenen rayiç bedeli ile alıcıya düşen tapu giderleri, hâkimin verdiği kesin süre içinde nakden yatırılmadıkça davacı adına tescil kararı verilemiyordu.
Anayasa Mahkemesi, 16 Temmuz 2026 tarihli ve E.2026/23, K.2026/162 sayılı kararıyla bu kuralı ve kuralın açılmış davalara da uygulanmasını öngören geçiş hükmünü iptal etti. Karar 6 Kasım 2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. İptal hükmü yayımdan dokuz ay sonra, 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek.
İptal edilen kural neyi öngörüyordu?
Değişiklikten önce davacı paydaş, alıcının ödediği satış bedeli ile tapu giderlerini hâkimin belirlediği süre içinde yatırmakla yükümlüydü. 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren düzenleme bu ölçütü değiştirdi: Payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenecek, davacı bu bedeli alıcıya düşen tapu giderleriyle birlikte, kendisine verilen kesin süre içinde mahkemenin göstereceği yere nakden yatıracaktı. Yatırılan para nemalandırılacak, hüküm kesinleştiğinde nemasıyla birlikte ilgilisine ödenecekti.
Kanun’a eklenen geçici 1. maddenin ikinci fıkrası ise yeni bedel kuralını, değişiklikten önce açılmış ve henüz sonuçlanmamış davalara da uygulanır hâle getirdi. Böylece dava açarken tapudaki satış bedelini esas alarak hesap yapan paydaşlar, yargılamanın ortasında çoğu zaman çok daha yüksek bir tutarı yatırmakla karşılaştı.
Anayasa Mahkemesi neye karar verdi?
Mahkeme, fıkradaki “rayiç bedeli” ibaresini oyçokluğuyla iptal etti. Bu ibare iptal edildikten sonra uygulanma imkânı kalmayan “gecikmeksizin” ve “kesin süre” ibareleri ile fıkranın geri kalanı da 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca oybirliğiyle iptal edildi. Kuralın derdest davalara uygulanmasını öngören geçici 1. maddenin ikinci fıkrası da iptal edilen hükümler arasındadır.
Kural, çok sayıda mahkemenin itiraz yoluyla yaptığı başvuruların yanı sıra milletvekillerince açılan iptal davasına da konu olmuştu. Kararın “rayiç bedeli” ibaresine ilişkin kısmına dört üye karşı oy kullandı. Yürürlüğün durdurulması talebi ise oybirliğiyle reddedildi.
Mahkeme kuralı neden Anayasa’ya aykırı buldu?
Kararın temelinde önalım hakkının niteliği yer alıyor. Önalım hakkı sahibi, payı satıcı ile alıcı arasında kararlaştırılan koşullarla satın alma imkânına sahiptir; dava sonunda alıcının sözleşmedeki yerini alır. Bedelin mahkemece belirlenen rayiç değere bağlanması, tarafların serbest iradesiyle oluşan fiyatı devre dışı bırakmaktadır.
Rayiç bedel, gerçekte ödenen satış bedelinden yüksek de düşük de çıkabilir. Yüksek çıktığında önalım hakkı sahibi alıcının ödediğinden fazlasını ödemek zorunda kalır; düşük çıktığında ise alıcı, ödediği bedelin altında bir tutarla yetinmek durumunda kalır. Davacı yönünden yatırılacak tutarın yargılama ilerlemeden bilinememesi de hakkın kullanılmasını öngörülemez hâle getirir. Mahkeme bu nedenlerle, mülkiyet hakkını güvence altına alan Anayasa’nın 35. maddesi ile devletin 5. maddeden doğan yükümlülükleri bakımından taraflar arasında adil dengenin kurulmadığı sonucuna ulaştı.
İptal ne zaman yürürlüğe girecek?
İptal hükmü, kararın yayımlandığı 6 Kasım 2026’dan başlayarak dokuz ay sonra, 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek. Bu erteleme, iptal edilen kuralın bırakacağı boşluğun yasama organınca doldurulabilmesine imkân tanır. Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca iptal kararları geriye yürümediğinden, kesinleşmiş önalım kararları bu karar nedeniyle ortadan kalkmaz.
6 Ağustos 2027’ye kadar devam eden davalarda ne olacak?
Erteleme süresi boyunca TMK m.734/2 yürürlükte kalır. Bu nedenle mahkemeler bu tarihe kadar rayiç bedeli belirleyip davacıya kesin süre vermeye devam edebilir. Davacı bakımından en önemli risk, verilen kesin süre içinde belirlenen bedeli ve tapu giderlerini yatırmamaktır; bu durumda payın davacı adına tesciline karar verilemez. Kuralın ileride yürürlükten kalkacak olması, bugün verilmiş bir kesin sürenin kaçırılmasının sonuçlarını ortadan kaldırmaz.
Daha önce bir bedel yatırılmış dosyalarda, belirlenen rayiç bedel yatırılan tutar ile nemasını aşıyorsa yalnızca aradaki farkın yatırılması gündeme gelir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’nin 4 Şubat 2026 tarihli kararı bu yöndedir. Değerlemede hangi tarihin esas alınacağı ve bilirkişi incelemesine ilişkin ayrıntılar önalım davası rehberimizde açıklanmıştır.
Somut dosyada nasıl ilerleneceği; davanın aşamasına, bilirkişi raporunun alınıp alınmadığına ve mahkemenin ara kararlarına göre değerlendirilmelidir. Bilirkişi raporuna itiraz için tebliğden itibaren iki haftalık süre bulunduğu da gözden kaçırılmamalıdır.
6 Ağustos 2027’den sonra hangi bedel yatırılacak?
İptal kararı yürürlüğe girdiğinde TMK m.734’ün ikinci fıkrası bütünüyle yürürlükten kalkmış olacak. İptal kararları önceki metni kendiliğinden yürürlüğe koymadığından, değişiklikten önceki “satış bedeli” düzenlemesi de otomatik olarak geri gelmez. Yasama organı bu tarihe kadar yeni bir kural kabul etmezse, mahkemelerin bedel meselesini kanun boşluğu olarak ele alıp Türk Medenî Kanunu’nun 1. maddesi çerçevesinde doldurması gerekecektir.
Anayasa Mahkemesi’nin gerekçesi, önalım hakkı sahibinin alıcının yerine sözleşmedeki koşullarla geçtiği görüşüne dayanmaktadır. Bu nedenle gerek yeni düzenlemede gerek yargısal uygulamada gerçek satış bedelinin yeniden öne çıkması muhtemeldir. Yeni bir kanun çıkarılırsa, devam eden davalarda hangi bedelin yatırılacağını o kanunun geçiş hükmü belirleyecektir.
Taraflar şimdi neye dikkat etmeli?
Önalım hakkını kullanacak paydaş, öncelikle süreleri hesaplamalıdır. Satış noter aracılığıyla bildirilmişse dava, bildirimden itibaren üç ay içinde açılmalıdır. 25 Aralık 2025 ve sonrasındaki satışlarda hak, her hâlde satıştan itibaren bir yıl geçmekle düşer; daha önceki satışlarda iki yıllık üst süre uygulanır. Bu süreler Anayasa Mahkemesi kararından etkilenmemiştir. Dava devam ediyorsa mahkemenin bedel ve kesin süreye ilişkin ara kararı yakından izlenmeli, yatırılan bedelin makbuzu dosyaya sunulmalıdır.
Payı satın alan alıcı bakımından, gerçekte ödenen satış bedelinin banka kayıtları ve ödeme belgeleriyle ispatlanabilir olması önem kazanmıştır. Rayiç bedel düşük belirlenmişse değerleme tarihine, emsal seçimine ve bilirkişinin yöntemine süresinde itiraz edilmelidir.
Payını satan paydaş için ise satışın diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilmesi, üç aylık sürenin işlemeye başlaması bakımından belirleyicidir. Tapuda gerçek satış bedelinin gösterilmesi de ileride çıkabilecek bedel uyuşmazlıklarını azaltır.
Sık sorulan sorular
Rayiç bedel kuralı hemen kalktı mı?
Hayır. İptal hükmü 6 Ağustos 2027’de yürürlüğe girecek. Bu tarihe kadar TMK m.734/2 uygulanmaya devam eder.
Kesinleşmiş önalım kararları bu karar nedeniyle değişir mi?
Hayır. İptal kararları geriye yürümez; kesinleşmiş hükümler bu karardan etkilenmez.
Önalım davası açma süreleri değişti mi?
Hayır. Süreleri düzenleyen TMK m.733 kararın konusu değildir. Bildirimden itibaren üç aylık süre ile satış tarihine göre bir veya iki yıllık üst süre aynen geçerlidir.
Devam eden davada kesin süre verildi, ne yapılmalı?
Kural 6 Ağustos 2027’ye kadar yürürlükte olduğundan kesin süreye uyulmalıdır. Bedelin yüksek veya hatalı belirlendiği itirazı sürenin işlemesini kendiliğinden durdurmaz; itirazlar ayrıca ve süresinde ileri sürülmelidir.
Kanun değişikliği yapılmazsa hangi bedel yatırılacak?
6 Ağustos 2027’den sonra kanunda açık bir bedel kuralı kalmayacağı için mahkemelerin boşluğu doldurması gerekecektir. Kararın gerekçesi, hak sahibinin alıcının ödediği bedelle onun yerine geçtiği görüşünü esas almaktadır.


