Terekenin Tespiti Davası: Malvarlığı, Borçlar ve Koruma Önlemleri | 2026
Güncelleme tarihi: 4 Kas
Miras kalan taşınmazların, banka hesaplarının veya borçların tamamı bilinmiyorsa ilk ihtiyaç, kimin ne alacağını tartışmadan önce terekenin kapsamını ortaya çıkarmaktır. Terekenin tespiti, mirasbırakanın malvarlığının belirlenmesine ve kaybolma ya da zarar görme riski bulunan değerlerin korunmasına hizmet eder. Ancak bu işlem mirası kendiliğinden paylaştırmaz, her borcun geçerliliğini kesinleştirmez ve mirasçıları borçlardan otomatik olarak kurtarmaz.
Uygulamada “terekenin tespiti davası” denilse de koruma amaçlı başvuru, esas itibarıyla çekişmesiz yargı işidir. Başvurunun amacını doğru belirlemek önemlidir: yalnızca malvarlığı araştırılması mı isteniyor, belirli eşyalar kaçırılıyor mu, işletmenin yönetimi mi aksıyor, yoksa mirasın borçlarından sorumluluğun sınırlandırılması mı amaçlanıyor? Bu soruların cevapları farklı hukuki yolları gerektirebilir.
Terekenin tespiti hangi kanun maddesine dayanır?
Türk Medeni Kanunu m.589/1 şu hükmü içerir: “Mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya re'sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alır.” Aynı maddede mal ve hakların yazımı, mühürleme, terekenin resmen yönetilmesi ve vasiyetnamelerin açılması başlıca önlemler arasında sayılır.
Bu düzenleme, mahkemeye başvurulabilmesi için mirasçıların mutlaka kavga ediyor olmasını aramaz. Bir mirasçının hesapları bilmemesi, evdeki değerli eşyaların korunmasına ihtiyaç duyulması veya işletmenin sahipsiz kalması başvuruyu gerekli kılabilir. Bununla birlikte dilekçede yalnızca “her şey araştırılsın” demek yerine bilinen değerler, bilgi eksiklikleri ve korunması istenen menfaat somutlaştırılmalıdır.
Kim başvurabilir, diğer mirasçıların onayı gerekir mi?
Mirasçılardan biri tek başına başvurabilir; bütün mirasçıların ortak dilekçe vermesi zorunlu değildir. İlgili olduğunu ortaya koyan kişilerin koruma talepleri de değerlendirilebilir. Başvuranın sıfatı, mirasçılık belgesi ve nüfus kayıtlarıyla açıklanmalı; bilinen diğer mirasçıların kimlik ve adres bilgileri dosyaya sunulmalıdır. Mirasçılık belgesinin henüz alınamamış olması hâlinde bu durum belirtilerek gerekli kayıtların getirtilmesi istenebilir.
Alacaklı açısından talebin niteliği ayrıca önem taşır. Terekenin korunmasını istemek ile alacağı tahsil etmek aynı işlem değildir. Koruma dosyası, alacağın miktarı ve varlığı çekişmeli olduğunda ayrı dava veya takip ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde bir mirasçının eşyaların kendisine ait olduğunu ileri sürmesi, o eşyanın aidiyetinin bu dosyada kesin biçimde çözüldüğü anlamına gelmez.
Görevli ve yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Başvuru, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesine yapılır. Nüfusa kayıtlı olunan ilçe, ölümün gerçekleştiği hastanenin bulunduğu yer ve yerleşim yeri birbirinden farklı olabilir. TMK m.19 bakımından esas olan, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Adres kaydıyla fiilî durum arasında uyuşmazlık varsa buna ilişkin araştırma yapılabilir.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 07.04.2025 tarihli, 2024/13104 E., 2025/4399 K. sayılı kararı bu ayrımı somutlaştırır. Bir mahkeme mirasbırakanın nüfusa kayıtlı olduğu Koyulhisar'ı esas almış; diğer mahkeme, araştırmada kişinin orada oturmadığının anlaşılması üzerine yetkisizlik kararı vermiştir. Yargıtay, son yerleşim yerinin Bağcılar/İstanbul olduğunun belirlenmesi nedeniyle Bakırköy 6. Sulh Hukuk Mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir. Karar, her tereke başvurusunun nüfusa kayıtlı olunan yerde açılması gerektiği yönündeki düşüncenin yanlış olduğunu gösterir.
Mirasbırakan başka yerde ölmüşse TMK m.589/4 uyarınca ölüm yerindeki sulh hâkimi de orada bulunan mallar için gerekli acil önlemleri alır; dosyayı ve varsa vasiyetnameyi yerleşim yeri sulh hâkimine gönderir. Acil koruma ile esas dosyanın hangi mahkemede yürütüleceği bu nedenle birlikte değerlendirilir.
Malvarlığı ve borç araştırmasında neler istenebilir?
Araştırma ölüm tarihi esas alınarak planlanmalıdır. Sonradan yapılan çekim, satış veya tahsilatların anlaşılabilmesi için gerektiğinde ölüm öncesi ve sonrası ilgili dönem kayıtları da istenebilir. Her dönem ve her kişi hakkında sınırsız araştırma yerine, mirasbırakanla bağlantısı açıklanan kayıtlar talep edilmelidir.
Taşınmazlar: Ada, parsel, bağımsız bölüm, pay oranı, ipotek ve diğer takyidatlar; biliniyorsa kira sözleşmeleri ve kira alacakları.
Banka ve yatırım hesapları: Mevduat, yatırım hesabı, kıymetli maden hesabı, kiralık kasa ve ilgili hareketler; bilinen banka ve şube bilgileri.
Araçlar ve şirket ilişkileri: Araç sicilleri, şirket payları, ticaret sicili kayıtları ve mirasbırakanın kişisel alacakları. Şirketin bütün malvarlığı ile mirasbırakanın şirket payı aynı değildir.
Taşınırlar: Ev eşyası, ziynet, koleksiyon, ticari emtia ve değerli belgeler; mümkünse konum, fotoğraf ve mevcut zilyet bilgisi.
Borç ve yükümlülükler: Krediler, vergi borçları, icra dosyaları, kefaletler ve devam eden davalar; ayrıca alacaklı iddialarının dayanakları.
Örneğin yalnızca bankanın güncel bakiyesinin bildirilmesi, ölüm günü mevcut paranın sonradan çekilip çekilmediğini açıklamayabilir. Böyle bir şüphe varsa tarih aralığı ve işlem bağlantısı belirtilmelidir. Deftere bir borcun yazılması da tek başına o borcun mirasçılar tarafından kabul edildiği veya alacaklının mutlaka haklı olduğu sonucunu doğurmaz.
Defter tutma, mühürleme ve yönetim ne zaman uygulanır?
TMK m.590, mirasçılar arasında vesayet altında olan veya olması gereken kişi bulunması, bir mirasçının uzun süredir bulunamaması ve temsilcisinin olmaması ya da mirasçı veya ilgilinin ölümden başlayarak bir ay içinde istemde bulunması durumlarında tereke defterinin tutulmasını öngörür. Defter işlemi gecikmeksizin tamamlanmalıdır. Buradaki bir aylık başvuru düzenlemesi ile TMK m.589'daki genel koruma yetkisi aynı şey değildir; bir ayın geçmiş olması, ortaya çıkan yeni koruma ihtiyacının mutlaka karşılıksız kalacağı şeklinde yorumlanmamalıdır.
TMK m.591 uyarınca gereken mallar mühürlenir; diğerleri için uygun önlem alınır. Mühürleme yazımdan önce de yapılabilir. Mirasbırakanla birlikte yaşayanların zorunlu eşyası tutanakla kendilerine bırakılır; oturmaları için gerekli taşınmaz bölümleri mühürlemenin dışında tutulur. Dolayısıyla “tereke tespiti istenince bütün ev kapatılır” şeklinde otomatik bir sonuç yoktur.
Resmî yönetim ise her dosyanın doğal sonucu değildir. TMK m.592–593 kapsamında mirasçıların bilinmemesi, sıfatın yeterince kanıtlanamaması veya temsilcisiz uzun süreli yokluk gibi şartlar değerlendirilir. Yönetici malvarlığını korur, alacakları tahsil eder ve görevi kapsamındaki işlemleri yürütür. Bozulabilecek emtianın, devam eden ticari faaliyetin veya tahsil edilmesi gereken kiraların varlığı dilekçede ayrıca açıklanmalıdır.
Tespit, resmî defter ve resmî tasfiye arasındaki fark nedir?
Koruma amaçlı yazım malvarlığının belirlenmesine yöneliktir. TMK m.619 ve devamındaki resmî defter ise mirası reddetmeye hakkı olan mirasçının başvurabildiği, borçlardan sorumluluk ve kabul seçenekleri bakımından özel sonuçları bulunan ayrı kurumdur. Resmî defter isteminin süresi ve başlangıcı da kendi hükümlerine göre hesaplanır. Resmî tasfiye, terekenin alacak ve borçlarının tasfiye edilmesini amaçlayan başka bir yoldur.
Bu nedenle “borçları öğrenmek için tespit istedim; artık kendi malvarlığımla sorumlu değilim” düşüncesi doğru değildir. Başvuru dilekçesinin adı kadar içeriği, talep sonucu ve kanuni şartlar önemlidir. Borçların yüksek olabileceği dosyalarda, mirasın kabulü, reddi, resmî defter ve tasfiye seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir.
Reddi miras süresi tespit dosyasıyla durur mu?
Tereke tespiti başvurusunun yapılması, TMK m.606'daki kural olarak üç aylık ret süresini kendiliğinden durdurmaz. Sürenin başlangıcı, mirasçının türüne ve ölüm ile mirasçılık sıfatını öğrenme durumuna göre incelenir. Koruma dosyasından banka cevaplarının gelmesini beklerken ayrı bir sürenin işlemeye devam edebileceği unutulmamalıdır.
TMK m.607 ise özel bir kural getirir: “Koruma önlemi olarak terekenin yazımı hâlinde mirası ret süresi, yasal ve atanmış mirasçılar için yazım işleminin sona erdiğinin sulh hâkimi tarafından kendilerine bildirilmesiyle başlar.” Bu nedenle yalnızca tespit dilekçesi verilmesi ile mahkemenin koruma amaçlı tereke yazımı yürütmesi ayrılmalıdır. Yazım kararı, işlemin kapsamı ve sona erdiğine ilişkin bildirim kontrol edilmeden sürenin durduğu veya hiç etkilenmediği yönünde kesin kabulde bulunulmamalıdır.
TMK m.615'te önemli sebeplerle sürenin uzatılması veya yeni süre verilmesi imkânı ayrıca düzenlenmiştir; bunun için koşulları açıklanmış bir değerlendirme gerekir. Ayrıca tespitle yetinmeyip tereke malını kişisel mal gibi kullanmak veya olağan yönetim sınırını aşan işlemler yapmak, TMK m.610 bakımından ret hakkı yönünden farklı sonuçlar doğurabilir. Yalnızca koruma talebi ile fiilen mirası sahiplenme davranışları birbirine karıştırılmamalıdır.
Eksik mal sonradan bulunursa ve karara itiraz edilirse ne olur?
Başvuru sonrasında yeni bir hesap, taşınmaz veya alacak ortaya çıkarsa ilgili kayıt ve açıklamalar dosyaya sunularak ek araştırma ve gerekli koruma istenebilir. HMK m.388 uyarınca, aksine düzenleme bulunmadıkça çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Bununla birlikte belirli malın kime ait olduğu, tapunun iptali veya paylaşım uyuşmazlığı ayrı bir çekişmeli davayı gerektirebilir.
Kanun yolu karara göre incelenmelidir. HMK m.387, özel düzenlemeler saklı kalmak üzere hukuki yararı olan ilgililere kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf imkânı tanır. Ancak her kararın ardından Yargıtaya gidilebileceği söylenemez. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 13.05.2026 tarihli, 2025/4908 E., 2026/2669 K. sayılı kararında TMK m.589 kapsamındaki tereke tespiti ve korunması tedbirlerine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararının kesin olduğunu belirterek temyiz dilekçesini reddetmiştir. Bu sonuç, ilk derece kararlarının tamamının hiçbir incelemeye açık olmadığı anlamına gelmez.
Başvuru dosyası ve masraflar nasıl hazırlanır?
Ölüm kaydı, mirasçılık bilgileri, son yerleşim yeri, bilinen mal ve borç listesi, mevcut belgeler ve acil riskler ayrı başlıklarla hazırlanmalıdır. Talep sonucu; hangi kuruma yazı yazılacağını, hangi eşyanın tespit edileceğini ve neden koruma gerektiğini anlaşılır biçimde göstermelidir. Mahkemenin kurum cevaplarının tamamlandığını varsaymak yerine eksik cevaplar ve yanlış kimlik eşleşmeleri takip edilmelidir.
TMK m.589/3'e göre önlem giderleri, ileride terekeden alınmak üzere başvuran tarafından; hâkimin kendiliğinden karar verdiği hâllerde Devlet tarafından karşılanır. Tebligat, keşif, bilirkişi ve muhafaza ihtiyacı masrafı değiştirebilir. Başlangıçta yapılan ödeme ile giderin sonunda kime yükletileceği ayrıdır. Dosyanın süresi de araştırılan kurumlara ve koruma işlemlerine bağlıdır; bütün tereke dosyaları için sabit bir bitiş süresi verilemez.
Kaynak ve güncellik: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.19, 589–594, 606–607, 610, 615 ve 619 ve devamı; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.387–388; metinde künyeleri ve somut sonuçları açıklanan Yargıtay kararları. Mevzuat ve karar metinleri 4 Kasım 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.


