Terekenin Tespiti Davası: Malvarlığı, Borçlar ve Koruma Önlemleri | 2026
Güncelleme tarihi: 6 Eyl
Mirasbırakanın ölümünden sonra yalnızca taşınmazların değil; banka hesaplarının, araçların, şirket paylarının, alacakların ve borçların da birlikte değerlendirilmesi gerekir. Terekenin kapsamı bilinmiyorsa veya malvarlığının korunması konusunda risk varsa, Türk Medeni Kanunu m.589 ve devamındaki koruma önlemleri çerçevesinde terekenin tespiti gündeme gelir.
Terekenin Tespiti Her Zaman Çekişmeli Bir Dava mıdır?
Uygulamada “terekenin tespiti davası” denilmekle birlikte TMK m.589 kapsamındaki süreç, esas olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesince yürütülen bir koruma ve envanter işlemidir. Mahkeme gerekli hâllerde istem üzerine veya kendiliğinden koruma önlemleri alabilir. Bu süreçte mutlaka klasik anlamda bir davalı gösterilmesi gerekmez.
Tespit dosyasında bir malın terekeye yazılması, mülkiyetin kesin olarak terekeye ait olduğuna ilişkin hüküm oluşturmaz. Gerçek bir mülkiyet, alacak veya tapu uyuşmazlığı varsa ayrı bir çekişmeli dava açılması gerekebilir.
Terekenin Tespiti Nedir ve Ne Amaçlar?
TMK m.589'a göre mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya gerekli hâllerde re'sen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gereken önlemleri alır. Bu düzenlemenin temel amacı, ölüm anındaki tereke tablosunun mümkün olduğunca ortaya çıkarılması ve malların kaybolmasının, gizlenmesinin veya sahipsiz kalmasının önlenmesidir.
Terekenin tespiti, mirasın paylaşılması veya belirli bir malın kime ait olduğuna ilişkin nihai bir mülkiyet davası değildir. Tespit dosyasında bir malın tereke listesine yazılması o malın kesin olarak terekeye ait olduğunu; yazılmaması da kesin olarak tereke dışında bulunduğunu ispatlamaz. Çekişmeli mülkiyet veya alacak iddiaları ayrıca dava konusu olabilir.
Terekenin Tespiti ile Resmî Defter Aynı Şey Değildir
Uygulamada en çok karıştırılan konulardan biri budur. TMK m.589 ve devamındaki terekenin tespiti, esas olarak koruma ve mevcut durumun belirlenmesi işlevi görür. TMK m.619 ve devamındakiresmî defterise mirasçının terekenin borç durumunu görerek kabul veya ret konusunda karar verebilmesine hizmet eden ayrı bir kurumdur. Bu nedenle bir tereke tespit dosyasının açılmış olması, resmî defter talep edildiği anlamına gelmez.
Mahkeme Hangi Mal ve Borçları Araştırabilir?
Somut olayın özelliklerine göre tapu kayıtları, taşıt sicili, banka ve yatırım hesapları, şirket ortaklıkları, ticari işletme kayıtları, kooperatif veya sermaye piyasası hakları, vergi borçları, kredi ve kefalet borçları, icra takipleri ve üçüncü kişilerdeki alacaklar araştırılabilir. Mirasçıların bildiği ancak resmî kayıtlarda kolayca görünmeyen alacak veya malvarlığı unsurlarının da somut bilgi ve belgeyle mahkemeye bildirilmesi önemlidir.
2025 Yargıtay Yaklaşımı: Yetkili Sulh Hukuk Mahkemesi
Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin 07.04.2025 tarihli, E.2024/13104 ve K.2025/4399 sayılı kararında uyuşmazlık açıkça TMK m.589 kapsamında terekenin tespiti olarak nitelendirilmiş; mirasbırakanın gerçek son yerleşim yerinin belirlenmesi gerektiği ve bu yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesinin görevli-yetkili olduğu vurgulanmıştır. Nüfusa kayıtlı olunan yer ile fiilî ve sürekli yerleşim yerinin aynı olmayabileceği unutulmamalıdır.
Mahkeme Hangi Durumlarda Terekenin Defterini Tutar?
Mirasçılar arasında vesayet altında bulunan veya vesayet altına alınması gereken biri varsa, mirasçılardan biri uzun süredir bulunamıyor ve temsilcisi de yoksa ya da mirasçı veya ilgililerden biri ölümden itibaren bir ay içinde talepte bulunursa Sulh Hukuk Mahkemesi terekenin defterinin tutulmasına karar verir.
TMK m.590 kapsamındaki bu koruma amaçlı defter ile TMK m.619’daki resmî defter aynı kurum değildir. Resmî defter, mirasçının kabul ve borç sorumluluğu üzerinde ayrıca sonuç doğurur.
Tespit Dosyasında Hangi Belgeler Hazırlanmalı?
Mirasçılık belgesi ve güncel nüfus kayıtları
Bilinen taşınmaz, araç, banka ve şirket bilgileri
Kredi, vergi, icra, kefalet ve diğer borçlara ilişkin belgeler
Üçüncü kişilerde bulunduğu bilinen mal veya alacaklara ilişkin somut deliller
Koruma önlemi isteniyorsa malın elden çıkma veya kaybolma riskini gösteren bilgiler
Tespit Süreci Mirasın Reddi Süresini Durdurur mu?
Terekenin tespiti ile mirasın gerçek reddi farklı kurumlardır. Tespit başvurusu yapılmış olması, mirasın reddi bakımından kanunda öngörülen sürelerin kendiliğinden durduğu varsayımına yol açmamalıdır. Borca batıklık şüphesi bulunan tereke bakımından mirasın reddi, hükmen ret ve resmî defter seçenekleri ayrıca ve süreleri gözetilerek değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Terekenin tespiti mirası paylaştırır mı?
Hayır. Tespit ve koruma işlemleri ile mirasın paylaşılması birbirinden farklıdır. Mirasçılar anlaşamazsa paylaşma ayrıca sözleşmeyle veya mahkeme yoluyla gerçekleştirilir.
Tespit edilen mal kesin olarak terekeye mi aittir?
Hayır. Tespit işlemi maddi hukuk bakımından kesin mülkiyet hükmü oluşturmaz. Üçüncü kişinin mülkiyet veya alacak iddiası varsa bu iddia uygun çekişmeli dava içinde incelenebilir.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Özellikle borca batık veya malvarlığı dağınık terekelerde ölüm tarihi, son yerleşim yeri, ret süreleri ve mirasçıların ölümden sonraki işlemleri birlikte değerlendirilmelidir.
Pratik Kontrol Listesi
Terekenin tespiti özellikle malvarlığı unsurlarının bilinmediği veya mirasçılar arasında bilgi paylaşımının olmadığı durumlarda önem kazanır. Amaç yalnız aktifleri değil, borçları ve devam eden hukuki ilişkileri de mümkün olduğunca ortaya koymaktır.
Sık Sorulan Soru
Terekenin tespiti davası paylaşım davası mıdır?
Hayır. Tespit süreci tereke kapsamının belirlenmesine yöneliktir; paylaşım, tenkis veya istihkak gibi talepler farklı hukuki nitelik taşıyabilir.
Bağlantılı olarakterekenin resmî tasfiyesivetereke borçlarından sorumlulukbaşlıklı rehberler de incelenebilir.
Konuyla İlgili Diğer Rehberler
İletişim ve Miras Hukuku Çalışma Alanı
Mirasçılık belgeleri, tereke kayıtları, vasiyetname, sözleşmeler ve mirasbırakanın sağlığındaki devirler birlikte değerlendirilmelidir. Büro iletişim bilgileri ve randevu kanallarına aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Yorumlar