top of page

Terekenin Resmî Tasfiyesi: Mirasçıların Borçlardan Korunması | 2026

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
3 Eyl
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 4 Kas

Terekenin resmî tasfiyesi, mirasbırakanın malvarlığı ile borçlarının mahkeme gözetiminde hesaplaştırılmasıdır. Mirasçı, şartları varsa mirası reddetmek veya kişisel malvarlığını da borçlara karşı sorumlu hâle getiren bir kabulde bulunmak yerine bu yolu seçebilir. Amaç yalnız borçları öğrenmek değildir: alacaklar toplanır, borçlar ödenir ve gerekli mallar paraya çevrilir. Bir değer kalırsa hak sahiplerine bırakılır.

Özellikle kredi, kefalet, vergi borcu, şirket ilişkileri ve devam eden takiplerin bulunduğu dosyalarda ilk soru “Ne kadar mal kaldı?” kadar “Hangi seçeneği hangi süre içinde kullanabiliriz?” olmalıdır. Resmî tasfiye, resmî defter, mirasın gerçek reddi ve hükmen ret birbirinden farklı şartlara bağlıdır. Birine başvurulmuş olması diğerinin sonuçlarını kendiliğinden sağlamaz.

TMK 632: Resmî tasfiye mirasçıyı nasıl korur?

Türk Medenî Kanunu m.632’nin temel kuralı şöyledir: “Her mirasçı, mirası reddedeceği veya resmî deftere göre kabul edeceği yerde terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir.” Aynı madde, birlikte mirasçılardan birinin mirası kabul etmesi hâlinde bu istemin dikkate alınmayacağını ve resmî tasfiyede mirasçıların tereke borçlarından sorumlu tutulmayacağını düzenler.

Bu koruma, muristen kalan borçların mirasçının maaşından, kişisel banka hesabından veya kendisine ait taşınmazdan karşılanması riskini önlemeye yöneliktir. Ancak mirasçının kendi adına verdiği kefalet, birlikte üstlendiği kredi veya tasfiye dışında bizzat yaptığı sözleşmeden doğan borç aynı şey değildir. Resmî tasfiye kişinin kendi borcunu ortadan kaldırmaz; hangi borcun kime ait olduğu ayrı belirlenir.

Örneğin terekenin tahsil edilebilir malvarlığı borçları karşılamıyorsa mirasçı, aradaki farkı yalnız mirasçı sıfatı nedeniyle kendi kaynaklarından tamamlama durumunda kalmaz. Buna karşılık başvuru şartları oluşmadan terekeyi sahiplenmiş veya borcu şahsen üstlenmiş olmak farklı sonuçlar doğurabilir. Sadece dilekçeye “resmî tasfiye” yazılması korumanın oluştuğunu göstermez.

Başvuru süresi nasıl değerlendirilir?

TMK m.632’de mirasçı için başlı başına ayrı bir gün sayısı yazılmamıştır. Bu, seçeneğin süresiz kullanılabildiği anlamına gelmez. Düzenleme ret veya resmî deftere göre kabul yerine seçim yapılmasına dayanır. TMK m.606’daki üç aylık ret süresi, m.610’daki kabul sonuçları ve resmî defter tutulmuşsa m.626-627’deki beyan aşaması birlikte değerlendirilmelidir.

Yasal mirasçı bakımından üç aylık ret süresi kural olarak ölümü öğrendiği tarihten başlar; mirasçılığını daha sonra öğrendiğini ispat etmesi ayrı değerlendirilir. Vasiyetnameyle atanmış mirasçıda başlangıç, tasarrufun kendisine resmen bildirilmesidir. Süresinde reddetmeyen mirasçının mirası kayıtsız şartsız kazanması, sonradan resmî tasfiye istemesi bakımından engel oluşturabilir. Bu nedenle borç araştırmasını tamamlamayı beklerken seçim süresi geçirilmemelidir.

Resmî defter istemi ise TMK m.619’a göre bir ay içinde sulh mahkemesine yapılır. Defter işlemi tamamlandıktan sonra her mirasçı, m.626 uyarınca bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır; kanunun öngördüğü şartlarla ek süre verilebilir. Bu aşamada m.627 gereğince ret, resmî tasfiye, deftere göre kabul veya kayıtsız şartsız kabul seçenekleri vardır. Susmak resmî tasfiye seçmek değildir: miras deftere göre kabul edilmiş sayılır.

Bir mirasçı kabul etmişse diğerleri ne yapabilir?

TMK m.632, birlikte mirasçılardan birinin kabulü hâlinde resmî tasfiye isteminin dikkate alınmamasını öngörür. Kabul yalnız “kabul ediyorum” sözünden ibaret değildir. TMK m.610 uyarınca olağan yönetimin dışına çıkan biçimde tereke işlerine karışmak, malları gizlemek veya kendisine mal etmek ret hakkını düşürebilir. Buna karşılık süreyi korumak amacıyla dava veya takip başlatılması her durumda kabul sayılmaz.

Bu nedenle bütün mirasçıların beyan ve davranışları incelenmelidir. Bir mirasçının işlemi resmî tasfiye yolunu etkiliyor diye diğerlerinin kendi ret haklarının da otomatik olarak ortadan kalktığı söylenemez. Her mirasçı yönünden süre, işlem ve hukuki seçenek ayrı değerlendirilir. Mirasın paylaşılması ya da tereke malının satılması konusunda belge imzalamadan önce bu ayrım önem taşır.

Resmî defter ile resmî tasfiye arasındaki kritik fark

Resmî defter terekenin aktif ve pasiflerini belirler; mirasçıya bilgiye dayalı seçim olanağı sağlar. Fakat deftere göre kabul, kişisel sorumluluğu bütünüyle kaldırmaz. TMK m.628’e göre deftere yazılan borçlar bakımından mirasçı hem tereke malları hem kendi malvarlığıyla sorumludur. Deftere yazılmayan borçlar için de kanundaki özel hükümler ayrıca incelenir.

Resmî tasfiyede ise m.632’nin mirasçıyı tereke borçlarından sorumlu tutmayan sonucu söz konusudur. Dolayısıyla “Defter tutuldu, artık kendi malımdan ödeme yapmam” düşüncesi yanlıştır. Borç miktarını öğrenmek isteyen kişiyle, borçların mahkeme eliyle tereke içinde sonuçlandırılmasını isteyen kişinin talebi aynı değildir.

Alacaklı da resmî tasfiye isteyebilir mi?

TMK m.633, mirasbırakanın alacaklılarına da belirli şartlarla başvuru imkânı verir. Alacağın elde edilemeyeceğine ilişkin haklı kuşku bulunması ve talep edilmesine rağmen ödeme yapılmaması veya güvence verilmemesi gerekir. Başvuru, ölümden veya vasiyetnamenin açılmasından başlayarak üç ay içinde yapılır. Bu süre, mirasçıların kendi seçim süreleriyle karıştırılmamalıdır.

Alacaklı; sözleşme, senet, hesap dökümü, takip kaydı, ödeme talebi ve güvencesiz kalma riskini gösteren belgelerini sunmalıdır. Sadece borcun varlığı bütün koşulların gerçekleştiğini göstermeyebilir. Vasiyet alacaklıları ise aynı şartlarda haklarını koruyacak önlemleri isteyebilir. Belirli bir malın kendisine bırakıldığı kişinin talebi ile mirasbırakana kredi veren kişinin alacağı hukuken aynı sırada ve nitelikte değildir.

Tasfiye memuru ne yapar, işlemlerine nasıl itiraz edilir?

TMK m.634’e göre tasfiyeyi sulh mahkemesi veya atadığı bir ya da birkaç tasfiye memuru yürütür. İşe terekenin defterinin tutulmasıyla başlanır; alacaklı ve borçlular ilanla belirtilen süre içinde bildirim yapmaya çağrılır. Daha önce resmî defter tutulmuşsa tasfiyede bu defter esas alınabilir. Tapu, banka, araç, şirket payları ve dava dosyaları bu araştırmanın parçalarıdır.

TMK m.635; devam eden işlerin tamamlanmasını, alacakların tahsilini, borçların ödenmesini, gerektiğinde dava açılmasını veya takip yürütülmesini kapsar. Vasiyet borçları ancak terekenin imkânı ölçüsünde yerine getirilir. Taşınmazlar açık artırmayla satılır; mirasçıların tamamının kabulüyle pazarlık yoluyla satış da yapılabilir. Tasfiyede ihtiyaç bulunmayan mal ve paranın tasfiye bitmeden verilmesi kanundaki şartlarla istenebilir.

Şikâyet süresi kısadır: Mirasçılar ve tereke alacaklıları, tasfiye memurunun yapılmış veya tasarlanan işlemlerini öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde sulh mahkemesine yazılı şikâyette bulunabilir. Bu, tasfiyenin bitmesini bekleyerek kullanılacak genel bir itiraz değildir. Öğrenme tarihi, tartışılan işlem ve istenen düzeltme somutlaştırılmalıdır.

Bütün mirasçılar reddetmişse ne olur?

TMK m.612’ye göre en yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda artan değer bulunursa, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir. Buradaki tasfiye, mirasçıların kişisel iflası anlamına gelmez. TMK m.636 da mevcudu borçları ödemeye yetmeyen terekenin sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiyesini düzenler.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 17.02.2025, E.2024/9366, K.2025/1939: En yakın mirasçıların tamamının reddinden sonra bir alacaklının tasfiye talebinde bulunduğu dosyada iki sulh hukuk mahkemesi arasında yetki uyuşmazlığı çıkmıştır. Daire, ret kararını veren mahkemenin tasfiye konusunu kendiliğinden değerlendirmesi gerektiğini; alacaklı başvurusunun mevcut görevin yerine getirilmesini sağlamaya yönelik olduğunu belirtmiş ve yargı yerini belirlemiştir.

Bu kararın uygulamadaki önemi, toplu ret kararından sonra terekenin sahipsiz bir dosya gibi bırakılmamasıdır. Ancak karar, her resmî tasfiye talebinin her koşulda herhangi bir ret mahkemesine yapılacağı anlamına gelmez. Kararın konusu, en yakın yasal mirasçıların tamamının reddi üzerine m.612 kapsamında ortaya çıkan özel durumdur.

Başvuru dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

  • Ölüm kaydı, mirasçılık belgesi ve mirasbırakanın son yerleşim yeri bilgisi.

  • Ölümün veya mirasçılığın öğrenildiği tarihi gösteren belgeler; varsa vasiyetname bildirimi.

  • Diğer mirasçıların ret kararları, kabul beyanları ve tereke üzerindeki işlemleri.

  • Bilinen tapular, banka hesapları, şirket payları, kredi ve kefalet belgeleri, icra dosyaları.

  • Varsa resmî defter dosyası, beyana çağrı ve tebligatlar; şikâyet varsa işlemin öğrenilme tarihi.

Sık sorulan sorular

Hükmen ret ile resmî tasfiye aynı mıdır?

Hayır. TMK m.605/2’de, ölüm tarihinde ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olması hâlinde mirasın reddedilmiş sayılması düzenlenir. Bu durumun tespiti ile terekenin mallarının toplanıp tasfiye edilmesi farklı konulardır. Bir borç takibine karşı ileri sürülecek savunma, dosyanın durumuna göre ayrıca ele alınır.

Başvuru bütün icra takiplerini kendiliğinden durdurur mu?

Salt başvuru dilekçesi verilmesinden bütün takiplerin otomatik olarak durduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Takibin kime yöneltildiği, tasfiyenin hangi usulle yürüdüğü ve alınmış mahkeme kararları belirleyicidir. Gelen ödeme emri veya mahkeme tebligatı tasfiye talebi var diye cevapsız bırakılmamalıdır.

Mevzuat ve karar dayanağı: 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.605-606, 610, 612, 619, 626-628 ve 632-636; Yargıtay 5. HD, 17.02.2025, E.2024/9366, K.2025/1939. Süreler, mirasçıların davranışları ve terekenin gerçek borç durumu birlikte incelenmelidir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page