Açık Cezaevine Geçiş ve 31 Temmuz 2023 Düzenlemesi: Kimler Yararlanabilir?
Açık cezaevine ayrılma, cezanın sona ermesi veya kişinin dilediği yerde yaşayabilmesi değildir. Hapis cezası infaz edilmeye devam eder; kurumun çalışma, izin, gözetim ve disiplin düzenine uyulur. Açık cezaevine geçiş tarihi ile denetimli serbestliğe ayrılma ve koşullu salıverilme tarihleri birbirinden farklıdır.
26 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen bu rehberde üç yol ayrılıyor: cezanın doğrudan açık kurumda başlaması, kapalı kurumdan genel kurallarla açık kuruma ayrılma ve 31 Temmuz 2023 tarihine ilişkin özel erken ayrılma düzenlemesi. Aynı kişinin bu yollardan hangisini kullanabileceği; suç, tarih, ceza miktarı, tekerrür ve iyi hâl bilgileriyle belirlenir.
Doğrudan açık cezaevine kimler alınabilir?
Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’nin 5. maddesinde, kural olarak kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az; taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası olanlar için doğrudan açık kurum düzenlenir. Adli para cezasından çevrilen hapis ve İcra ve İflas Kanunu kapsamındaki tazyik hapsi de maddede ayrı bentler hâlinde yer alır.
Ancak maddenin 4 Haziran 2025’te değişen başlangıç cümlesinde önemli istisnalar vardır: terör suçları, örgüt kurma/yönetme/üyelik ve örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ikinci defa mükerrir olanlar ve koşullu salıverilmesi geri alındığı için cezası aynen infaz edilenler bu doğrudan giriş düzenlemesinin dışındadır.
Bu yüzden “ceza üç yıldan az, mutlaka açık cezaevine girer” sonucu çıkarılamaz. Toplam cezanın miktarı kadar istisna ve infaz statüsü de önemlidir. Doğrudan gönderme, ilgili başsavcılık tarafından yürütülür; hükümlünün kendi tercih ettiği kuruma haber vermeden gitmesiyle işlem tamamlanmaz. 2025 değişikliğinin resmî metni.
Kapalı cezaevinden açık cezaevine genel geçiş nasıl olur?
Yönetmeliğin 6. maddesindeki temel düzenleme; toplam cezası on yıldan az olanların bir ayını, on yıl ve üzerinde olanların onda birini kurumda infaz etmiş olması, iyi hâl ve koşullu salıverilmeye kalan süre gibi şartları birlikte ele alır. Genel süreli hapis grubunda koşullu salıverilmeye yedi yıl veya daha az kalması aranır. Müebbet hapis ve yüksek güvenlikli kurumlarda infaz bakımından ayrı hükümler bulunur.
Bunun yanında bazı suçlarda koşullu salıverilmeye daha kısa süre kalması gerekir. Örneğin maddede sayılan hırsızlık, yağma ve uyuşturucu ticareti gibi suçlarda beş yıldan az; belirli cinsel suçlar ve eşe karşı işlenen bazı suçlarda üç yıldan az süre koşulu düzenlenir. Hangi fıkranın uygulanacağı hükümdeki suç maddesinden kontrol edilmelidir.
Birden fazla cezanın birlikte infazı varsa en elverişli tek suç seçilerek hesap yapılamaz. Yönetmelik, açık kuruma ayrılmada koşullu salıverilmeye en az sürenin arandığı suçun esas alınmasını düzenler. Başka bir dosyadaki tutuklama, firar ve disiplin durumu da açık kuruma ayrılmayı etkileyebilir.
İyi hâl yalnız disiplin cezası almamak mıdır?
Hayır. 5275 m.89; kurallara uyum, yükümlülüklerin yerine getirilmesi, iyileştirme programları, toplumla bütünleşmeye hazırlık ve yeniden suç işleme riskinin değerlendirilmesini öngörür. Eğitim, çalışma, sosyal faaliyetler ve kurum içi ilişkiler de dosyadaki değerlendirme malzemeleri arasındadır.
Hükümlüler genel olarak en geç altı ayda bir değerlendirilir. Olumsuz tutum ve davranış değerlendirmesi sonrasında yeniden değerlendirme süresi kanundaki sınırlar içinde belirlenir; yetişkinlere ilişkin m.89/6’da bir yıllık üst sınır vardır. Çocukların eğitimevine ayrılmasına ilişkin 2026’da değişen özel hükümler bu genel açıklamayla karıştırılmamalıdır.
Olumsuz kararın gerekçesi, değerlendirilen dönem ve dayanak belgeler önem taşır. Yalnız “uygun görülmedi” sonucu üzerinden değil, hangi somut tespitin hangi hukuki ölçüte bağlandığı üzerinden başvuru hazırlanmalıdır. Eğitim belgesi veya olumlu gözlem raporu gibi dosyadaki karşı veriler de gösterilebilir. İyi hâl değerlendirmesi: 5275 m.89.
31 Temmuz 2023 düzenlemesinde ne değişti?
5275 sayılı Kanun’un geçici 10. maddesinin 6. fıkrası, 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir. Güncel düzenlemede kapsam, 31 Temmuz 2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar üzerinden kurulmaktadır. Dolayısıyla yalnız “o gün cezaevinde bulunma” ölçütüyle yapılan eski açıklama, güncel altıncı fıkrayı tam olarak yansıtmaz.
Bununla birlikte bu tarih, bütün hükümlüler için genel af veya cezada üç yıllık indirim anlamına gelmez. Belirlenen suç istisnaları, kapalı ve açık kurumda geçirilmesi gereken süreler, iyi hâl ve diğer infaz koşulları birlikte uygulanır. Suçun 1 Ağustos 2023’te işlenmiş olmasıyla 31 Temmuz 2023’te işlenmiş olması aynı sonuç doğurmayabilir.
Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle hükmün daha sonra kesinleşmesi ile suçun daha sonra işlenmesi farklıdır. Zincirleme veya kesintisiz suçlarda tarih sorunu da dosya üzerinden çözülmelidir. Güncel geçici m.10/6.
Kapalı kurumdan üç yıl erken ayrılma şartları
Geçici m.10/6 kapsamındaki hükümlülerden toplam hapis cezası on yıldan az olanların kapalı kurumda bir ay; on yıl ve daha fazla olanların üç ay geçirmesi öngörülür. Bunun yanında ilgili mevzuata göre açık kuruma ayrılmasına üç yıl veya daha az süre kalmış olmalıdır. Şartlar birlikte oluştuğunda açık kuruma ayrılma değerlendirilir.
Burada karşılaştırılan süre, genel açık kuruma ayrılma tarihine kalan süredir. Bu süreyi doğrudan mahkûmiyet cezasından veya koşullu salıverilme tarihinden rastgele üç yıl düşerek hesaplamak doğru değildir. Önce kişinin normal rejimde açık kuruma ne zaman ayrılabileceği belirlenir; ardından geçici düzenleme uygulanır.
Örneğin toplam cezası sekiz yıl olan ve kapsam dışında bir suçu bulunmayan kişinin kapalı kurumda bir ay geçirmesi tek başına yeterli değildir. Normal açık kuruma ayrılma tarihine kalan süre ve diğer şartlar da kontrol edilir. Toplam cezası on bir yıl olan kişi yönünden ise geçici düzenlemenin kapalı kurumda asgari kalış eşiği üç aydır. Bunlar tahliye vaadi değil, yalnız iki eşiğin farkını gösteren örneklerdir.
Denetimli serbestliğe üç yıl erken ayrılma nasıl uygulanır?
Aynı fıkra, kapsamdaki hükümlülerin talebi üzerine en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olma şartıyla denetimli serbestlikle infazdan üç yıl erken yararlanmasını düzenler. Kapalı kurumdaki bir veya üç aylık süre ile açık kurumdaki üç aylık süre aynı değildir; birbirinin yerine geçirilmemelidir.
Bu düzenleme, açık cezaevine ayrılan herkesin ertesi gün dışarı çıkacağı anlamına gelmez. Kişinin normal denetimli serbestlik tarihi, tabi olduğu rejim ve diğer şartlar önce belirlenmelidir. Kısa süreli cezalarda farklı hukuki yolların hangisinin uygulanacağı da somut infaz dosyasına göre değerlendirilir.
Ayrıca 30 Mart 2020 öncesi suçlar için geçici m.6’daki düzenleme ile 31 Temmuz 2023 düzenlemesi farklıdır. Her birinin istisna listesi aynı değildir. Bir düzenlemenin kapsamına girmemek, diğer bütün infaz imkânlarının da kapandığını göstermez.
Hangi suçlar bu özel erken ayrılma düzenlemesinin dışında?
Geçici m.10/6, TCK m.82/1-d, e ve f kapsamındaki belirli nitelikli kasten öldürme suçlarını; deprem nedeniyle bina veya diğer yapıların yıkılması, çökmesi ya da hasarı sonucu meydana gelen öldürme suçlarını kapsam dışında bırakır. TCK m.102 ve m.103’teki suçlar ile m.104’ün ikinci ve üçüncü fıkralarındaki suçlar da istisnalar arasındadır.
TCK’nın İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerindeki suçlar; Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar da bu özel hükmün dışındadır. Liste, “bütün öldürme suçları” veya “bütün ceza davaları” gibi geniş ve belirsiz ifadelerle değiştirilmemelidir.
İstisna, bu geçici erken ayrılma imkânına ilişkindir. Kişinin genel hükümlere göre açık kuruma ayrılma veya başka bir infaz usulünden yararlanma durumu ayrıca incelenir. Özellikle birden fazla farklı suçun birlikte infazında, tek dosyanın kapsamda olması üzerinden bütün cezanın kapsama girdiği sonucu çıkarılamaz.
İkinci defa mükerrir olanlar hiç açık cezaevine geçemez mi?
4 Haziran 2025 tarihli yönetmelik değişikliği, eski m.8/1-b’deki ikinci defa tekerrür nedeniyle açık kuruma ayrılamama bendini kaldırmıştır. Aynı değişiklik, ikinci defa mükerrirleri doğrudan açık kuruma alınma düzenlemesinin dışında tutmuştur. Dolayısıyla “doğrudan açık kuruma giriş” ile “kapalıdan açığa sonradan ayrılma” birbirinden ayrılmalıdır.
Ayrıca 5275 m.108’de ikinci defa tekerrürde koşullu salıverilme yönünden değişiklik yapılmıştır. Bu yenilikler bütün kapıları otomatik açmaz; kişinin diğer koşulları taşıması ve gerekli kararların alınması gerekir. Eski yönetmelik kopyalarındaki kaldırılmış bende dayanarak kesin ret sonucu çıkarmak da doğru olmaz. Değişiklik yönetmeliği m.3–4.
Talep nasıl sunulur, ret hâlinde ne yapılır?
Güncel müddetname, kesinleşmiş kararlar, suç tarihleri, toplama kararları ve iyi hâl değerlendirmeleri birlikte hazırlanmalıdır. Dilekçede doğrudan hangi düzenlemeye dayanıldığı, gerekli sürelerin hangi tarihlerde dolduğu ve hangi işlemin yapılmasının istendiği açıklanır. Kapalı kurumdan ayrılmada kurum idare ve gözlem kurulu değerlendirmesi önem taşır.
Talebin reddi hâlinde gerekçeli kararın tebliği, öğrenme tarihi ve başvuru süresi kaydedilmelidir. İnfaz hâkimliğine şikâyet ile hâkim kararına itiraz farklı aşamalardır. Sadece kurum içinde sözlü görüşmek veya idari bir makama genel dilekçe vermek, yargısal başvuru süresini kendiliğinden korumaz. Şikâyet ve itiraz rehberi.
Sık sorulan sorular
31 Temmuz 2023’te cezaevinde değildim; kesinlikle kapsam dışı mıyım?
Güncel geçici m.10/6 suç tarihini esas alır. Yalnız o gün cezaevinde bulunmamak nedeniyle kesin dışlanma sonucu çıkarılamaz. Suçun kapsamda olması, gerekli kurum süreleri ve diğer koşullar yine aranır.
Açık cezaevi kararı verildiğinde eve dönebilir miyim?
Açık kurumda infaz sürer. İzin, denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme için ayrıca ilgili şart ve karar gerekir. Kurumdan izinsiz ayrılmak ciddi sonuç doğurabilir.
Başka dosyadan ceza gelirse açık kurumda kalmaya devam eder miyim?
Yeni ilamın toplama ve süre hesabına etkisi incelenir. Şartların artık oluşmaması, başka dosyadan tutuklama veya mevzuatta gösterilen diğer nedenler kapalı kuruma dönmeyi gerektirebilir. Her yeni karar infaz dosyasına eklenerek yeniden değerlendirilmelidir.
Kaynaklar ve devam yazıları
5275 sayılı Kanun: m.14, 89, 105/A, 108 ve geçici m.10 · Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği temel metni · 4 Haziran 2025 değişiklik yönetmeliği. Yönetmeliğin temel metni, sonraki değişikliklerle birlikte okunmalıdır.
İlgili rehberler: İnfaz hesabı ve müddetname · Denetimli serbestlik ve yükümlülükler.
