Cezaevi İzinleri: Mazeret İzni, Özel İzin ve Geç Dönmenin Sonuçları
Cezaevinden izinli çıkmak; tahliye, denetimli serbestlik veya cezanın ertelenmesiyle aynı değildir. İzin sırasında infaz ilişkisi devam eder ve kişi, kararın belirlediği zamanda kuruma dönmek zorundadır. İzin türüne göre kimlerin yararlanabileceği, hangi yakına ilişkin mazeretin kabul edileceği ve onay makamı değişir.
Bu rehber, 26 Ekim 2026 tarihinde kontrol edilen 5275 sayılı Kanun’un 93–97 ve 116. maddelerini esas alır. Vatandaşların en çok sorduğu cenaze, ağır hasta yakını, aileyle görüşme ve dönüş süresi konularını ayrı ayrı açıklar. Kanundaki üst süreler otomatik kazanılmış izin süreleri değildir; somut şartlar ve yetkili makam kararı gerekir.
Cezaevinden çıkış için hangi izin türleri var?
Kanun; mazeret izni, özel izin ve iş arama iznini ayrı düzenler. Mazeret izni ölüm, ağır hastalık veya belirli olağanüstü durumlarla bağlantılıdır. Özel izin, kanundaki kapsam dahilinde aile bağlarını sürdürme ve dış dünyaya uyumu destekler. İş arama izni ise tahliyeye yaklaşan ve gereken koşulları sağlayan hükümlünün iş bulmasına yöneliktir.
İzin belgelerinde gidiş ve dönüş tarihi, yol süresi, kalınacak yer ve varsa refakat koşulu bulunur. “Yol hariç” ifadesi kişinin dilediği kadar ek süre kullanabileceği anlamına gelmez. Kararda tanınan yol süresi açıkça öğrenilmeli ve dönüş saati buna göre planlanmalıdır. Kanuni izin sırasında geçen süre m.93 kapsamında hükümlülükte geçirilmiş sayılır.
Cezanın onda biri çekilmişse hangi mazeret izni istenebilir?
5275 m.94/1, cezasının onda birini iyi hâlle geçiren hükümlü için bir mazeret yolu düzenler. Anne, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü hâlinde kurumun en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayıyla, yol dışında on güne kadar izin gündeme gelebilir. Hükümlünün talebi ve şartların gerçekleşmesi gerekir.
Aynı yakınlardan birinin yaşamını tehlikeye sokan önemli ve ağır hastalığı veya kanunda belirtilen afet zararının belgelendirilmesi hâlinde farklı onay usulü vardır: Kurum amirinin görüşü, savcının önerisi ve Adalet Bakanlığının onayı aranır. Bu yol da on güne kadar izin çerçevesindedir. Ölüm ve ağır hastalık başvurularının onay sürecini aynı sanmak gecikmeye yol açabilir.
Yüksek güvenlikli kurumlar için m.93’teki genel sınırlama ayrıca dikkate alınır. Ancak aşağıda açıklanan m.94/2, yüksek güvenlikli kurumları da kapsayan özel bir düzenlemedir. Dolayısıyla tek bir maddeye bakarak “hiç izin alamaz” ya da “herkes on gün alır” denmemelidir. 5275 m.93–94.
Cenaze ve ağır hasta ziyareti için refakatli izin nasıl işler?
5275 m.94/2, m.25 kapsamındaki hükümlüler hariç olmak üzere yüksek güvenlikli kurumlardakiler dahil ayrı bir imkân öngörür. İkinci derece dahil kan veya kayın hısımlarından birinin ya da eşin ölümü hâlinde cenazeye katılmak için yol dışında iki güne kadar izin verilebilir. Güvenlik açısından sakınca bulunmaması, tehlikeli olmama koşulu ve dış güvenlik görevlisinin refakati önemlidir.
Aynı fıkradaki ağır hasta ziyareti ise anne, baba, eş, kardeş, çocuk ve eşin anne veya babası için düzenlenmiştir. Yaşamsal tehlike oluşturan önemli ve ağır hastalık sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir. Bu kişilerin her biri için toplam iki defaya mahsus olmak üzere, yol dışında bir güne kadar izin verilebilir.
Bu refakatli yolun şartları, m.94/1’deki on günlük yolun şartlarıyla karıştırılmamalıdır. Özellikle birinci fıkradaki onda birlik infaz koşulu, ikinci fıkraya kendiliğinden eklenemez. Buna karşılık ikinci fıkradaki özel kapsam dışı durumlar, güvenlik incelemesi ve onay gerekliliği de göz ardı edilemez.
Gece konaklama gerekiyorsa nerede kalınacağı güvenlik değerlendirmesine göre yetkili makamca belirlenir. Yurt dışına çıkışı gerektiren durumlarda bu düzenlemeye dayanılarak izin verilemez. Yakının başka ülkede yaşaması veya cenazenin yurt dışında olması, olağan refakatli izin yolunu sınır ötesine genişletmez.
Tutuklu kişi cenazeye veya hasta ziyaretine gidebilir mi?
Tutuklular için 5275 m.116/2–4 özel hükümler içerir. İkinci derece dahil kan veya kayın hısmının ya da eşin ölümü hâlinde, kurum amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayıyla, soruşturma veya kovuşturmanın selameti ve güvenlik yönünden sakınca yoksa refakatle iki güne kadar cenaze izni verilebilir; yol süresi ayrıca değerlendirilir.
Kanunda sayılan yakınların yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığında ise sağlık kurulu raporu, aynı usul ve güvenlik koşullarıyla her bir yakın için toplam iki kez, yol dışında bir güne kadar hasta ziyareti mümkündür. Tutuklu olmak otomatik ret nedeni değildir; fakat hükümlünün özel izin düzeni tutukluya aynen uygulanmaz. Gece kalma ve yurt dışına çıkmama kuralları ayrıca geçerlidir.
Açık cezaevindeki hükümlü özel izne ne zaman çıkabilir?
5275 m.95, açık kurumda bulunanlar ile açık kuruma ayrılmaya hak kazanıp kapalı kurumda bulunanlar için, kurum amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayıyla üç ayda bir, yol dışında yedi güne kadar özel izin verilmesini düzenler. Açık kuruma uygunluk, iyi hâl ve ilgili uygulama koşulları dosyada değerlendirilir.
“Açık cezaevindeyim, üç ay dolduğunda kendiliğimden çıkabilirim” düşüncesi yanlıştır. İzin belgesi ve onay alınmadan kurumdan ayrılınamaz. Aynı şekilde kapalı kurumda bulunmak tek başına özel izin kapsamını tamamen belirlemez; açık kuruma ayrılma hakkının gerçekten kazanılmış olması ve gerekli kararlar önemlidir. Açık cezaevine geçiş rehberi.
Kanun, salgın hastalık ve doğal afet gibi durumlarda özel izinlerin birleştirilmesine ilişkin imkân da öngörür. Bu, herkesin dilediği tarihlerde kullanılmamış izinleri biriktirebileceği anlamına gelmez. Geçmişteki geçici veya olağanüstü izin uygulamaları da bugün bütün hükümlüler için süren genel bir hakmış gibi değerlendirilmemelidir.
İş arama izni hangi şartlarda alınabilir?
5275 m.96, kurumda cezasının en az altı ayını kesintisiz geçiren ve koşullu salıverilmesine bir ay kalmış hükümlü için, gerekli onayla çalışma günleri içinde sekiz saate kadar iş arama izni düzenler. Amaç, kişinin tahliye sonrasında iş bulmasına yardımcı olmaktır. Bu izin, günlerce aile yanında kalmayı sağlayan özel izinle aynı değildir.
İş görüşmesinin yeri, zamanı ve ulaşım planı açıkça belirtilmelidir. Hükümlü izin süresi ve koşullarıyla bağlıdır. İş arama izni alınması, koşullu salıverilme kararının ayrıca değerlendirilmesini veya başka bir dosyadaki işlemleri ortadan kaldırmaz. Başvuru öncesinde güncel müddetnameyle ilgili tarihin doğrulanması gerekir.
İzin başvurusu nasıl hazırlanmalı?
Dilekçede talep edilen izin türü, dayanak olay, yakınlık ilişkisi, istenen tarihler ve gidilecek adres açıkça gösterilmelidir. Ölüm hâlinde ölüm kaydı ve cenaze bilgileri; hastalık hâlinde ilgili sağlık raporu ve hastane bilgileri; afet hâlinde zarar ve olayın bağlantısını gösteren belgeler sunulmalıdır. Refakatli hasta izninde sıradan muayene belgesiyle sağlık kurulu raporu aynı değildir.
Aile, belgelerin kuruma hızlı ve doğrulanabilir biçimde ulaşmasına yardımcı olabilir. Hükümlünün talebi ve kurum işlemleri takip edilmeli, başvuru kayıt numarası alınmalıdır. Aciliyet, belgeyi eksiksiz sunmayı daha da önemli kılar. Dilekçede yalnız “çok acil” yazmak yerine cenazenin veya ziyaretin tarihi ve gecikmenin sonucu somutlaştırılmalıdır.
Ret veya kısmi kabul hâlinde kararın gerekçesi ve bildirim tarihi alınmalıdır. İnfaz hâkimliğinin görevine giren işlem bakımından uygun şikâyet yolu değerlendirilebilir. Başvuru yapmak izin verilmiş sayılmayı sağlamaz; açık bir izin kararı olmadan çıkış veya izin süresini uzatma söz konusu olamaz. İnfaz hâkimliğine şikâyet rehberi.
İzinden geç dönmek iki gün boyunca serbest mi?
Hayır. 5275 m.97’deki iki gün, kullanılabilecek ek izin veya cezasız gecikme süresi değildir. İzin bitiminde zamanında dönmek esastır. İki gün veya daha az gecikmede disiplin işlemi; izinden dönmeme veya iki günden fazla gecikmede ise kanundaki atıf doğrultusunda firara ilişkin ceza hükümleri gündeme gelir.
Kanun, salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönüşün mümkün olmamasına ilişkin istisnayı ayrıca düzenler. Bunun somut olayla bağlantısı gösterilmelidir. “Otobüsü kaçırdım” veya “ailemin yanında kalmam gerekiyordu” demek kendiliğinden kanuni istisna oluşturmaz. Gecikme fark edilir edilmez kurum bilgilendirilmeli; ulaşım iptali, hastane kaydı ve olayla ilgili belgeler korunmalıdır.
İzinden dönmeyen, iki günden fazla geciken veya firar eden hükümlüye yeniden özel izin verilmemesi de m.97’de düzenlenir. Böylece sorun yalnız birkaç günlük süre hesabıyla sınırlı kalmaz. Daha sonraki izin, disiplin ve infaz değerlendirmelerini etkileyebilecek ciddi sonuçlar doğabilir.
Sık sorulan sorular
İzinli günler cezadan düşülür mü?
Kanuni izin süreleri m.93 gereğince hükümlülükte geçirilmiş sayılır. Ancak bu, izinsiz uzatılan sürenin de aynı şekilde kabul edileceği anlamına gelmez.
Yakınımın düğünü için mazeret izni alabilir miyim?
Kanundaki ölüm ve ağır hastalık izinleri, düğün gibi her aile olayını kapsayan genel izin değildir. Kişinin m.95 kapsamındaki özel izin şartları ve izin takvimi ayrıca değerlendirilebilir.
İzin sırasında hastalanırsam rapor almak yeterli mi?
Rapor ve tıbbi durum önemlidir; fakat kişi kendi kararıyla dönüş tarihini uzatmamalıdır. Kuruma derhâl bilgi verilmeli, belgenin neyi gösterdiği ve uygulanacak işlem yetkili makamca değerlendirilmelidir.
Yedi günlük iznin tamamını kullanmak zorunda mıyım?
Yedi gün kanuni üst sınırdır. Kararda daha kısa süre bulunabilir. Esas olan izin belgesindeki başlangıç, bitiş, yol ve dönüş koşullarıdır.
Özel izin denetimli serbestlik yerine geçer mi?
Hayır. İzin sonunda kuruma dönüş gerekir. Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme, ayrı koşul ve kararlarla uygulanır.
Resmî kaynaklar
5275 sayılı Kanun, m.93–97 ve 116 · 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu. İzin başvurusunda güncel kurum uygulaması, kişinin statüsü ve belgelenen mazeret birlikte değerlendirilmelidir.
