Vasiyetnamenin İptali Davası: Sebepler, Taraflar ve Süreler | 2026
Güncelleme tarihi: 4 Kas
Vasiyetnamenin açılması, içeriğinin kesin olarak geçerli kabul edildiği anlamına gelmez. Tasarruf ehliyeti, irade veya şekil yönünden kanundaki sakatlıklardan biri varsa ilgili kişi iptal davası açabilir. Bununla birlikte bir mirasçıya az mal bırakılması ya da hiç kazandırma yapılmaması, tek başına iptal sebebi değildir; saklı payın korunması için tenkis farklı bir hukuki yoldur.
Doğru değerlendirme için vasiyetnamenin aslı, düzenlenme tarihi, açılma dosyası, öğrenme zamanı ve kazandırmadan yararlanan kişiler birlikte belirlenmelidir. “Noterde yapıldı, iptal edilemez” veya “çok yaşlıydı, mutlaka geçersizdir” şeklindeki genellemeler güvenilir değildir. İptal sebebinin hangi somut olay ve delile dayandığı açıklanmalıdır.
Kanun hangi sebeplerle iptal davası açılmasına izin verir?
TMK m.557, ölüme bağlı tasarrufun iptali için dört temel sebep öngörür:
Mirasbırakanın tasarruf sırasında gerekli ehliyete sahip olmaması.
Tasarrufun yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması.
İçeriğin, koşulun ya da yüklemenin hukuka veya ahlaka aykırı olması.
Kanunda öngörülen şekle uyulmaması.
Dilekçede yalnız madde numarası yazmak yeterli değildir. Örneğin ehliyetsizlik ileri sürülüyorsa hangi hastalık veya tedavinin hangi tarihte karar verme yetisini etkilediği; korkutma ileri sürülüyorsa kimin hangi davranışının vasiyetle bağlantılı olduğu anlatılmalıdır. Tasarrufun sadece bir bölümü sakatsa bütün belgenin iptali yerine o kazandırmanın veya hükmün iptali gündeme gelebilir.
Ehliyetsizlik için yaş veya hastalık tanısı tek başına yeterli midir?
TMK m.502 gereğince vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve on beş yaşını doldurmuş bulunmak gerekir. Ölçüt, mirasbırakanın özellikle belgenin düzenlendiği sırada yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını değerlendirebilmesidir. İleri yaş, hastanede yatma veya bir ilaç kullanma bilgisi tek başına kesin sonuç vermez. Aynı şekilde yakın tarihte alınmış bir rapor da dosyadaki bütün karşı delilleri otomatik olarak etkisiz kılmaz.
Hastane başvuruları, nöroloji veya psikiyatri kayıtları, reçeteler, bakım belgeleri, vasiyet tarihine yakın muayeneler ve doğrudan gözleme dayalı tanık anlatımları önemlidir. Belgelerdeki tarihlerin bir çizelgeye yerleştirilmesi, işlem günü ile daha sonraki kötüleşmenin ayrılmasını sağlar. Mahkeme uzman incelemesi yaptırabilir; bilirkişinin hangi kayıtları gördüğü ve raporun işlem tarihini gerçekten ele alıp almadığı değerlendirilmelidir.
İrade baskısı ve sonradan tasarruftan dönmeme nasıl değerlendirilir?
Aldatma veya korkutma iddiasında, aile içi anlaşmazlığı anlatmakla vasiyetin bu etki altında yapıldığını göstermek farklıdır. Yazışma, ziyaret düzeni, bakım ilişkisi, maddi bağımlılık ve tanıkların bildiği somut davranışlar olayın niteliğine göre önem taşıyabilir. Ancak mirasbırakanın bir yakınıyla daha çok görüşmesi veya ona minnet duyması kendiliğinden irade sakatlığı oluşturmaz.
TMK m.504 ayrıca özel bir kural içerir: mirasbırakan yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutma veya zorlamanın etkisinden kurtulduğu günden itibaren bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır. Bu, mirasçının ölüm sonrasında açacağı iptal davasının bir yıllık süresinden farklıdır. Kimin neyi ne zaman öğrendiği ve baskının ne zaman kalktığı ayrı ayrı araştırılmalıdır.
Resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetin şekil şartları aynı mıdır?
Resmî vasiyetname TMK m.532 ve devamındaki usulle, yetkili memur ve iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Okuyup imzalayabilen kişi ile okuyamayan veya imzalayamayan kişi bakımından izlenecek işlemler farklıdır. Tanıkların gerekli nitelikleri taşıması ve kanuni katılma yasaklarının bulunmaması da incelenir. Salt noter mührü bulunduğundan hareketle bütün şekil koşullarının yerine geldiği varsayılmaz.
TMK m.538 el yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve günü göstermesini; baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp imzalanmasını arar. Bilgisayarda yazılı metni sonradan imzalamak bu şeklin yerine geçmez. Belgenin saklanmak üzere notere bırakılması ile resmî vasiyetname düzenlenmesi de aynı şey değildir.
Sözlü vasiyet, TMK m.539-541 uyarınca olağanüstü durum nedeniyle diğer şekillerin kullanılamadığı hâllere özgüdür. Son arzuların iki tanığa anlatılması ve tanıkların bunları vakit geçirmeden kanuni usulle mahkemeye aktarması gerekir. Sonradan diğer şekillerde vasiyet yapma olanağı doğarsa bir ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer. Her hastane konuşması veya sesli mesaj, bu koşullar araştırılmadan geçerli sözlü vasiyet sayılamaz.
Yargıtay bilgisayarda hazırlanıp imzalanan belgeyi neden geçersiz buldu?
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 12.06.2024 tarihli, 2023/3016 E., 2024/3443 K. sayılı kararı, “vasiyetname (mirasçılıktan çıkarma)” başlıklı belgeye ilişkindir. Metin ve kimlik bilgileri bilgisayarda hazırlanmış; mirasbırakan yalnız hazırlatıp okuduğuna ilişkin cümleyi, tarihi ve adını el yazısıyla yazıp imzalamıştı. Davacılar hem şekil eksikliğine hem başka iptal sebeplerine dayanmıştı.
İlk derece mahkemesi, belgenin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla oluşturulmadığını ve TMK m.538 şartını taşımadığını belirterek iptal kararı verdi. İstinaf başvurusu reddedildi; Yargıtay da hükmü onadı. Mirasbırakanın hastanede bulunması ve son arzusunun korunması gerektiği yönündeki savunmalar bu dosyada şekil eksikliğini gidermedi.
Karardan çıkarılabilecek sonuç, her hastanede düzenlenen vasiyetin geçersiz olduğu değildir. Belgenin hangi vasiyet türü olarak düzenlendiği ve o türün zorunlu koşullarını taşıyıp taşımadığı belirleyicidir. Tanıkların “bunu istediğini biliyoruz” demesi, el yazılı vasiyetin eksik kalan yazı şartını kendiliğinden tamamlamaz. Karar, diğer iptal iddialarının her olayda ayrıca kanıtlandığı anlamına da gelmez.
Davayı kim açar ve hangi kişilere yöneltir?
TMK m.558 uyarınca tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı dava açabilir. Her yakınlık ilişkisi tek başına dava hakkı vermez; iptal sonucunda davacının hukuki durumunun nasıl etkileneceği açıklanmalıdır. Dava, iptali istenen kazandırmadan yararlanan ve talep sonucunda hakkı etkilenecek kişilere yöneltilir.
Vasiyetnameyi düzenleyen noter, sırf belgeyi düzenlediği için kazandırmadan yararlanan kişi yerine davalı gösterilmez. Ayrı bir sorumluluk iddiası varsa onun koşulları farklıdır. Birden fazla yararlanan veya birbirinden ayrılabilen kazandırma bulunuyorsa talebin kapsamı ve taraflar birlikte belirlenmelidir.
M.558'de, kendisine, eşine veya hısımlarına kazandırma yapılan kişilerin düzenlemeye katılmasından kaynaklanan sakatlık için özel olarak yalnız bu kazandırmaların iptali öngörülür. Bu nedenle bazı usulsüzlüklerde bütün vasiyetnamenin ortadan kalkacağı varsayımı doğru değildir. İstenen sonucun tam mı kısmi mi olduğu dilekçede açık olmalıdır.
Bir, on ve yirmi yıllık süreler nasıl hesaplanır?
TMK m.559, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrenmesinden başlayarak bir yıllık süre öngörür. Ayrıca vasiyetnamede açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalıya karşı on, iyiniyetli olmayan davalıya karşı yirmi yıllık üst süre vardır. Bunlar hak düşürücü sürelerdir; “zamanaşımı itirazı yapılmazsa sorun olmaz” düşüncesiyle hareket edilmemelidir.
On veya yirmi yıllık sürenin varlığı, iptal sebebini öğrenen kişinin bir yıllık süreyi bekletebileceği anlamına gelmez. Açılma tutanağı, tebligat, duruşmada bulunma ve iptal sebebinin öğrenildiğini gösteren diğer kayıtlar ayrı ayrı önem taşır. Somut dosyada öğrenmenin açılma işlemiyle aynı gün olup olmadığı araştırılmalıdır.
Kanun hükümsüzlüğün def'i yoluyla her zaman ileri sürülebileceğini de düzenler. Ancak bir kazandırmanın ifası talebine karşı savunma yapmakla, aktif biçimde iptal ve buna bağlı başka sonuçlar istemek aynı değildir. Bu hükme güvenilerek iptal davası süresi kaçırılmamalıdır; talebin niteliği ve davacının bulunduğu usul konumu belirleyicidir.
Açılma dosyası, iptal davası ve tenkis nasıl ayrılır?
TMK m.596 kapsamındaki açılma işlemi sulh hukuk mahkemesinde yürütülür. İptal davası ise genel görev kuralı uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görülür; HMK m.11 gereğince mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Açılma dosyasına bir itiraz dilekçesi sunmak, her durumda usulüne uygun iptal davası açılması sonucunu doğurmaz.
İptal, tasarrufun sakatlığına; tenkis ise geçerli tasarrufun saklı payı aşmasına dayanır. İptal koşulları kanıtlanamıyorsa fakat saklı pay ihlali varsa tenkis gündeme gelebilir. HMK m.111 çerçevesinde birbirine bağlı taleplerin öncelik sırasıyla kurulması mümkün olmakla birlikte her talebin sebebi, süresi ve sonucu ayrıca gösterilmelidir. Birinin reddi diğerinin kendiliğinden kabulünü sağlamaz.
Başvurudan önce hangi belgeler toplanmalıdır?
Vasiyetnamenin aslı veya onaylı örneği, açılma dosyası, tebliğ belgeleri, nüfus ve mirasçılık kayıtları başlangıç dosyasını oluşturur. İddia ehliyetsizlikse sağlık kayıtlarının tarih ve kurumları; şekil eksikliğiyse belgenin tamamı ve düzenleme işlemine ilişkin evrak; irade sakatlığıysa bunu gösteren somut olaylar ve tanıklar belirlenmelidir. El yazısı veya imza uyuşmazlığında karşılaştırmaya elverişli gerçek belgeler korunmalıdır.
Vasiyet konusu malın devredilmesi tehlikesi varsa HMK m.389-390 kapsamında uygun geçici koruma değerlendirilebilir. Tedbir otomatik değildir; korunacak hakkın, somut riskin ve istenen önlemin açıklanması gerekir. Dava dilekçesi sunulmasının tapuda veya bankada her işlemi kendiliğinden durdurduğu düşünülmemelidir.
Dayanaklar: TMK m.502, 504, 532-541, 557-560, 596; HMK m.2, 11, 111, 389-390; Yargıtay 7. HD, 12.06.2024, 2023/3016 E., 2024/3443 K. Mevzuat ve karar denetimi: 4 Kasım 2026.


