SGK Maluliyet Aylığını Kesip Geçmiş Ödemeleri Geri İsteyebilir mi? AYM 2026
Güncelleme tarihi: 3 Kas
SGK’nın malullük aylığını kesmesiyle daha önce ödediği paraları geri istemesi aynı hukuki sorun değildir. Kontrol muayenesinde aylık şartlarının artık bulunmadığı belirlenebilir; buna rağmen geçmiş ödemelerin hangi dönem için, kimin hatası nedeniyle ve hangi faizle tahsil edileceği ayrıca incelenir. Aylığın kesilmesini haklı kılan her neden, eski ödemelerin tamamının aynı koşullarla geri alınmasını haklı kılmaz.
AYM Birinci Bölümün Rafet Kıroğlu, B. No: 2019/25947, 20.5.2026 tarihli kararı bu ayrımı somutlaştırmaktadır. Gerekçeli kararda iki şikâyet de kabul edilebilir bulunmuş; aylığın kesilmesi yönünden mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine, yapılan ödemelerin geri istenmesi yönünden ise ihlal edildiğine karar verilmiştir. Kesilme şikâyeti hakkında verilen sonuç “kabul edilemezlik” değildir.
Malullük aylığı hangi koşullarda bağlanır ve kesilebilir?
5510 sayılı Kanun m.25, 4/a ve 4/b kapsamındaki sigortalılarda çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde 60’ının kaybının Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesini malullük bakımından esas alır. Sigortalının ilk çalışmaya başladığı tarihten önce mevcut hastalık ve engellilik için özel düzenleme vardır. Engellilik oranı, çalışma gücü kaybı ve meslekte kazanma gücü kaybı farklı değerlendirmeler olduğundan herhangi bir rapordaki oran tek başına aylık hakkını kanıtlamaz.
M.26 uyarınca sağlık koşuluna ek olarak kuralen en az on yıllık sigortalılık ve 1.800 gün prim aranır. Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul kişilerde on yıllık süre aranmaksızın 1.800 gün koşulu uygulanır. İşten ayrılma, faaliyetin sona erdirilmesi, yazılı talep ve 4/b bakımından prim borçlarına ilişkin koşullar da dikkate alınır. Eski sigortalılık ve tahsislerde geçiş hükümleri nedeniyle uygulanacak kanun ayrıca belirlenmelidir.
M.27 çalışma nedeniyle kesilme ve yeniden bağlanmayı; m.94 kontrol muayenesini düzenler. Bu nedenle aylığın kesilme nedeni sağlık durumundaki değişiklik mi, yeniden çalışma mı, başlangıçtan beri bulunmayan bir şart mı, yoksa kontrol çağrısına uyulmaması mı, önce bu ayrım yapılmalıdır.
Kontrol muayenesine gidilmezse ne olur?
5510 sayılı Kanun m.94, yeniden tespit edilen malullük durumuna göre aylığın ilgili rapor tarihini izleyen ödeme döneminden itibaren artırılmasına, azaltılmasına veya kesilmesine imkân verir. Kurumun yazılı bildirimindeki tarihe rağmen kabul edilebilir mazeret olmaksızın kontrol yaptırılmaması da aylığın durmasına yol açabilir.
Kontrol, bildirimdeki tarihten başlayarak üç ay içinde yaptırılır ve malullüğün devam ettiği belirlenirse kesilen aylık, kesildiği tarihten itibaren yeniden bağlanır. Üç ay geçtikten sonra kontrol yaptırılıp malullüğün sürdüğü tespit edilirse yeniden bağlama başlangıcı farklıdır; kanun rapor tarihinden sonraki ay başını esas alır. Tebliğ, randevu, sevk, hastane gecikmesi ve mazeret belgeleri bu nedenle saklanmalıdır.
Yeni raporun hangi ölçüte ve hangi tıbbi belgelere dayandığı incelenmeden yalnız “oran düştü” denilmesi yeterli değerlendirme olmaz. Önceki raporla çelişki varsa hastalığın seyri, test sonuçları, uygulanan mevzuat ve raporların cevapladığı sorular birlikte karşılaştırılmalıdır.
Geçmiş aylıklarda beş yıl ile on yıl ayrımı nedir?
5510 sayılı Kanun m.96, fazla veya yersiz ödemelerin geri alınmasında iki temel durum belirler. Sigortalının, hak sahibinin veya ilgili kişinin kasıtlı ya da kusurlu davranışı nedeniyle ödeme yapılmışsa hatalı işlemin tespitinden geriye doğru en fazla on yıllık dönemdeki ödemeler, ödeme tarihlerinden itibaren hesaplanacak kanuni faizle istenebilir.
Ödeme Kurumun hatalı işleminden kaynaklanmışsa tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık dönemde yapılan ödemeler esas alınır. Borcun tebliğinden itibaren yirmi dört ay içinde yapılan ödemelerde faiz uygulanmaz; daha sonra yapılacak ödemelerde faiz, bu yirmi dört aylık sürenin sonundan hesaplanır. Bu düzenleme borcu kendiliğinden silmez ve her borç için faizsiz dönem tanımaz; Kurum hatası kategorisine ilişkin özel sonuçtur.
Beş ve on yıl, burada geri istenebilecek ödemelerin dönemini sınırlayan kurallardır. Bunları dava açma, ödeme emrine itiraz veya bütün alacaklar için genel zamanaşımı süresi olarak okumamak gerekir. Borç yazısında tespit tarihi, aylık ödeme listesi, uygulanan bent ve faiz başlangıcı açıkça karşılaştırılmalıdır.
Kurum hatası ile sigortalının kusuru nasıl ayrılır?
Kişinin bildirmesi gereken bir durumu gizlemesi, yanlış bilgi vermesi veya ödeme sonucunu etkileyen kusurlu davranışı ile SGK’nın kendi sisteminde bulunan bilgiye rağmen ödemeyi sürdürmesi farklıdır. Ancak her bildirim eksikliği otomatik olarak kasıt, her Kurum işlem yanlışı da otomatik olarak kişinin kusursuzluğu anlamına gelmez. Hangi yükümlülüğün ihlal edildiği ve bunun ödemeye etkisi gösterilmelidir.
Kurumun kesme kararı verdiği tarih ile banka ödemelerini durdurduğu tarih arasındaki fark, başvurucunun yaptığı bildirimler ve Kurumun aldığı cevaplar özellikle önemlidir. “Banka hesabıma yatmaya devam etti” ifadesi tek başına ödeme hakkını ispatlamaz; fakat ödemenin devamında kişinin etkisi bulunmadığını gösteren diğer belgelerle birlikte değerlendirilebilir.
Rafet Kıroğlu kararında ne yaşandı?
Başvurucunun babasına 2002 yılında, o dönemdeki 506 sayılı Kanun m.53 kapsamında çalışamaz durumda olduğuna ilişkin raporla malul aylığı bağlanmıştır. Sonraki kontrol muayenesinde çalışma gücünün üçte ikisini kaybetmediği belirlenerek aylık 1 Ocak 2007’den itibaren kesilmiştir. Buna rağmen ödemeler 24 Aralık 2007’ye kadar sürmüş; SGK toplam 7.030,21 TL’yi geri istemiştir.
İcra takibine itiraz üzerine açılan davada sağlık raporları arasındaki çelişkiler tartışılmıştır. AYM kararında aktarılan yargılama sürecinde, meslekte kazanma gücü kaybı ile beden çalışma gücü kaybının aynı kavram olmadığına dikkat çekilmiştir. Yargıtay ayrıca sigortalının kasıt veya kusuru bulunmadığından m.96’nın kişinin kusuruna ilişkin bendi yerine Kurum hatasına ilişkin bendinin uygulanmasını istemiştir.
AYM’nin §§47–53 değerlendirmesi, aylık koşullarının anayasal sınırlar içinde kanunla değiştirilebileceğine ilişkindir. Mahkeme somut mevzuat değişikliği ve yeni ölçüt bakımından aylığın kesilmesini mülkiyet hakkına aykırı bulmamıştır. Karar, sağlık raporlarının denetlenemeyeceği veya her kesme işleminin hukuka uygun olduğu anlamına gelmez.
§§54–59’da ise geri tahsil ayrı değerlendirilmiştir. Kesme tarihinde yetmiş altı yaşında olan sigortalıya Kurum hatasıyla yaklaşık bir yıl daha ödeme yapılması, kusurun ağırlığı ve tutarın yasal faiziyle tek seferde istenmesi birlikte ele alınmıştır. Yükün bütünüyle kişiye bırakılması aşırı ve olağan dışı külfet sayılmış; kamu yararı ile mülkiyet hakkı arasındaki dengenin bozulduğu sonucuna varılmıştır.
Giderim olarak yeniden yargılama yapılması için dosya İstanbul Anadolu 17. İş Mahkemesine, E.2017/103, K.2018/37 sayılı dosyaya gönderilmiştir. Yeniden yargılama yeterli görüldüğünden ayrıca tazminat talebi reddedilmiştir. Bu karar bütün malullük borçlarını ortadan kaldıran genel bir af değildir.
Borç gelirden veya aylıktan kesilebilir mi?
M.96, kişinin Kurumdan alacağı varsa mahsup, yoksa genel hükümlere göre geri alma öngörür. Yersiz ödemenin gelir ve aylıktan kesilmesinde, ilgili ödeme dönemi başında kanuni faiziyle hesaplanan borç tutarının gelir veya aylıktan yüzde 25 oranında kesilmesi düzenlenmiştir. Kesintinin tutarı ve dayanağı ayrı denetlenmeli; başka bir borç türüne ait tahsil kuralıyla karıştırılmamalıdır.
Geçim için zorunlu giderler, yaş, sağlık durumu ve diğer gelirler, özellikle ölçülülük itirazında belgeyle ortaya konulmalıdır. Taksit veya tahsil yöntemi hakkında talep yapılmasıyla borcun hukuki varlığına itiraz edilmesi aynı şey değildir. Borç kabulü anlamına gelebilecek beyanların sonuçları incelenmeden standart dilekçe imzalanmamalıdır.
SGK’ya başvuru ve dava yolu nasıl belirlenir?
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4, sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda, kanunda belirtilen istisna dışında dava öncesinde Kuruma başvuruyu zorunlu tutar. Altmış gün cevap verilmemesi hâlinde talep reddedilmiş sayılır; dava için ret veya reddedilmiş sayılma şartı aranır. Başvuruda geçen süre, kanundaki düzenleme uyarınca zamanaşımı ve hak düşürücü süre hesabında dikkate alınmaz.
7036 m.5 ve 5510 m.101 çerçevesinde iş mahkemesi yolu önem taşır; ancak 5510’un geçici 4. maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar gibi istisnalar nedeniyle bütün SGK işlemlerinin aynı mahkemede görüleceği söylenemez. Sigortalılık statüsü, tahsis tarihi ve işlemin türü belirlenmelidir. Ayrıca bir icra ödeme emri tebliğ edilmişse onun itiraz süresi Kuruma yapılan başvuru beklenerek geçirilmemelidir.
İtiraz dosyası hangi belgelerle hazırlanır?
İlk aylık bağlama kararı, kesme kararı, borç bildirim yazısı ve tebliğ kayıtları.
İlk rapor, kontrol raporları, sevk ve randevu kayıtları, tıbbi dayanaklar.
Ödeme tarihlerini ve tutarlarını gösteren banka dökümü; borç ve faiz hesabı.
SGK’ya yapılan bildirimler, itirazlar ve alınan cevaplar.
Varsa icra dosyası, önceki mahkeme kararları; geçim ve bakım yükünü gösteren belgeler.
Dilekçede aylığın yeniden bağlanması talebi ile borcun dayanağına, dönemine, faizine ve tahsil yöntemine ilişkin itirazlar ayrı ayrı açıklanmalıdır. Rafet Kıroğlu kararı, özellikle bu ayrımın ve kişinin kusurunun somutlaştırılmasının önemini göstermektedir.

