Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası (TCK 151–152): Şikâyet, Uzlaştırma ve Savunma
Giriş
Komşu kavgasında kırılan bir cam, çizilen bir araç, tahliye sırasında zarar gören bir daire veya bir eylem sırasında tahrip edilen otobüs durağı… Bu olayların tamamı Türk Ceza Kanunu’nun 151 ve 152. maddelerindeki mala zarar verme suçu kapsamında değerlendirilebilir. Ancak her zarar suç değildir; kastın bulunmaması veya olayın sözleşmeden doğan bir hukuki uyuşmazlık niteliğinde olması sonucu değiştirir.
Temel şekil şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır. Kamu malına veya yakarak zarar verme gibi nitelikli hâllerde ise ceza ağırlaşır ve soruşturma şikâyet aranmaksızın yürütülür.
Suçun tanımı
TCK 151/1’e göre başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır.
Korunan değer mülkiyet hakkıdır. Suç genel kastla işlenir; failin zarar verme dışında özel bir amacı bulunması gerekmez. Yargıtay’a göre malın amacına uygun kullanımını önemsiz olmayan ölçüde azaltan her müdahale yeterlidir. Duvara yazı yazılması veya boya atılması gibi “kirletme” fiilleri de suçu oluşturabilir.
Suçun konusu “başkasına ait” bir maldir. Kişinin tamamen kendisine ait malını tahrip etmesi bu suçu oluşturmaz. Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki mallar, kiraya verilen taşınmazlar ve kiracının kullandığı eşyalar bakımından durum aşağıda ayrıca ele alınmıştır. Hayvanlara yönelik fiiller için 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’ndaki özel hükümler de ayrıca değerlendirilmelidir.
Cezalar ve nitelikli hâller
151/1 – Başkasının malına zarar vermek: 4 ay – 3 yıl hapis veya adli para cezası. Şikâyet: gerekli.
152/1 – Kamu malına ve kanunda sayılan diğer mallara zarar vermek: 1 – 4 yıl hapis. Şikâyet: gerekli değil.
152/2 – Yakarak, patlayıcı kullanarak, sel veya taşkına yol açarak zarar vermek: Ceza bir katına kadar artırılır. Şikâyet: gerekli değil.
152/3 – Haberleşme, enerji veya demiryolu ya da havayolu ulaşımında kamu hizmetinin aksaması: Ceza yarısından iki katına kadar artırılır. Şikâyet: gerekli değil.
152/1’deki nitelikli hâller. Suçun şu mallar üzerinde veya şu şekilde işlenmesi cezayı 1 – 4 yıl hapse çıkarır:
Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya eşya,
Yangın, sel, kaza ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesis,
Devlet ormanı dışındaki dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu,
Sulama, içme suyu veya afetlerden korunma tesisleri,
Grev veya lokavt sırasında işveren, işçi veya sendikalara ait mallar,
Siyasi partiler ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait mallar,
Bir kamu görevlisine, görevinden dolayı öç alma amacıyla zarar verilmesi.
Kamu malı kavramı bakımından malın devlete ait olması şart değildir; kamu hizmetine veya kamunun yararlanmasına ayrılmış olması yeterlidir. Otobüs durakları, trafik levhaları, park ve bahçelerdeki eşyalar bu kapsamda değerlendirilir. Öç alma hâlinde ise bu amacın somut delillerle ortaya konulması gerekir; genel bir düşmanlık veya anlık öfke yeterli değildir.
Şikâyet ve uzlaştırma
Temel şekil (151/1) şikâyete bağlıdır. Şikâyet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK 73). Şikâyetçinin şikâyetinden vazgeçmesi davayı düşürür. Şikâyete bağlı olduğu için temel şekil uzlaştırma kapsamındadır; dava açılmadan önce uzlaştırma yoluna gidilmesi zorunludur. 152’deki nitelikli hâller ise şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırma kapsamında yer almaz.
Uzlaştırma sürecinin işleyişi için Ceza Soruşturmasında Uzlaştırma yazımıza bakabilirsiniz.
Etkin pişmanlık (TCK 168)
Mala zarar verme, malvarlığına karşı suçlardandır ve TCK 168’deki etkin pişmanlık hükmü uygulanır. Fail zararı kovuşturma başlamadan önce aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse ceza üçte ikiye kadar, hüküm verilmeden önce giderirse yarıya kadar indirilir. Kısmi ödemede indirim mağdurun rızasına bağlıdır. Kamu malına verilen zararın giderilmesi de bu hükümden yararlanmayı sağlar.
Akrabalar arasında (TCK 167)
Suç, ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoy veya altsoyun, bu derecedeki kayın hısımlarının, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta yaşayan kardeşin zararına işlenirse ilgili akraba hakkında ceza verilmez. Ayrılık kararı verilmiş eş, aynı konutta yaşamayan kardeş veya aynı konutta birlikte yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen gibi akrabaların zararına işlenirse ise ceza şikâyete bağlıdır ve indirilir.
Suç ile hukuki uyuşmazlık ayrımı
Uygulamada en çok tartışılan konu, zararın bir suç mı, yoksa taraflar arasındaki hukuki ilişkiden doğan ve tazminatla çözülmesi gereken bir uyuşmazlık mı olduğudur.
Kiracının oturduğu evde verdiği zarar: Çoğu kararda kira sözleşmesinden doğan hukuki ihtilaf; beraat. Kapı ve camları kasten kıran kiracı hakkında mahkûmiyetin onandığı kararlar da var.
Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki ortak mala zarar: “Başkasına ait mal” unsuru tartışmalı; birçok kararda beraat.
Alacak veya kira borcu yüzünden karşı tarafın aracına ya da işyerine zarar: Bağımsız suç; mahkûmiyet.
Komşudan sızan suyun zarar vermesi: Kast yoksa suç oluşmaz; hukuki tazminat konusu.
Belirleyici ölçüt kast ve malın kime ait olduğudur. Bir hukuki uyuşmazlığın varlığı, taraflardan birinin öfke veya intikam duygusuyla karşı tarafın malına zarar vermesini suç olmaktan çıkarmaz.
Benzer durumlar
Taksirle verilen zarar. Mala zarar verme yalnızca kasten işlenebilir. Dikkatsizlik sonucu verilen zararlar, örneğin park ederken başka araca çarpma, suç oluşturmaz; hukuki tazminat ve sigorta konusudur.
Hırsızlık sırasında verilen zarar. Çalınan eşyanın kendisine hırsızlık sırasında verilen zarar ayrıca mala zarar verme oluşturmaz; Yargıtay, kontak muhafazası kırılarak çalınan araç veya sökülerek çalınmak istenen trafik levhası gibi olaylarda ayrıca kurulan mahkûmiyetleri bozmaktadır. Buna karşılık hırsızlık için bir binanın kapısının veya penceresinin kırılması gibi başka bir mala verilen zarar ayrı suç olarak değerlendirilebilir. Ayrıntılar için Hırsızlık Suçu ve Cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Yakarak zarar verme ve genel güvenlik. Yangın başka yerlere sıçrayabilecek nitelikteyse genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçu da gündeme gelir ve fikri içtima kuralları uygulanır.
Tehdit ve hakaretle birlikte işlenen zarar. Kavga sırasında verilen zarara çoğu zaman tehdit veya hakaret de eşlik eder. Bu suçlar ayrıca değerlendirilir; bkz. Tehdit ve Şantaj Suçu.
Hukuki tazminat. Ceza davasından bağımsız olarak zarar gören, zararın tazmini için hukuk mahkemesinde dava açabilir. Ceza davasında beraat verilmesi tazminat istemini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Soruşturma, deliller ve savunma
Görevli mahkeme ve zamanaşımı. Davalara asliye ceza mahkemesi bakar. Dava zamanaşımı 151/1 ve 152/1 için 8 yıl, cezanın artırıldığı 152/2 hâllerinde 15 yıldır (TCK 66). Temel şekilde ayrıca altı aylık şikâyet süresine dikkat edilmelidir.
Dosyada genellikle bulunan deliller.
Olay yeri tutanakları, fotoğraflar ve kamera kayıtları,
Hasar tespit raporu, fatura veya ekspertiz raporu,
Tanık beyanları,
Yangın olaylarında itfaiye ve kriminal raporları,
Taraflar arasındaki kira sözleşmesi, tapu kayıtları ve yazışmalar.
Savunmada öne çıkan noktalar.
Malın mülkiyeti: Zarar gören mal başkasına mı ait, yoksa ortak mülkiyette mi?
Kast: Zarar kasten mi verildi, yoksa kaza veya dikkatsizlik sonucu mu oluştu?
Hukuki ihtilaf: Olay kira, ortaklık veya mülkiyet uyuşmazlığının bir parçası mı?
Şikâyet süresi: Temel şekilde şikâyet altı ay içinde yapıldı mı?
Nitelikli hâl: Mal gerçekten kamu hizmetine tahsis edilmiş mi; öç alma amacı delillerle kanıtlandı mı?
Zararın giderilmesi: Etkin pişmanlık ve uzlaştırma imkânları değerlendirildi mi?
HAGB ve erteleme. Temel şekilde alt sınır dört ay olduğundan HAGB, erteleme ve adli para cezasına çevirme genellikle gündeme gelir. HAGB için zararın giderilmesi şartı da aranır. Şartlar için HAGB yazımıza bakabilirsiniz.
Yargıtay kararlarından örnekler
Yakarak zarar verme ve delillerin birlikte değerlendirilmesi. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 29.06.2022 tarihli, 2020/407 E., 2022/505 K. sayılı kararında, daha önce işyerini yakacağını söyleyen sanığın atölyedeki makineleri kırıp işyerini ateşe vermesi olayında TCK 151/1 ve 152/2-a uyarınca kurulan mahkûmiyeti onaylamıştır. Genel Kurul, suçun genel kastla işlendiğini, malın amacına uygun kullanımını önemsiz olmayan ölçüde azaltan zararın yeterli olduğunu ve yakma hâlinde somut tehlike aranmadığını belirtmiştir.
Kiracının kiraladığı eve verdiği zarar. Yargıtay 2. Ceza Dairesi 23.11.2023 tarihli, 2021/13403 E., 2023/7616 K. sayılı kararında, kiracısı olduğu dairenin pencere ve kapı camlarını kıran sanık hakkında olayın kira sözleşmesinden doğan hukuki ihtilaf olduğunu, suçun yasal unsurlarının oluşmadığını ve beraat kararı verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.
Hırsızlık sırasında çalınan eşyaya verilen zarar. Yargıtay 2. Ceza Dairesi 21.01.2025 tarihli, 2024/16771 E., 2025/849 K. sayılı kararında, motosikleti düz kontakla çalıştırmaya çalışırken elektrik aksamına zarar veren sanığın eylemini bütünüyle hırsızlık olarak değerlendirmiş, ayrıca kurulan mala zarar verme mahkûmiyetini kanun yararına bozmuştur. Aynı Daire 14.01.2025 tarihli, 2024/16756 E., 2025/212 K. sayılı kararında da sökülerek çalınmak istenen trafik levhası için aynı sonuca ulaşmıştır. 6. Ceza Dairesi’nin 05.07.2022 tarihli, 2022/2744 E., 2022/10653 K. sayılı kararı da kontak muhafazası kırılarak çalınan araç bakımından bu yöndedir.
Öç alma amacı. Yargıtay 15. Ceza Dairesi 05.11.2015 tarihli, 2015/6181 E., 2015/30947 K. sayılı kararında, aleyhine tanıklık yapan kişiden öç almak için aracının lastiklerini delen sanığın eyleminin 152/1-g kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ceza Genel Kurulu ise öç alma saikinin genel bir düşmanlık veya öfkeden ayırt edilmesi ve somut delillerle ortaya konulması gerektiğini vurgulamaktadır.
Alacak uyuşmazlığı suçu ortadan kaldırmaz. Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2012/20793 E., 2013/4635 K. sayılı kararında, alacak uyuşmazlığı nedeniyle karşı tarafın araç lastiklerini kesen sanığın eylemi bağımsız bir suç olarak kabul edilmiştir.
Sık sorulan sorular
Aracımı çizen kişiden nasıl şikâyetçi olurum?
Fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde savcılığa veya kolluk birimine şikâyette bulunabilirsiniz. Kamera kayıtları, fotoğraflar ve ekspertiz raporu şikâyetinizi destekler.
Şikâyetimi geri alırsam dava düşer mi?
Temel şekilde evet. Ancak kamu malına zarar verme veya yakarak zarar verme gibi nitelikli hâllerde şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez.
Kiracı evden çıkarken eve zarar verdi. Ne yapabilirim?
Yargıtay bu tür olayları çoğunlukla kira sözleşmesinden doğan hukuki uyuşmazlık olarak görmektedir. Bu nedenle ceza şikâyetinin yanı sıra hukuk mahkemesinde tazminat ve depozito mahsubu yoluna gidilmesi daha etkili olabilir. Zararın tahliye öncesi ve sonrası fotoğraflarla belgelenmesi önemlidir.
Komşumun aracına yanlışlıkla çarptım. Suç işlemiş olur muyum?
Hayır. Mala zarar verme yalnızca kasten işlenebilir. Dikkatsizlikle verilen zarar sigorta ve tazminat konusudur.
Zararı ödersem ceza alır mıyım?
Zararın tamamen giderilmesi etkin pişmanlık nedeniyle cezada önemli indirim sağlar. Temel şekilde ayrıca uzlaşma sağlanırsa dava hiç açılmayabilir veya düşer.
Otobüs durağına veya park bankına zarar vermenin cezası nedir?
Bunlar kamunun yararlanmasına ayrılmış mallardır ve 152/1-a kapsamında 1 – 4 yıl hapis cezası gerektirir. Bu hâlde şikâyet aranmaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyanın değerlendirilmesi, olayın koşullarının ve delillerin incelenmesini gerektirir.
İlgili rehberler
Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.66, 73, 151, 152, 167 ve 168; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.253.
Hukuki Destek
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Soruşturma, kovuşturma ve infaz aşamalarıyla ilgili sorularınız için büromuza ulaşabilirsiniz.
Av. Üzeyir Ahıskalı, Balgat, Çankaya/Ankara Telefon: 0532 509 61 90 (Pazartesi–Cumartesi 09.00–18.00) İletişim formu · WhatsApp
Ceza Hukuku rehberi ve ilgili yazılar
Şikâyet, soruşturma, koruma tedbirleri, duruşma ve karar sonrası başvurulara Ceza Hukuku rehberinden ulaşabilirsiniz. Hukuki desteğin kapsamını Ceza Hukuku hizmetlerimiz sayfasında inceleyebilirsiniz.


