top of page

İştirak Nafakası ve Eğitim Nafakası | 2026

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
3 Eyl
6 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 4 Kas

İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine anne ve babanın katkısını düzenler. Çocuğun velayeti veya günlük bakımı bir ebeveynde olsa da diğer ebeveynin giderlere katılma yükümlülüğü devam eder. Çocuk ergin olduğunda ise iştirak nafakasının sona ermesiyle eğitim nedeniyle bakım ihtiyacının bitmesi aynı şey değildir. Eğitimi devam eden ergin çocuğun talebi, kendi koşulları ve dava hakkı çerçevesinde ayrıca ele alınır.

Bu alanda en sık yapılan hatalar; nafakayı yalnızca babanın ödeyebileceğini düşünmek, herkes için sabit bir ücret tarifesi aramak, on sekiz yaşından sonra önceki kararın hiçbir işleme gerek olmadan aynen devam edeceğini varsaymak ve okul giderlerini belirsiz bir protokol cümlesine bırakmaktır. Doğru değerlendirme, çocuğun yaşını, eğitimini, gerçek ihtiyaçlarını ve her iki ebeveynin ödeme gücünü birlikte ele alır.

İştirak nafakasının hukuki dayanağı nedir?

Türk Medeni Kanunu m.327/1 şu hükmü içerir: “Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır.” Boşanma sonrasında da TMK m.182/3 uyarınca velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Yükümlülük yalnızca bir cinsiyete özgülenmemiştir; somut bakım düzeni ve mali güç belirleyicidir.

TMK m.329 uyarınca küçüğe fiilen bakan anne veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir. Ayırt etme gücü olmayan küçük bakımından gerektiğinde kayyım veya vasi; ayırt etme gücüne sahip küçük bakımından da kanunda belirtilen dava hakkı söz konusudur. Bu nedenle önce davanın kimin hakkına ilişkin olduğu, kimin hangi sıfatla hareket edeceği belirlenmelidir.

Çocuk için istenen nafaka ile boşanan eşin kendisi için istediği yoksulluk nafakası farklıdır. Eşler arasındaki kusur tartışması, çocuğun bakım giderlerine katılma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kişisel ilişki kurulması ve nafakanın ödenmesi de birbirinin karşılığı değildir; çocukla görüşme konusunda uyuşmazlık yaşanması, ödemeyi tek taraflı kesme hakkı vermez.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

TMK m.330/1 şöyledir: “Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur.” Kanunda herkes için aynı tutar veya maaşın mutlaka belirli bir yüzdesi şeklinde genel bir hesap bulunmaz.

Çocuğun yaşı, sağlık durumu, eğitim aşaması, barınma ve ulaşım giderleri; ebeveynlerin gelirleri, malvarlıkları, zorunlu giderleri ve diğer bakım yükümlülükleri birlikte incelenir. Çocuğun yanında yaşayan ebeveynin günlük bakım için verdiği emek de değerlendirmede önem taşır. Katkı, bütün giderlerin her dosyada matematiksel olarak yarı yarıya paylaşılması demek değildir.

  • Düzenli ihtiyaçlar: Beslenme, giyim, barınmaya katılım, ulaşım ve iletişim giderleri.

  • Eğitim: Okul, servis, kitap, kırtasiye, kurs ve somut eğitim ihtiyacının gerektirdiği harcamalar.

  • Sağlık: Sürekli tedavi, ilaç, özel bakım veya sigorta dışı zorunlu giderler.

  • Sosyal gelişim: Çocuğun yaşına ve ailenin olanaklarına uygun sosyal, kültürel ve sportif ihtiyaçlar.

Bir yıllık okul ücretini aylık ihtiyaca dönüştürmek, aylık servis giderini ayrıca göstermek ve tek seferlik bilgisayar alımını her ay tekrarlanan gider gibi yazmamak hesabı anlaşılır kılar. Ebeveynlerin yaşam standardı değerlendirilir; fakat belgelenmeyen veya çocuğun ihtiyacıyla ilgisi açıklanmayan her harcama otomatik olarak karşı tarafa yükletilmez.

Ödeme, artış ve geçici önlem kuralları nelerdir?

TMK m.330 nafakanın her ay peşin ödenmesini düzenler. Hâkim, istek üzerine, gelecek yıllarda sosyal ve ekonomik koşullara göre ödenecek miktar hakkında da karar verebilir. Bu nedenle protokol veya hükümde artışın başlangıcı, dönemi ve ölçütü açık olmalıdır. Hükümde bulunmayan bir artış yöntemi kendiliğinden uygulanıyormuş gibi işlem yapılmamalıdır.

TMK m.331 uyarınca durum değiştiğinde hâkim, istem üzerine nafakayı yeniden belirler veya kaldırır. Çocuğun yeni bir eğitim aşamasına geçmesi, sağlık giderinin artması veya ebeveynin ekonomik koşullarındaki önemli değişiklik bu değerlendirmede rol oynayabilir. İş kaybı ya da yeniden evlenme, her olayda nafakayı kendiliğinden sıfırlamaz; değişikliğin sürekliliği ve ödeme gücüne etkisi incelenir.

TMK m.332, nafaka davası sırasında istek üzerine gerekli geçici önlemlere imkân tanır. Boşanma davası devam ederken TMK m.169 kapsamındaki tedbirler de gündeme gelebilir. Kanunun şartları varsa, yükümlülüğünü sürekli ve ısrarla yerine getirmeyen veya malvarlığını kaçırma riski bulunan ebeveyne karşı TMK m.334 kapsamında güvence ve diğer önlemler değerlendirilebilir. Geçici talep, esas nafaka davasından ayrı bir ihtiyaç olarak açıkça anlatılmalıdır.

Okul ücretleri ayrıca kararlaştırılmışsa ne olur?

Anlaşmalı boşanma protokolünde “okul giderinin yarısı ödenecek” yazılması, her uyuşmazlığı çözmeyebilir. Hangi okulun, hangi eğitim yılının, kayıt ücreti dışında servis, yemek veya kırtasiyenin kapsama girip girmediği belirsiz kalabilir. Önce mevcut hükmün metni ve uygulanabilirliği okunmalı; daha sonra değişen ihtiyaçlar bakımından nafaka talebi değerlendirilmelidir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 29.04.2026 tarihli, 2026/2775 E., 2026/4877 K. sayılı kararında baba, iştirak nafakasının yanında okul ücretinin yarısını ödemeyi üstlenmiş; ancak okul ödemeleri konusunda uyuşmazlık çıkmıştır. Artırım davasında anne eğitim giderlerinin de kapsanmasını istemiştir. Yargıtay, somut ilamdaki okul ücreti ifadesinin kapsamının belirsiz ve infazının mümkün olmadığını; mahkemenin belirlediği nafakanın eğitim giderlerini kapsamadığını değerlendirmiştir. Çocuğun eğitim dâhil bütün ihtiyaçları ile ebeveynlerin olanakları gözetilerek uygun nafaka belirlenmesi gerektiği için karar bozulmuştur.

Bu karar, her okul ücreti hükmünün geçersiz olduğu veya bütün özel okul tercihlerinin diğer ebeveyni sınırsız biçimde bağlayacağı anlamına gelmez. Somut protokol, önceki eğitim düzeni, talep ve ödeme gücü birlikte incelenmelidir. Aynı giderin hem ayrıca hem aylık nafaka içinde iki kez talep edilmemesine de dikkat edilmelidir.

Çocuk on sekiz yaşına gelince ne değişir?

TMK m.328/1 ana ve babanın bakım borcunun çocuğun ergin olmasına kadar devam edeceğini söyler. İştirak nafakası kural olarak erginlikle sona erer. Ancak aynı maddenin ikinci fıkrası şu istisnayı düzenler: “Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler.”

Bu nedenle eğitim sürüyorsa bakım yükümlülüğü tümüyle bitmiş olmayabilir; fakat eski iştirak nafakası ilamının hiçbir değişiklik olmadan devam ettiği varsayılamaz. Ergin çocuk kendi adına talepte bulunur veya kendisini temsil edecek avukata yetki verir. Anne veya babanın eski velayet sıfatı, ergin çocuk adına yeni bir dava yürütmek için kendiliğinden devam etmez.

Mevcut kararın veya protokolün erginlik sonrası eğitim giderleri hakkında özel hüküm içerip içermediği ayrıca okunmalıdır. Önceki döneme ait ödenmemiş iştirak nafakaları ile erginlikten sonraki yeni talep de farklıdır. Erginlik, daha önce doğmuş bütün borçların silinmesi anlamına gelmez. Dava devam ederken ergin olunmuşsa, temsil ve taraf işlemleri ile istenen dönemler dosya özelinde yeniden değerlendirilmelidir.

Eğitim nafakası ile yardım nafakası arasındaki ilişki nedir?

Ergin çocuğun eğitiminin sürmesi hâlinde bakım yükümlülüğünün özel dayanağı TMK m.328/2'dir. Uygulamada bu talepler yardım nafakası adıyla da görülür; TMK m.364–365 kapsamındaki yardım yükümlülüğüyle bağlantısı değerlendirilir. TMK m.364/1, yardım edilmediğinde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşlere nafaka verilmesini düzenler; aynı maddenin üçüncü fıkrası anne ve babanın bakım borcuna ilişkin hükümleri saklı tutar.

Her yardım nafakası bir eğitim nafakası değildir. Eğitimini bitirmiş kişinin başka nedenlerle yardım ihtiyacı bulunması, öğrenimi devam eden öğrencinin talebinden farklı şartlara dayanabilir. TMK m.365 kapsamında istenecek yardım, geçinmek için gerekli ve yükümlünün mali gücüne uygun olmalıdır. Öğrencinin talebi bakımından öğrenimin gerçekliği, giderler, mevcut gelirler ve ebeveynin olanakları birlikte açıklanmalıdır.

Açıköğretim, burs veya kısmi çalışma talebi engeller mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 13.03.2015 tarihli, 2013/3-1627 E., 2015/1020 K. sayılı kararı bu konuda somut bir örnektir. İki yıllık meslek yüksekokulundan sonra eğitimini dört yıllık fakültede tamamlamak isteyen ergin çocuk açıköğretime devam etmektedir. Düğünlerde müzik yaparak elde ettiği sınırlı gelir, ihtiyaçlarını ve okul giderlerini karşılamamaktadır. Kurul, açıköğretimde okumasını ve bu düzeyde gelir elde etmesini tek başına ret sebebi kabul etmemiş; hakkaniyete uygun yardım nafakası belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle direnme kararını bozmuştur.

Kararda başvurunun “iştirak nafakasının artırılması” şeklinde ifade edilmesine rağmen anlatılan olayların ergin öğrencinin yardım talebi kapsamında değerlendirilmesi de önemlidir. Bununla birlikte en sağlıklı yol, yaş, eğitim, talep dönemi ve nafakanın hukuki dayanağını baştan açık yazmaktır. Karar, her ikinci üniversite veya sınırsız süren eğitim için koşulsuz nafaka hakkı tanımaz.

Burs, yarı zamanlı ücret veya staj geliri bulunması bütün ihtiyacın karşılandığını kendiliğinden göstermez; gelir miktarı, sürekliliği ve zorunlu giderlerle ilişkisi araştırılır. Düzenli ve yeterli gelir ise ihtiyacı ve miktarı etkileyebilir. Eğitimdeki uzamanın hastalık, programın niteliği veya başka makul nedenlerle ilişkisi somut belgelerle açıklanmalıdır; yalnızca öğrenci belgesi sunmak her dosyada bütün koşulları kanıtlamaz.

Eğitim nafakasında sabit bir yaş sınırı var mı?

TMK m.328/2, bütün öğrenciler için otomatik biçimde uygulanacak “yirmi beş yaşına kadar” şeklinde bir sınır koymaz. Öğrenimin devamı ve anne babadan beklenebilecek katkı esas alınır. Sosyal güvenlik veya başka bir destek sistemindeki yaş sınırları, aile hukukundaki nafaka şartlarına doğrudan taşınmamalıdır.

Öğrenimin bitmesi, öğrencinin düzenli ve yeterli gelire kavuşması veya koşulların önemli biçimde değişmesi, talebin yeniden değerlendirilmesine neden olabilir. Bu nedenle kararın hangi dönem ve şartlar için kurulduğu okunmalıdır. Ödeme yapan kişi, uyuşmazlık çıktığında yalnızca kendi değerlendirmesine dayanarak mevcut ilamı yok saymak yerine uygun hukuki başvuru yolunu kullanmalıdır.

Dava için hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Öğrenci belgesi, kayıt ve öğrenim programı, gerekiyorsa transkript, okul ücreti ve ödeme belgeleri, barınma ve ulaşım giderleri, sağlık belgeleri, burs ve ücret bilgileri, önceki boşanma ve nafaka kararları birlikte hazırlanmalıdır. Ebeveynlerin ekonomik durumunun araştırılması istenirken bilinen işyeri, gelir ve malvarlığı bilgileri somutlaştırılmalıdır. Gerçekten bilinmeyen bilgiler tahmin edilerek kesin gelir gibi gösterilmemelidir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yetki, talebin hukuki niteliğine göre değerlendirilir; yardım nafakasında TMK m.365/6 taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar. Dilekçede aylık istenen tutar, dayanak giderler, varsa geçici önlem ve gelecek yıllar artış talebi ayrı açıklanmalıdır. Ödemeler banka üzerinden, ilgili ay ve çocuk belirtilerek yapılırsa sonraki hesap uyuşmazlıkları daha kolay çözülebilir.

Kaynak ve güncellik: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.169, 182, 327–334 ve 364–365; 4787 sayılı Kanun m.4; Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 29.04.2026 tarihli, 2026/2775 E., 2026/4877 K. ve Hukuk Genel Kurulunun 13.03.2015 tarihli, 2013/3-1627 E., 2015/1020 K. sayılı kararları. Mevzuat ve karar metinleri 4 Kasım 2026 tarihinde kontrol edilmiştir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page