Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı: Üç Yıl Şartı, Aile Birliği ve Ret Kararına Karşı Dava
Giriş
Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, yabancı eşe kendiliğinden Türk vatandaşlığı kazandırmaz. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 16. maddesi bu kuralı açıkça koyar ve en az üç yıldır Türk vatandaşıyla evli olan, evliliği devam eden yabancılara başvuru hakkı tanır. Başvurunun nasıl inceleneceğini ise Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 25 ila 31. maddeleri düzenler.
Uygulamada evlilik yoluyla yapılan başvuruların önemli bir kısmı, üç yıllık süre dolmuş olsa bile aile birliği araştırması, komisyon mülakatı veya güvenlik araştırması aşamasında zorlanır. Bu yazı şartları, başvuru sürecini ve ret kararına karşı hukuki yolları bir arada ele alır.
Genel yol, yatırım ve diğer vatandaşlık yolları için Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? rehberimize bakabilirsiniz.
Şartlar
Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasına göre başvuranın şu şartları taşıması gerekir:
Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olmak ve evliliğin devam etmesi,
Aile birliği içinde yaşamak,
Evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak,
Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak.
Üç yıllık süre. Süre resmî evlenme tarihinden başlar. Yabancının eşi Türk vatandaşlığını evlendikten sonra kazanmışsa, üç yılın hesabında eşin vatandaşlığı kazandığı tarih esas alınır (Yönetmelik m.25/3). Evlilik başvurudan önce boşanma veya ölümle sona ermişse başvuru kabul edilmez.
İkamet şartı yoktur. Genel yoldan farklı olarak, evlilik yoluyla başvuruda Türkiye’de belirli bir süre ikamet etmiş olmak aranmaz. Başvuru yurt dışından da yapılabilir. Türkiye’de yaşayan başvuranların ise güncel ikamet izinlerini dosyaya eklemesi gerekir (Yönetmelik m.26).
Aile birliği. Eşlerin fiilen birlikte yaşaması ve evliliğin gerçek bir evlilik olması beklenir. İş, eğitim veya sağlık gibi nedenlerle eşler geçici olarak ayrı yaşıyorsa, bu durumun başvuru sırasında belgelerle açıklanması araştırmada yanlış bir kanaat oluşmasını önler.
Evlilik birliği ile bağdaşmayan faaliyet. Yönetmelik’in 28. maddesi fuhuş yapmak veya fuhuşa aracılık etmek gibi davranışları örnek olarak sayar. Yargı kararlarında, evlilikten önceki ve uzun süren bir aile hayatıyla aşılmış davranışların tek başına ret gerekçesi yapılamayacağı yönünde örnekler bulunmaktadır.
Millî güvenlik ve kamu düzeni. Başvuran hakkında Millî İstihbarat Teşkilatı ve Emniyet Genel Müdürlüğünce arşiv araştırması yapılır (Yönetmelik m.35). Hakkında yargılaması devam eden, hükümlü veya tutuklu olanların başvurusu kabul edilmez (Yönetmelik m.25/2). Ayrıca taksirli suçlar dışında, ertelenmiş veya hükmün açıklanması geri bırakılmış olsa dahi altı aydan fazla hapis cezası alanlar Türk vatandaşlığını kazanamaz (Yönetmelik m.72/5).
Başvuru ve inceleme süreci
Nereye başvurulur? Türkiye’de yerleşim yeri bulunanlar valiliğe (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında yaşayanlar Türkiye’nin dış temsilciliklerine başvurur. Başvuru bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel vekâletnameyle yapılır; posta yoluyla yapılan başvurular kabul edilmez (Yönetmelik m.64).
Başvuru dosyasında bulunan belgeler (Yönetmelik m.26).
Başvuru formu,
Türk vatandaşı eşe ait nüfus kayıt örneği,
Pasaport veya benzeri belge,
Kimlik bilgilerini gösteren doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği,
Türkiye’de yaşıyorsa en son tarihli ikamet izni,
Varsa kesinleşmiş mahkeme kararının onaylı örneği,
Hizmet bedelinin ödendiğini gösteren makbuz.
Yabancı makamlardan alınan belgelerin Türkçe tercümeli ve noter tasdikli olması yeterlidir (Yönetmelik m.67). Ergin olmayan çocukların ana veya babayla birlikte vatandaşlık kazanması isteniyorsa çocuklara ait belgeler de aynı dosyaya eklenir.
Kolluk araştırması. İl emniyet müdürlüğü; eşlerin aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığını, evlilik birliği ile bağdaşmayan davranışların bulunup bulunmadığını ve millî güvenlik bakımından engel olup olmadığını araştırır; olumlu veya olumsuz kanaatini soruşturma formuna yazar (Yönetmelik m.28). Evliliğin vatandaşlık amacıyla yapılıp yapılmadığına dair kanaat oluşmazsa, Türk vatandaşı eşin yakınlarının ifadelerine de başvurularak araştırmaya devam edilir (Yönetmelik m.72/2).
Komisyon mülakatı. Valilikte oluşturulan komisyon, başvuranı ve eşini ayrı ayrı ve birlikte mülakata alarak evliliğin gerçek bir evlilik mi, yoksa vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğunu araştırır ve kanaatini mülakat formuna yazar (Yönetmelik m.29). Yurt dışındaki başvurularda mülakatı konsolosluk yetkilisi yapar (Yönetmelik m.30). Eşlerin birbirleri hakkındaki temel bilgiler, tanışma ve evlenme süreci ile günlük hayatlarına ilişkin cevapları arasındaki tutarsızlıklar olumsuz kanaate yol açabilir.
Karar. Dosya Bakanlığa gönderilir ve vatandaşlık İçişleri Bakanlığı kararıyla verilir. Vatandaşlık, karar tarihinden itibaren hüküm doğurur (Yönetmelik m.36). Kanunda kesin bir karar süresi yoktur; araştırma ve soruşturmalar bir yıl geçerlidir (Yönetmelik m.72/4).
Boşanma, ölüm, butlan ve çocuklar
Evlilik başvurudan önce boşanma veya ölümle sona erdi: Başvuru kabul edilmez (Yönetmelik m.25/2).
Türk vatandaşı eş başvurudan sonra öldü: Aile birliği şartı aranmaz (Kanun m.16/2).
Vatandaşlık kazanıldıktan sonra boşanma: Kazanılmış vatandaşlığı kendiliğinden etkilemez.
Evliliğin butlanına karar verildi: İyi niyetli eş vatandaşlığı korur (Kanun m.16/3, Yönetmelik m.31).
Evliliğin yalnızca vatandaşlık için yapıldığı sonradan anlaşıldı: Vatandaşlık iptal edilebilir (Kanun m.31).
Boşanma. Vatandaşlık kazanıldıktan sonra evliliğin boşanmayla sona ermesi, kazanılmış vatandaşlığı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak evliliğin baştan beri gerçek bir evlilik olmadığını, yalnızca vatandaşlık kazanmak için yapıldığını gösteren bilgiler ortaya çıkarsa, başvuruda gerçeğe aykırı beyan veya gizleme bulunduğu gerekçesiyle iptal yoluna gidilebilir.
Butlan. Evliliğin butlanına karar verilmesi hâlinde evlenme yoluyla vatandaşlık kazanan kişi, evlenmede iyi niyetliyse Türk vatandaşlığını korur. Butlanına karar verilen evlilikten olan çocuk ise ana ve babanın iyi niyetli olup olmadığına bakılmaksızın Türk vatandaşlığını korur (Yönetmelik m.31).
Çocuklar. Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuk, doğumla Türk vatandaşlığını kazanır; bu çocukların ayrıca başvuru yapmasına gerek yoktur. Yabancı eşin önceki evliliğinden olan ergin olmayan çocukları, ana veya babayla birlikte işlem görerek Türk vatandaşlığını kazanabilir; diğer ebeveynin muvafakati gerekebilir ve muvafakat verilmezse çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır (Yönetmelik m.37).
Vatandaşlık kazanmayı beklerken ikamet. Başvuru sürecinde yabancı eşin Türkiye’deki ikametinin sürmesi için ikamet izninin süresinin takip edilmesi gerekir. Türk vatandaşının yabancı eşine aile ikamet izni verilebilir; vatandaşlık başvurusu bu iznin süresini kendiliğinden uzatmaz. İkamet izniyle ilgili sorunlar için İkamet İzni Reddi, İptali ve Uzatılmaması yazımıza bakabilirsiniz.
Ret kararına karşı dava
İçişleri Bakanlığının ret kararı idari bir işlemdir ve tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İYUK m.7). İlk derece kararına karşı istinaf yolu açıktır. Millî güvenlik gerekçesine dayanan retlerde gerekçe çoğu zaman başvurana bildirilmez; bu nedenle dava sırasında kolluk soruşturma formu, komisyon mülakat formu ve ret işlemine dayanak alınan diğer bilgi ve belgelerin dosyaya getirtilmesi istenmelidir.
Yargı kararlarında idarenin vatandaşlığa alınma konusunda geniş bir takdir yetkisi bulunduğu kabul edilmekle birlikte, bu yetkinin somut olgulara dayanması gerektiği vurgulanmaktadır. Davanın kilit noktası, ret gerekçesinin dosyadaki belgelerle desteklenip desteklenmediğidir.
Yargı kararlarından örnekler
Takdir yetkisi ve somut istihbarat bilgisi. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 24.11.2016 tarihli, 2015/4697 E., 2016/3094 K. sayılı kararında, mülakatı olumlu olan ancak arşiv araştırmasında eşinin ciddi suç örgütleriyle bağlantısına ilişkin bilgiler bulunan başvuran hakkında, vatandaşlığa kabulün devletin hükümranlık yetkisine ilişkin olduğunu belirterek ret işlemini hukuka uygun bulmuştur.
Eşin evlilik öncesi eylemleri başvurana yüklenemez. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi 25.04.2024 tarihli, 2024/1363 E., 2024/1838 K. sayılı kararında, Türk vatandaşı eşin evlilikten önceki eylemlerine ilişkin bilgilerin başvurunun reddine dayanak alınamayacağını belirterek idarenin istinaf başvurusunu reddetmiştir.
Somut veriye dayanmayan istihbari bilgi yeterli değildir. Aynı Daire 31.12.2024 tarihli, 2024/4883 E., 2024/9182 K. sayılı kararında, hiçbir somut veriye dayanmayan istihbari bilgiye dayanılarak verilen ret kararının hukuka aykırı olduğuna hükmetmiştir.
Evlilik öncesi davranışlar ve uzun aile hayatı. Aynı Daire 19.03.2024 tarihli, 2024/165 E., 2024/1494 K. sayılı kararında, evlilikten önceki davranışları ileri sürülen ancak eşiyle yaklaşık beş yıldır aile birliğini bozan bir olay yaşanmadan birlikte yaşayan başvuran hakkındaki ret işlemini hukuka aykırı bulmuştur.
Ret kararının onandığı bir örnek. Aynı Daire 31.12.2024 tarihli, 2024/9069 E., 2024/9360 K. sayılı kararında ise somut olayın koşullarını değerlendirerek davanın reddine ilişkin ilk derece kararını hukuka uygun bulmuştur. Bu karar, her dosyanın kendi olgularına göre değerlendirildiğini göstermektedir.
Beraat ve düşmeyle sonuçlanan ceza davaları tek başına ret sebebi değildir. Danıştay 10. Dairesi 03.11.2020 tarihli, 2016/2785 E., 2020/4434 K. sayılı kararında, hakkındaki ceza davaları beraat ve zamanaşımı nedeniyle düşmeyle sonuçlanan ve komisyonca 16. maddedeki şartları taşıdığı tespit edilen başvuran hakkındaki ret işlemini iptal eden ilk derece kararını oy çokluğuyla onamıştır.
Sık sorulan sorular
Türk vatandaşıyla evlendim, ne zaman başvurabilirim?
Evlilik tarihinden itibaren üç yıl dolduktan sonra ve evlilik devam ediyorsa başvurabilirsiniz. Eşiniz Türk vatandaşlığını evlendikten sonra kazandıysa üç yıl, eşinizin vatandaşlığı kazandığı tarihten itibaren hesaplanır.
Türkiye’de yaşamak zorunda mıyım?
Hayır. Evlilik yoluyla başvuruda ikamet süresi aranmaz ve başvuru yurt dışındaki Türk temsilciliklerine de yapılabilir. Ancak aile birliği içinde yaşama şartı devam eder.
Komisyon mülakatında neler soruluyor?
Mülakatın amacı evliliğin gerçek bir evlilik olup olmadığını anlamaktır. Eşler ayrı ayrı ve birlikte dinlenir; tanışma ve evlenme süreci, birlikte yaşam ve aile hayatına ilişkin sorular sorulabilir.
Başvurudan sonra eşim vefat etti. Başvurum ne olur?
Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ermişse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (Kanun m.16/2). Diğer şartların değerlendirilmesine devam edilir.
Vatandaş olduktan sonra boşanırsam vatandaşlığımı kaybeder miyim?
Boşanma, kazanılmış vatandaşlığı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak evliliğin yalnızca vatandaşlık için yapıldığı sonradan anlaşılırsa vatandaşlık iptal edilebilir.
Başvurum reddedildi. Ne yapabilirim?
Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava süresi kaçırılırsa şartların oluşması hâlinde yeniden başvuru yapılabilir; ancak önceki ret gerekçesi giderilmeden yapılan yeni başvurunun aynı sonuçla karşılaşma ihtimali yüksektir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Somut başvurunun değerlendirilmesi, evlilik ve aile hayatına ilişkin belgelerin incelenmesini gerektirir.
İlgili rehberler
Kaynaklar: 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, m.16 ve 31; Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m.25–31, 35–37, 64, 67 ve 72; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7.
Hukuki Destek
Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu, aile birliği araştırması ve ret kararlarına karşı dava süreçlerine ilişkin sorularınız için aşağıdaki iletişim bilgilerinden büroya ulaşabilirsiniz.
Av. Üzeyir Ahıskalı, Balgat, Çankaya/Ankara Telefon: 0532 509 61 90 (Pazartesi–Cumartesi 09.00–18.00) İletişim formu · WhatsApp


