Uzun Dönem İkamet İzni ve Turkuaz Kart: Şartlar, Haklar, İptal ve Ret Kararına Karşı Dava
Giriş
Türkiye’de uzun süredir yaşayan veya burada kalıcı olarak çalışmayı planlayan yabancılar için iki statü öne çıkar: uzun dönem ikamet izni ve Turkuaz Kart. İlki, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda düzenlenen süresiz bir ikamet iznidir. İkincisi ise 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’na dayanan ve nitelikli işgücü, yatırımcı veya bilim, kültür ve spor alanında öne çıkan kişilere verilen, süresiz çalışma hakkı sağlayan bir karttır.
İki statü de süreli izinlerin düzenli olarak yenilenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırır; ancak kazanılmaları ve kaybedilmeleri farklı kurallara bağlıdır. Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de ikamet izniyle geçirilen kesintisiz sekiz yılın ve bazı mali şartların sonucudur. Turkuaz Kart ise kişinin eğitimi, mesleki birikimi, yatırımı veya bilimsel ve kültürel katkısı üzerinden değerlendirilir ve ilk üç yılı geçiş süresi olarak izlenir. Her iki statü de belirli hâllerde iptal edilebilir ve bu kararlar yargı denetimine tabidir.
Bu yazıda uzun dönem ikamet izninin şartlarını, sekiz yıllık sürenin nasıl hesaplandığını, iznin sağladığı hakları ve iptal nedenlerini; Turkuaz Kartın kimlere verildiğini, geçiş sürecini ve iptal hâllerini; son olarak ret ve iptal kararlarına karşı başvurulabilecek yolları ele alıyoruz.
Uzun dönem ikamet izninin şartları
Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan veya Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valilikler tarafından verilen süresiz bir izindir (6458 sayılı Kanun m.42/1). Başvuru Türkiye içinden, il göç idaresine yapılabilir (m.22/1-c). Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ve geçici koruma sağlananlar ise uzun dönem ikamet iznine geçemez (m.42/2).
Kanun, sekiz yıl yoluyla yapılan başvurularda şu şartları arar (m.43/1):
Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmış olmak
Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak
Kendisinin ve varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak
Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak
Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak
Yönetmelik gelir şartını somutlaştırır: Yabancı, başvuru yılı için geçerli net asgari ücret kadar aylık giderini karşılayabilmelidir; aile üyeleri varsa, toplamda asgari ücretten az olmamak üzere kendisi dahil kişi başına asgari ücretin üçte biri kadar gideri karşılayabilmesi gerekir. Üçüncü kişilerin taahhütleri kabul edilmez (Yönetmelik m.40/5). Son üç yılda sosyal yardım aldığı tespit edilenlerin ve başvuru tarihinde geçerli sağlık sigortası bulunmayanların talebi olumsuz sonuçlandırılır (Yönetmelik m.40/4, 40/6).
Sekiz yıl nasıl hesaplanır?
Başvurunun sonucunu çoğu zaman sekiz yılın nasıl hesaplandığı belirler. Kanun ve Yönetmelik bu hesabı ayrıntılı biçimde düzenler:
Öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürelerin yarısı, diğer ikamet izinleriyle geçirilen sürelerin tamamı sayılır (Kanun m.28/2). Geçerli çalışma izni de ikamet izni sayılır (Kanun m.27/1).
Hesaplama başvuru tarihinden geriye doğru yapılır. Yurt dışında geçirilen süreler ile ikamet izni olmadan Türkiye’de geçirilen süreler kesinti sayılır (Yönetmelik m.40/2-a).
Sekiz yıllık dönem içinde tek seferde veya art arda altı aydan uzun süre yurt dışında ya da izinsiz geçirilmişse başvuru, ayrıca hesap yapılmadan reddedilir (Yönetmelik m.40/2-ç).
Bu eşik aşılmamışsa, geriye doğru her bir yıllık dilimde toplam 180 günü aşan kesinti olup olmadığına bakılır; ayrıca son beş yıllık dönemde toplam 365 günü aşan kesinti bulunmamalıdır (Yönetmelik m.40/2-b, c).
Sınır dışı edilmiş yabancının önceki ikamet süreleri hesaba katılmaz (Yönetmelik m.40/2-d).
Kanun da bir yılda toplam altı ayı veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışları ikamette kesinti sayar; ancak zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedeniyle yurt dışında geçirilen süreler bunun dışındadır (Kanun m.28/1). Yönetmelik’in hesaplama yönteminde ayrıca sayılmasa da bu istisnalar Kanun hükmü olduğundan, eğitim, tedavi veya zorunlu kamu hizmeti nedeniyle yurt dışında geçen sürelerin belgelenmesi önem taşır.
Sekiz yıl şartı aranmayan yabancılar
Kanun, Bakanlığın belirlediği şartlara sahip olması nedeniyle uzun dönem ikamet izni verilmesi uygun görülen yabancılar için kamu düzeni ve kamu güvenliği şartı dışındaki şartları aramaz (m.43/2). Bu yetki 2019’a kadar Göç Politikaları Kurulu’na aitti; 7196 sayılı Kanun’la Bakanlığa bırakıldı. Uygulamada bu yol özellikle Türk soylu yabancılar için kullanılmaktadır: İçişleri Bakanlığının 2022’deki açıklamasına göre Göç Politikaları Kurulu’nun 15.02.2017 tarihli kararıyla Ahıska, Uygur, Bulgaristan ve Yunanistan Türklerine sekiz yıl şartı aranmadan uzun dönem ikamet izni verilmektedir; Kırım Tatar Türkleri de 2022’de bu kapsama alınmıştır. Bu yolda da kamu düzeni ve kamu güvenliği şartı aynen aranır.
Ahıska Türkleri ve diğer Türk soylu yabancıların göçmen statüsü, çalışma ve vatandaşlık imkânları için Ahıska Türkleri ve Türk Soylu Yabancılar yazımıza bakabilirsiniz.
Uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklar
Uzun dönem ikamet izni sahibi; askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf olarak araç ithal etme dışında ve özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları da saklıdır (Kanun m.44/1). Yönetmelik bu kuralı somutlaştırır: Türkiye’deki ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras, taşınır ve taşınmaz edinimi ve devri gibi işlemler, ilgili kurumlarca Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuata göre yürütülür (Yönetmelik m.41/1-ç). Özel kanunlarda Türk vatandaşı olma şartı aranan haklar ise bu kapsamda değildir (Yönetmelik m.41/2). Cumhurbaşkanı, bu hakları kısmen veya tamamen kısıtlamaya yetkilidir (Kanun m.44/2).
Çalışma bakımından 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ayrı bir imkân tanır: Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir; ancak başvuru şartlarını taşımak mutlak bir hak sağlamaz (6735 m.10/3). Süresiz çalışma izni olan yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı bütün haklardan yararlanır (6735 m.10/4).
Uzun dönem ikamet izni vatandaşlık değildir ve kişiye Türk vatandaşlığı kazandırmaz. Bununla birlikte genel yoldan vatandaşlık başvurusu için aranan, başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet şartı (5901 sayılı Kanun m.11) bu kişiler bakımından çoğu zaman gerçekleşmiştir. Vatandaşlık başvurusunun diğer şartları için Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır? yazımıza bakabilirsiniz.
Uzun dönem ikamet izninin iptali
Kanun, uzun dönem ikamet izni için iki iptal nedeni sayar (m.45/1):
Yabancının kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturması
Sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla süreyle Türkiye dışında bulunması
Yönetmelik’e göre ciddi tehdit, ilgili güvenlik birimlerinden görüş alınarak tespit edilir; iptal ise Bakanlık onayıyla valilikler tarafından yapılır ve karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Yönetmelik, yurt dışında kalma bakımından Kanun’daki istisnalara görev gerekçesini de ekler (Yönetmelik m.42).
İki iptal nedeninin sonuçları birbirinden farklıdır:
Kamu düzeni veya kamu güvenliği gerekçesiyle iptal: İzni bu nedenle iptal edilen yabancı, Kanun’da düzenlenen ikamet izni türlerinden hiçbirine başvuramaz (Yönetmelik m.42/4). İkamet izni iptal edilenler, Kanun’da sınır dışı etme kararı alınacaklar arasında da sayılmıştır (m.54/1-f).
Bir yıldan fazla yurt dışında kalma nedeniyle iptal: Yabancı izni yeniden almak için başvurabilir. Başvuru yurt dışında konsolosluklara, Türkiye’de ise bulunulan ildeki valiliğe yapılır; öncelikli olarak değerlendirilir ve en geç bir ay içinde sonuçlandırılır. Değerlendirmede Türkiye’de yerleşme iradesi, Türkiye’deki yakınlar, taşınmazlar, aktif iş ilişkileri ve sosyal, ekonomik ve kültürel bağlar göz önünde tutulur. Diğer şartlar yeniden incelenir, ancak sekiz yıl şartı aranmaz; izin Bakanlık onayıyla yeniden verilir (Yönetmelik m.43). Türkiye’de bulunan yabancı, iptal kararının tebliğinden itibaren on gün içinde başvurabilir ve bu başvuruda yeni bir gerekçe sunması istenmez (Yönetmelik m.21/11-12).
Bir yıla yaklaşan yurt dışı kalışlarda, bu sürenin sağlık, eğitim, zorunlu kamu hizmeti veya görev nedeniyle geçtiğini gösteren belgelerin saklanması iptal riskine karşı en etkili önlemdir. İptal kararından sonra on gün içinde kendiliğinden çıkış yapmak üzere sınır kapısına gelen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz (Yönetmelik m.52/1-a). Çıkış yapılması, iptal kararına karşı dava açılmasına engel değildir; dava yurt dışından vekâletname verilen bir avukat aracılığıyla da açılabilir.
Turkuaz Kart
Turkuaz Kart, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 11. maddesine dayanır. Kanun’a göre kart; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi dikkate alınarak başvurusu uygun görülen yabancılara verilir (6735 m.11/1). Turkuaz Kart Yönetmeliği (Resmî Gazete, 14.03.2017, sayı 30007) kartı, yabancıya Türkiye’de süresiz çalışma ve ikamet hakkı, yakınına ise ikamet hakkı veren belge olarak tanımlar (Yönetmelik m.4/1-e). Geçici koruma sağlanan yabancılara Turkuaz Kart verilmez (6735 m.11/6).
Kimlere verilebilir?
Yönetmelik beş grup sayar (m.5):
Eğitim düzeyi, ücreti, mesleki bilgi ve deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı gibi nitelikleriyle yüksek nitelikli işgücü olarak değerlendirilenler
Yatırım veya ihracat düzeyi, sağlayacağı istihdam ve bilimsel ve teknolojik gelişmeye katkısıyla yüksek nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilenler
Bilimsel ve teknolojik gelişmeye katkı sağlayan veya ülke menfaatleri açısından stratejik kabul edilen alanlarda çalışan bilim insanları ve araştırmacılar
Kültürel, sanatsal veya sportif faaliyetlerde uluslararası düzeyde başarılı olanlar
Türkiye’nin veya Türk kültürünün uluslararası tanınırlığına katkı sağlayan, Türkiye’nin millî menfaatlerine ilişkin konularda uluslararası düzeyde faaliyette bulunanlar
Başvurular puanlama sistemiyle değerlendirilir. Nitelikli işgücü için öğrenim durumu, mezun olunan kurumun saygınlığı, ücret düzeyi, üst düzey yöneticilik veya Ar-Ge deneyimi ve yabancı dil; yatırımcı için yatırım, ihracat ve istihdam düzeyi gibi ölçütler esas alınır. Puanlama sistemini değiştirmeye ve bölge, il, sektör veya meslek bazında farklılaştırmaya Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü yetkilidir (Yönetmelik m.11). Bu nedenle eşik puan ve tablolar Yönetmelik’te yer almaz; başvuru tarihinde geçerli olan ölçütler Genel Müdürlükten teyit edilmelidir.
Başvuru Türkiye’de Bakanlığın elektronik sistemi üzerinden, yurt dışında ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliği aracılığıyla yapılır; yetkili aracı kurum da başvuru yapabilir (Yönetmelik m.6). Eş ve çocuklar için ikamet başvurusu kural olarak Turkuaz Kart başvurusuyla aynı anda yapılır (Yönetmelik m.7). Turkuaz Kart sahibinden çalışma izni ve ikamet izni harcı, yakınından ikamet izni harcı alınmaz (Yönetmelik m.14).
Geçiş süresi ve kartın süresiz hâle gelmesi
Turkuaz Kart, ilk üç yılı geçiş süresi olmak kaydıyla verilir (6735 m.11/2; Yönetmelik m.15/1). Bu sürede Genel Müdürlük bir uzman görevlendirir; uzman on iki aylık dönemlerle izleme raporu hazırlar ve yabancı, istenen bilgi ve belgeleri on beş gün içinde vermekle yükümlüdür. Raporda tespit edilen eksiklikler için üç ay süre verilir; eksiklikler giderilmezse geçiş süresi sonlandırılarak kartın iptaline karar verilebilir (Yönetmelik m.15).
Geçiş süresi kaydının kaldırılması için, sürenin dolmasına 180 gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan başvuru yapılmalıdır. Bu süre içinde başvurulmazsa Turkuaz Kart geçersiz hâle gelir; süre dolduktan sonra yapılan başvurular reddedilir (6735 m.11/2; Yönetmelik m.17/1). Talep, uzmanın otuz gün içinde hazırlayacağı nihai rapora göre değerlendirilir; rapor olumsuzsa geçiş süresi uzatılabilir veya kart iptal edilebilir (Yönetmelik m.17/2-3). Kayıt kaldırıldığında Turkuaz Kart süresiz hâle gelir (Yönetmelik m.18).
Kart sahibinin ve yakınlarının hakları
Turkuaz Kart sahibi, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır (6735 m.11/4). Askerlikten muaftır; seçme ve seçilme ile kamu görevlerine girme hakkı yoktur; ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras ve taşınmaz edinimi gibi işlemleri Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuata göre yürütülür (Yönetmelik m.19/1). Eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına, ikamet izni yerine geçen Turkuaz Kart sahibi yakını kartı verilir (6735 m.11/3; Yönetmelik m.20). Bu kart Turkuaz Kartın geçerliliğine bağlıdır; Turkuaz Kart geçersiz hâle gelirse yakın kartı da iptal edilir (Yönetmelik m.20/3).
Turkuaz Kart sahibi ve yakını, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması ve geçiş süresi kaydının kaldırılmış olması şartıyla, Bakanlığın teklifi üzerine istisnai yoldan Türk vatandaşlığını kazanabilir (Yönetmelik m.19/3; 5901 sayılı Kanun m.12/1-b).
Turkuaz Kartın iptali
Turkuaz Kart, yabancının talebi dışında şu hâllerde iptal edilir (Yönetmelik m.22; 6735 m.15/2):
Kartın geçerlilik tarihinden itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelinmemesi ya da mücbir sebep olmaksızın iki yıldan uzun süre aralıksız yurt dışında kalınması
İçişleri veya Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü bulunmadıkça pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin geçerlilik süresinin uzatılmaması
Kanuna aykırı veya kayıt dışı çalışıldığının tespiti
En az bir yıl kesintisiz çalışılmadığının tespiti
Başvurunun sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapıldığının sonradan anlaşılması
Geçiş süresinde istenen bilgi ve belgelerin süresinde sunulmaması veya izleme raporuna göre Turkuaz Kart sahibi niteliğinin kaybedildiğinin anlaşılması
6458 sayılı Kanun’a göre girişine izin verilmeyecek, vize verilmeyecek veya sınır dışı etme kararı alınacak yabancılardan olduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi
Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından çalışmasında sakınca bulunduğunun ilgili kurumlarca bildirilmesi
Uzun dönem ikamet izni ile Turkuaz Kart arasındaki farklar
Dayanak: Uzun dönem ikamet izni: 6458 sayılı Kanun m.42–45. Turkuaz Kart: 6735 sayılı Kanun m.11 ve Turkuaz Kart Yönetmeliği.
Kararı veren: Uzun dönem ikamet izni: Bakanlık onayıyla valilik (il göç idaresi). Turkuaz Kart: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
Temel şart: Uzun dönem ikamet izni: Kesintisiz sekiz yıl ikamet; Bakanlıkça belirlenen gruplarda bu şart aranmaz. Turkuaz Kart: Nitelik, yatırım veya uluslararası başarıya dayalı puan değerlendirmesi.
Süre: Uzun dönem ikamet izni: Baştan süresiz. Turkuaz Kart: İlk üç yıl geçiş süresi, ardından süresiz.
Çalışma: Uzun dönem ikamet izni: Süresiz çalışma iznine başvurabilir. Turkuaz Kart: Süresiz çalışma izninin haklarından yararlanır.
Eş ve çocuklar: Uzun dönem ikamet izni: Ayrıca ikamet izni almaları gerekir. Turkuaz Kart: İkamet izni yerine geçen yakın kartı verilir.
Yurt dışında kalma sınırı: Uzun dönem ikamet izni: Kesintisiz bir yıldan fazla (sağlık, eğitim, zorunlu kamu hizmeti hariç). Turkuaz Kart: Mücbir sebep olmaksızın aralıksız iki yıldan uzun.
Vatandaşlık: Uzun dönem ikamet izni: Genel yoldan başvuru; beş yıl ikamet şartı. Turkuaz Kart: Geçiş süresi kaydı kaldırıldıktan sonra istisnai yoldan.
Ret ve iptale karşı: Uzun dönem ikamet izni: İstenirse idari başvuru; altmış gün içinde dava. Turkuaz Kart: Otuz gün içinde Bakanlığa itiraz; ret hâlinde dava.
Ret ve iptal kararlarına karşı başvuru yolları
Uzun dönem ikamet izni
Uzun dönem ikamet izni başvurusunun reddine veya iznin iptaline karşı 6458 sayılı Kanun’da özel bir itiraz yolu ya da özel bir dava süresi öngörülmemiştir; genel kurallar uygulanır. İptal davası, kararın yazılı bildirimini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır (İYUK m.7). Dava açmadan önce işlemin kaldırılması için idareye başvurulması isteğe bağlıdır; dava süresi içinde yapılan başvuru süreyi durdurur ve otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m.11).
Yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32/1). Uzun dönem ikamet izni kararları Bakanlık onayıyla valiliklerce verildiğinden dava, kural olarak işlemi yapan il göç idaresinin bulunduğu ildeki idare mahkemesinde açılır. Aşağıda aktarılan Anayasa Mahkemesi kararına konu olayda, İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğünün ret işlemine karşı dava İstanbul 1. İdare Mahkemesinde açılmıştır.
İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir (İYUK m.45). 6458 sayılı Kanun’un uygulanmasından kaynaklanan davalarda bölge idare mahkemesinin kararı kesindir; 7589 sayılı Kanun’la getirilen yeni temyiz imkânı da bu davaları kapsamaz (İYUK m.46/2-d). Kesinleşen karara karşı, başvuru yollarının tüketilmesinden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5).
Dava açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İzni iptal edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı da alınabileceğinden (Kanun m.54/1-f), iptal davasında yürütmenin durdurulması istenebilir; bunun için telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte bulunması gerekir (İYUK m.27/2). Sınır dışı etme kararı verilmişse, bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde ayrıca dava açılmalıdır (Kanun m.53/3). Bu dava için Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz ve İptal Davası yazımıza bakabilirsiniz.
Turkuaz Kart
Turkuaz Kart başvurusunun reddi ve kartın iptali kararları, yabancıya Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına itiraz edilebilir; itirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir (6735 m.21). Kanun dava yolunu itirazın reddine bağladığından otuz günlük itiraz süresinin kaçırılmaması önem taşır. İtirazın reddi üzerine dava, altmış gün içinde (İYUK m.7), Bakanlığın bulunduğu Ankara’daki idare mahkemelerinde açılır (İYUK m.32/1).
Turkuaz Kart uyuşmazlıkları 6458 sayılı Kanun’dan değil 6735 sayılı Kanun’dan kaynaklandığından, bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar Danıştayda temyiz edilebilir; tek hâkimle görülen davalar bu imkânın dışındadır (İYUK m.46/2). Çalışma izni uyuşmazlıklarına ilişkin genel bilgi için Çalışma İzni Reddi ve İptaline Karşı Hukuki Yollar yazımıza bakabilirsiniz.
Yargı kararlarından örnekler
Türk soylu başvurucuda kamu düzeni şartı. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü 11.12.2024 tarihli, 2020/37084 başvuru numaralı Betoul Faikoglu kararında, Türkiye’de doğup bütün öğrenimini Türkiye’de tamamlayan Türk soylu Yunanistan vatandaşı başvurucunun uzun dönem ikamet izni talebinin reddini incelemiştir. İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğü talebi reddetmiş; İstanbul 1. İdare Mahkemesi, başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlantılı görülen bir bankada hesapları bulunduğuna ilişkin istihbari bilgiyi ve hakkındaki N-82 kaydını dikkate alarak, uzun dönem ikamet izni için aranan kamu düzenine tehdit oluşturmama şartının sağlanmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; istinaf başvurusu İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesince reddedilmiştir. Anayasa Mahkemesi; yetişkin başvurucunun anne ve babasından ayrı kalmasının, bağımlılık ilişkisi somut olarak gösterilmedikçe aile hayatı kapsamında değerlendirilemeyeceğini, yüksek lisans programına devam edememe iddiasının da somutlaştırılmadığını belirterek başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun bulmuş ve kabul edilemez ilan etmiştir. Kararda, başvurucunun N-82 kaydına karşı dava açıp açmadığının bilinmediğine de dikkat çekilmiştir.
Başvuru sırasında ortaya çıkan güvenlik kaydı. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü 13.05.2025 tarihli, 2021/7144 başvuru numaralı Abulikemu Helili kararında (Resmî Gazete, 19.01.2026), İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğüne uzun dönem ikamet izni için başvuran Uygur Türkü başvurucunun durumunu incelemiştir. Başvuru sırasında yapılan sorgulamada hakkında G-87 kaydı bulunduğu ve vize ihlali yaptığı tespit edilmiş, başvurucu hakkında sınır dışı etme ve idari gözetim kararı alınmıştır. G-87 kaydının iptali için açılan dava Ankara 1. İdare Mahkemesince reddedilip kesinleşmiş, sınır dışı kararına karşı açılan dava da İstanbul 1. İdare Mahkemesince reddedilmiştir. Anayasa Mahkemesi, ilk derece mahkemesinin başvurucunun bireysel durumunu, ülkesindeki güncel insan hakları tablosunu ve uluslararası raporları dikkate almadan karar verdiğini, geri gönderilmesi hâlinde karşılaşabileceği riski özenle incelemediğini belirterek yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar vermiş; yeniden yargılama yapılmasına ve yargılama sonuçlanıncaya kadar başvurucunun sınır dışı edilmemesine hükmetmiştir.
Bu iki karar iki pratik sonuca işaret eder. Birincisi, sekiz yıl şartı aranmayan Türk soylu başvurucular dahil herkes için kamu düzeni ve kamu güvenliği şartı belirleyicidir ve bu konudaki tahdit kayıtları başvurunun kaderini doğrudan etkiler. İkincisi, uzun dönem ikamet başvurusu idarenin kişinin bütün kayıtlarını yeniden incelediği bir aşamadır; vize veya ikamet ihlali ya da bir tahdit kaydı bulunan kişinin başvurudan önce durumunu netleştirmesi gerekir. Tahdit kodları ve kaldırılma yolları için Türkiye’ye Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sekiz yıl nasıl sayılır?
Başvuru tarihinden geriye doğru, ikamet izniyle geçirilen süreler sayılır; öğrenci ikamet izni sürelerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı hesaba katılır. Tek seferde veya art arda altı aydan uzun yurt dışı ya da izinsiz kalış, başvurunun reddine yol açar.
Uzun dönem ikamet izni yenilenir mi?
Hayır, izin süresizdir. Ancak kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturulması ya da kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalınması hâlinde iptal edilebilir.
Bir yıldan fazla yurt dışında kaldım ve iznim iptal edildi. Ne yapabilirim?
İzni yeniden almak için konsolosluğa veya Türkiye’de bulunduğunuz ildeki valiliğe başvurabilirsiniz. Bu başvuruda sekiz yıl şartı yeniden aranmaz, Türkiye ile bağlarınız değerlendirilir ve başvuru en geç bir ay içinde sonuçlandırılır. İptal kararına karşı altmış gün içinde dava açmak da mümkündür.
Uzun dönem ikamet başvurum reddedildi. Dava süresi ne kadar?
Ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde, işlemi yapan il göç idaresinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde dava açılabilir.
Geçiş süresi bitince Turkuaz Kart kendiliğinden süresiz olur mu?
Hayır. Geçiş süresinin dolmasına 180 gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan başvuru yapılmalıdır; başvuru yapılmazsa kart geçersiz hâle gelir.
Turkuaz Kart vatandaşlık sağlar mı?
Doğrudan sağlamaz. Geçiş süresi kaydı kaldırıldıktan sonra kart sahibi ve yakını, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması şartıyla Bakanlığın teklifi üzerine istisnai yoldan vatandaşlık kazanabilir.
Turkuaz Kart başvurum reddedildi. Doğrudan dava açabilir miyim?
Kanun, ret kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itirazı ve itirazın reddi üzerine dava yolunu öngörür. Bu nedenle önce otuz günlük itiraz süresi gözetilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Somut dosyanın değerlendirilmesi, kişinin ikamet geçmişinin, kayıtlarının ve işlem dosyasının incelenmesini gerektirir.
İlgili rehberler
Kaynaklar: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m.22, 27, 28, 42–45, 53 ve 54; Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m.21, 40–43 ve 52; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m.10, 11, 15 ve 21; Turkuaz Kart Yönetmeliği (Resmî Gazete, 14.03.2017, sayı 30007), m.4–7, 11, 14, 15, 17–20 ve 22; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, 11, 27, 32, 45 ve 46; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, m.11 ve 12; 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun, m.47.
Hukuki Destek
Uzun dönem ikamet izni ve Turkuaz Kart başvuruları ile ret ve iptal kararlarına karşı başvuru yollarına ilişkin sorularınız için aşağıdaki iletişim bilgilerinden büroya ulaşabilirsiniz.
Av. Üzeyir Ahıskalı, Balgat, Çankaya/Ankara Telefon: 0532 509 61 90 (Pazartesi–Cumartesi 09.00–18.00) İletişim formu · WhatsApp


