Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz ve İptal Davası | 2026
Güncelleme tarihi: 3 gün önce
Sınır dışı etme kararı, kişinin Türkiye'den çıkarılmasına ilişkin idari işlemdir. İdari gözetim ise geri gönderme merkezinde tutulmasına ilişkin ayrı karardır. Aynı kişiye birlikte uygulanabilseler de görevli mahkeme, başvuru yolu ve başvurunun etkisi farklıdır. Bu nedenle yalnız “deport kararına itiraz ettim” demek, özgürlükten yoksun bırakılmaya karşı gereken başvurunun da yapıldığı anlamına gelmez.
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.53 kapsamında sınır dışı kararına karşı genel dava süresi tebliğden itibaren yedi gündür. Bu kısa süre nedeniyle kararın örneği, tebligat belgesi, tercüman bilgisi ve varsa idari gözetim kararı gecikmeden temin edilmelidir. Başvurunun etkisi ve geri gönderme yasağı, somut kişinin durumu üzerinden ayrıca değerlendirilir.
Kararı kim verir, nasıl tebliğ edilmelidir?
Sınır dışı etme kararı valilik tarafından verilir. M.53 uyarınca karar gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatla temsil edilmeyen kişiye kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgi verilmesi gerekir. Tebliğin kişinin anladığı biçimde yapılması ve başvuru imkânının etkili kullanılabilmesi önemlidir.
Kararın hukuki dayanağı kadar somut gerekçesi de incelenmelidir. “Kamu düzeni” veya “vize ihlali” ifadesiyle yetinmek yerine, hangi olayın, sürenin veya kaydın esas alındığı belirlenmelidir. Tebligatın usulsüz olduğu düşünülse bile süre hiç başlamamış gibi beklemek güvenli değildir; itiraz ve belgeler mümkün olan en kısa sürede hazırlanmalıdır.
Yedi günlük dava süresi nasıl korunur?
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açabilir. Süre hesabında tebliğ kaydı ve uygulanabilir usul kuralları esas alınır. Dilekçede kararın tarih ve numarası, tebliğ tarihi, iptal gerekçeleri ve deliller açıkça gösterilmelidir. Kararın bir örneği elde edilemiyorsa bu durum ve temin girişimleri açıklanmalıdır.
Mahkemeye başvurulduğunun, sınır dışı kararını veren makama da bildirilmesi gerekir. Dosya numarası ve dava açılışını gösteren belge, yetkili makama ulaştırılmalı; teslim kaydı saklanmalıdır. Sadece dava dilekçesi taslağı hazırlamak veya avukatla görüşmek, davanın açıldığı anlamına gelmez.
Kanunun m.56 hükmündeki Türkiye'yi terke davet süresi ile dava açma süresi birbirinden farklıdır. Koşulları varsa tanınan 15–30 günlük çıkış süresi, yedi günlük dava süresini uzatmaz. Her sınır dışı kararında terke davet uygulanmadığından, kişinin hangi işleme tabi tutulduğu ayrıca belirlenmelidir.
Dava açılınca sınır dışı işlemi durur mu?
Güncel m.53/3 uyarınca, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Bu koruma sınır dışı işlemiyle ilgilidir; tek başına çalışma izni veya yeni bir ikamet hakkı sağlamaz. İdari gözetimi de kendiliğinden sona erdirmez.
Gönüllü geri dönüş ya da benzeri rıza belgeleri sonuçları anlaşılmadan imzalanmamalıdır. Kişi belgeyi anlamıyorsa tercüman ve hukuki yardım istemeli; açıklanan içerikle imzalanan metin arasındaki uyumu kontrol etmelidir. Rızanın varlığına ilişkin bir uyuşmazlıkta belgenin düzenlenme koşulları önem taşır. Geri gönderme yasağına ilişkin ciddi riskler ise ayrıca incelenmelidir.
Mahkemenin 15 günlük incelemesi ne zaman başlar?
21 Kasım 2024 tarihli 7533 sayılı Kanunla değiştirilen m.53, dosyanın tekemmülünü ve inceleme süresini düzenler. Dava dilekçesi ile eklerinin idareye tebliği üzerine savunmanın verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tekemmül eder. Mahkeme, tekemmülden veya gerekli ara karar ya da duruşma işlemlerinin tamamlanmasından itibaren 15 gün içinde karar verir.
Bu nedenle “davanın açıldığı gün başlayan 15 gün dolunca işlem kendiliğinden kalkar” sonucu çıkarılamaz. Süre, kanunda belirtilen yargılama aşamalarıyla bağlantılıdır. M.53 kapsamında verilen idare mahkemesi kararı kesindir. Bireysel başvuru ve gerekiyorsa tedbir talebi gibi yolların şartları ayrıca değerlendirilir; bunlara başvurulması kendiliğinden yeni bir durdurma kararı yaratmaz.
Hangi durumlarda geri gönderme yasağı gündeme gelir?
6458 sayılı Kanun m.4, kişinin işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye tabi tutulacağı yahut belirli nedenlerle hayatının veya özgürlüğünün tehdit altında olacağı yere gönderilmesini yasaklar. Risk, gönderilmesi planlanan ülke ve kişinin kişisel durumu bakımından açıklanmalıdır. Genel ülke bilgisi, kişiye ilişkin olaylarla desteklendiğinde daha anlamlı hâle gelir.
M.55, m.54 kapsamında sınır dışı sebebi bulunsa bile karar alınmayacak bazı durumları düzenler. Ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski yönünden ciddi emareler; ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahatin riskli olması; hayati tehlike arz eden hastalıkta tedavinin gidilecek yerde bulunmaması bunlar arasındadır. İnsan ticareti mağdurları ve belirli şiddet mağdurları için de özel korumalar vardır.
Sağlık iddiasında yalnız teşhis adı değil, yolculuğun riski, tedavinin sürekliliği ve hedef ülkede erişilebilirliği belgelenmelidir. Türkiye'deki eş, çocuk veya bakım ilişkileri ise aile hayatı ve çocuğun üstün yararı bakımından değerlendirilir. Evli olmak veya çocuk sahibi olmak, bütün durumlarda otomatik sınır dışı yasağı oluşturmaz; somut bağlar ve ölçülülük incelenir.
AYM Y.T. pilot kararı neden önemlidir?
AYM Genel Kurulu, Y.T., B. No: 2016/22418, 30/5/2019; Resmî Gazete: 9/7/2019, sayı 30826. Karar, eski mevzuatta bazı sınır dışı işlemlerine karşı dava açılmasının uygulamayı kendiliğinden durdurmadığı döneme ilişkindir. Başvurucu, gönderileceği ülkede kötü muamele riski ileri sürmüş; yargısal inceleme sürerken sınır dışı edilebilme ihtimali ortaya çıkmıştır.
AYM, kötü muamele riskinin etkili incelenmesini sağlayacak ve inceleme tamamlanmadan geri göndermeyi önleyecek bir hukuki yolun önemini vurgulamıştır. Kötü muamele yasağıyla bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar vermiş; sistemik soruna ilişkin pilot karar usulünü uygulamıştır. Kararın dayandığı eski istisnalar bugünkü m.53 metniyle karıştırılmamalıdır. Güncel düzenlemede dava süresi ve yargılama boyunca sınır dışı etmeme güvencesi bulunmaktadır.
Bu emsalin pratik katkısı, yalnız başvuru formunun varlığının yeterli olmadığını göstermesidir. İleri sürülen ciddi riskin incelenebilmesi ve incelemenin sonuç vermeden geri gönderme nedeniyle anlamsızlaşmaması gerekir. Her dosyada aynı riskin bulunduğu veya bütün sınır dışı kararlarının hukuka aykırı olduğu sonucu ise karardan çıkmaz.
İdari gözetime nasıl itiraz edilir?
M.57 kapsamındaki idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesinde açılan dava bu başvurunun yerine geçmez. İdari gözetime başvuru, gözetimi kendiliğinden durdurmaz. Kanun, hâkimliğin incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırmasını ve kararın kesin olmasını öngörür. Gözetim koşullarının değiştiği veya ortadan kalktığı ileri sürülerek yeniden başvuru yapılabilir.
Gözetimin devamında zorunluluk bulunup bulunmadığı valilikçe aylık olarak ve gerektiğinde daha erken değerlendirilir. Genel üst sınır altı aydır; sınır dışı işleminin kişinin işbirliği yapmaması veya doğru bilgi ve belge vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde en fazla altı ay daha uzatma öngörülür. Sürelerin varlığı, herkesin otomatik olarak bu kadar tutulabileceği anlamına gelmez.
M.57/A kapsamındaki alternatif yükümlülükler de değerlendirilmelidir. Sabit adres, bildirim ve dosyaya uygun diğer tedbirlerin yeterli olabileceği somut belgelerle açıklanabilir. Kaçma riski, kimlik tespiti ve diğer gerekçelerin güncel duruma dayanıp dayanmadığı incelenmelidir. Maddi imkânı bulunmayan kişiler bakımından kanundaki adli yardım şartları çerçevesinde avukat desteği talep edilebilir.
Başvuru dosyasında hangi deliller bulunmalı?
Sınır dışı ve varsa idari gözetim kararları ile ayrı ayrı tebligat kayıtları.
Pasaport, ikamet, çalışma izni veya koruma statüsüne ilişkin belgeler.
Hedef ülkedeki kişisel riskin dayanağı olan olay, tehdit, soruşturma veya sağlık kayıtları.
Eş, çocuk, eğitim ve bakım ilişkilerini gösteren belgeler.
Adres ve ulaşılabilirliği gösteren, gözetim yerine alternatif tedbir talebini destekleyen kayıtlar.
Dava açılış belgesi ve karar veren makama yapılan bildirimin teslim kaydı.
Başvurunun amacı, yalnız bütün yasal maddeleri sıralamak değil, kararın hangi gerekçesinin hangi belgeyle çürütüldüğünü göstermektir. Süreler kısa, işlemlerin sonuçları ağır olduğundan tebligatın alınması, dosyanın temini ve doğru yargı yoluna başvuru birlikte yürütülmelidir.

