Aydınlatılmış Onam: Elektronik Rıza, Hasta Hakları ve Dosya Kayıtları
Güncelleme tarihi: 18 saat önce
Ameliyat öncesinde bir form imzalamak, bütün riskleri kabul edip haklardan vazgeçmek değildir. Aydınlatılmış onam, kişinin önerilen müdahaleyi anlayarak ve serbest iradesiyle kabul etmesidir. Hangi işlemin yapılacağı, önemli riskler, alternatifler ve müdahaleyi reddetmenin sonuçları açıklanmalıdır. Form bu sürecin kaydıdır; bilgilendirmenin yerini tek başına tutmaz.
27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik, elektronik onamın nasıl alınacağını ayrıca düzenledi. Kâğıt yerine elektronik yöntem kullanılması, hastanın anlaşılır bilgi alma ve kayıtlarına erişme haklarını ortadan kaldırmaz.
Aydınlatılmış onamın içeriğinde neler olmalı?
Hasta Hakları Yönetmeliği m.15 uyarınca hastaya hastalığın muhtemel sebepleri ve seyri; müdahalenin kim tarafından, nerede, nasıl ve yaklaşık ne kadar sürede yapılacağı; diğer tanı ve tedavi seçenekleri, bunların fayda ve riskleri; muhtemel komplikasyonlar; müdahaleyi reddetmenin muhtemel fayda ve riskleri anlatılır. Kullanılacak ilaçların önemli özellikleri, kritik yaşam tarzı önerileri ve gerektiğinde aynı konuda tıbbi yardıma ulaşma yolları da bilgilendirme kapsamındadır.
Yönetmeliğin m.18 hükmünün ilk cümlesi şöyledir: “Bilgi, mümkün olduğunca sade şekilde, tereddüt ve şüpheye yer verilmeden, hastanın sosyal ve kültürel düzeyine uygun olarak anlayabileceği şekilde verilir.” Aynı madde, acil durumlar dışında hastaya makul süre tanınmasını ve hastanın kural olarak müdahaleyi gerçekleştirecek sağlık meslek mensubu tarafından sözlü olarak bilgilendirilmesini öngörür.
Bu nedenle yalnız tıbbi terimlerden oluşan uzun bir metni aceleyle imzalatmak yeterli kabul edilmeyebilir. Hastanın sorularını yöneltebilmesi, kendi durumuna özgü riskleri anlayabilmesi ve kararını baskı altında kalmadan verebilmesi gerekir. Başka bir sağlık meslek mensubunun bilgilendirme yaptığı zorunlu durumlar da yönetmelikteki koşullarla değerlendirilir.
“Her türlü riski kabul ediyorum” yazması ne anlama gelir?
Genel ifadeli bir onay belgesi, her türlü işlem için sınırsız izin veya sağlık kuruluşunun bütün sorumluluktan kurtulması anlamına gelmez. Formun hangi müdahaleye ilişkin olduğu, bilgilendirmenin kapsamı, ne zaman ve kime yapıldığı araştırılır. Öngörülebilir önemli bir risk konusunda bilgi verilmediği iddiası, belgenin içeriği ve diğer kayıtlar üzerinden incelenir.
Onam ile teknik özen yükümlülüğü de ayrıdır. Risk açıklanmış olsa bile gerekli önlemlerin alınmaması, takibin gecikmesi veya hatalı müdahale ayrıca sorumluluk doğurabilir. Tersine, tedavinin teknik yönden uygun olması da bilgilendirme eksikliğini her durumda önemsiz hâle getirmez. Tazminatın türü ve kapsamı, ihlal ve zarar ilişkisi üzerinden belirlenir.
27 Ekim 2026 düzenlemesi elektronik onamda ne değiştirdi?
Yeni yönetmelik, birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık tesislerini kapsar ve yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmiştir. Dayanakları arasında 1219 sayılı Kanun m.70 ile 3359 sayılı Kanun ek m.19 bulunur. Düzenleme, bütün hastaların yalnız elektronik yöntem kullanmak zorunda olduğu şeklinde okunmamalıdır; elektronik ortamda onam alınması hâlindeki süreç belirlenmiştir.
Yönetmeliğin m.8/1 hükmü: “Hastanın bilgilendirilmiş rızası e-Nabız üzerinden veya sağlık tesisinin elektronik haberleşme aracı vasıtasıyla alınır.” Önce hasta ve ilgili sağlık meslek mensubunun kimliği doğrulanır. Hastanın doğrulanmış cep telefonu bulunmalıdır. Sağlık meslek mensubunun onayladığı form e-Nabız veya doğrulanmış telefona gönderilen bağlantı üzerinden hastanın erişimine sunulur; hasta formu inceler.
Hasta müdahaleyi kabul ederse yalnız ilgili müdahale için üretilmiş tek kullanımlık SMS parolasıyla onam iradesi kayda geçirilir. e-Nabız yönteminde hasta kodu kendisi sisteme girer. Sağlık tesisinin elektronik haberleşme aracı kullanıldığında ise yönetmelikte tanımlanan sağlık personeli ve sistem üzerinden işlem yapılır. Telefon numarasının doğrulanması ile belirli müdahale için onam verilmesi birbirinden farklı işlemlerdir. Randevu veya telefon doğrulama kodunun varlığı tek başına belirli bir ameliyata onam verildiğini göstermez.
Yönetmeliğin m.8/9 hükmüne göre elektronik onam formu Bakanlığın merkezi sağlık veri sistemine aktarılır ve e-Nabız üzerinden hastanın erişimine sunulur. Teknik kayıt mevcut olsa bile bilgi anlaşılır biçimde ve zamanında verilmemişse, bilgilendirmenin yeterliliği yine incelenebilir.
Elektronik onamda hangi kayıtlar önem taşır?
Yeni yönetmelik m.9; onam iradesinin tarih, saat ve işlem bilgilerini, SMS parolasının gönderilme ve doğrulanma bilgilerini, işlemi yapan sağlık meslek mensubunu ve veri bütünlüğü ile zaman damgasına ilişkin kayıtları düzenler. Formlar ve iz kayıtları, fiziksel onam belgelerinin tabi olduğu saklama ve imha sürelerine uygun korunur.
Bir uyuşmazlıkta sadece “sistemde onay var” denilmesi yerine hastaya gösterilen formun içeriği, hangi müdahaleyi kapsadığı, formun erişime sunulduğu zaman ve onayın zamanı önemlidir. Hasta, kendisine ait belge ve kayıtları isterken elektronik onam formunu ve uyuşmazlıkla ilgili işlem kayıtlarını da açıkça belirtebilir. Sistem güvenliğine ilişkin teknik inceleme gerekiyorsa mahkeme veya yetkili makam aracılığıyla yürütülebilir; başka kişilerin sağlık verilerine erişim hakkı doğmaz.
Küçükler, karar veremeyen hastalar ve acil durumlar
Hasta Hakları Yönetmeliği m.24, tıbbi müdahalelerde hastanın rızasını esas alır. Küçük veya kısıtlı hastada kanuni temsilcinin rolü vardır; bunun yanında hasta, anlayabildiği ölçüde bilgilendirme ve karar sürecine katılır. Yetişkin ve karar verme yeterliği bulunan hastanın yalnız yakınına bilgi verilmesi, kural olarak hastanın kendi kararının yerini tutmaz.
Rıza alınamayan hayati tehlike, bilinç kapalılığı ve organ kaybı veya işlev kaybı riski gibi acil durumlar m.24’te ayrıca düzenlenmiştir. Gereken müdahale yapılırken durumun kayıt altına alınması ve ilgili bilgilendirmenin yapılması önemlidir. “Acil” ifadesi her planlı işlemde onamı bertaraf eden genel bir gerekçe değildir.
Elektronik onam yönetmeliği m.11’e göre küçük veya kısıtlı için işlemler, Hasta Hakları Yönetmeliğine uygun olarak kanuni temsilci tarafından gerçekleştirilir. Temsilcinin bulunmadığı, hazır olmadığı veya elektronik ortamda doğrulanamadığı durumda elektronik onam alınamaz. Bu, acil tıbbi müdahale kurallarını ortadan kaldırmaz; uygulanacak yöntem ve istisnalar ayrıca değerlendirilir.
Hasta dosyamın örneğini nasıl isteyebilirim?
Hasta Hakları Yönetmeliği m.16’nın ilk cümlesi şöyledir: “Hasta, sağlık durumu ile ilgili bilgiler bulunan dosyayı ve kayıtları, doğrudan veya vekili veya kanuni temsilcisi vasıtası ile inceleyebilir ve bir suretini alabilir.” Başvuruda hasta kimliği, başvuru veya yatış tarihleri, ilgili bölüm ve istenen kayıtlar açıkça belirtilmelidir. Başvurunun alındığına ilişkin belge saklanmalıdır.
Ameliyat, anestezi ve aydınlatılmış onam formları ile varsa elektronik sürümleri.
Epikriz, hekim ve hemşire gözlemleri, ilaç uygulamaları ve konsültasyon kayıtları.
Tetkik sonuçları, görüntüler ve patoloji raporları.
Taburculuk talimatları, kontrol önerileri ve sonraki başvurular.
Kayıt eksikliği veya yanlışlığı varsa hangi bilginin düzeltilmesinin istendiğine ilişkin açıklama.
Yönetmelik m.17, eksik, belirsiz veya hatalı tıbbi ve kişisel bilgilerin tamamlanması, açıklanması ve düzeltilmesini isteme hakkını tanır. Bu hak, geçmiş kaydın iz bırakmadan değiştirilmesi anlamına gelmez. Düzeltmenin dayanağı ve işlem geçmişi, uyuşmazlıkta önem taşıyabilir.
AYM kararında onam neden ayrıca incelendi?
AYM Birinci Bölümünün Sebiha Çelik, B. No: 2022/18719, 28.01.2026 tarihli kararında guatr ameliyatı sonrası devam eden sorunlar ve onam eksikliği tartışılmıştır. AYM, hastanın bilgilendirilmesinin somut olaya uygun olması gerektiğini; açıklanacak işlem, risk, alternatif ve reddin sonuçlarının kararı etkilediğini vurgulamıştır. Yeterli bilgilendirme ve onamın alındığını ispat yükümlülüğünün hastane ve müdahaleyi yapan hekimde olduğuna da dikkat çekmiştir (§21).
Somut dosyada onam eksikliği nedeniyle manevi tazminat verilmiş olmasına rağmen maddi tazminat talebinin reddinin yeterli araştırma ve gerekçeye dayanmadığı değerlendirilmiş; Anayasa m.17 yönünden ihlal ve yeniden yargılama kararı verilmiştir. Bu sonuç, her onam eksikliğinde aynı miktarda veya aynı tür tazminata hükmedileceği anlamına gelmez. Talebin ve zararın somut olayla bağlantısı mahkemece incelenir.
Sık sorulan sorular
İmzaladığım onam formunun kopyasını alabilir miyim?
Kendi sağlık dosyanızdaki onam belgesinin örneğini isteyebilirsiniz. Elektronik yöntemle alınan formun e-Nabız erişimi de yeni düzenlemede öngörülmüştür. Belge görünmüyorsa sağlık tesisine tarih ve müdahale bilgileriyle yazılı başvuru yapılması yararlıdır.
Tedaviye onam vermek fotoğraflarımın yayımlanmasına izin vermek midir?
Tıbbi müdahaleye rıza ile görüntülerin tanıtım veya başka amaçla yayımlanması farklı konulardır. Müdahale onamı, bütün sağlık verilerinin kamuya açıklanmasını kendiliğinden meşrulaştırmaz. Mahremiyet, kişisel veriler ve ilgili özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
Tedaviyi reddedebilir veya başka hekimden görüş isteyebilir miyim?
Hasta Hakları Yönetmeliği m.25, kanunen zorunlu hâller dışında sonuçları açıklanmak kaydıyla tedaviyi reddetme veya durdurulmasını isteme hakkını düzenler. m.18 ikinci görüş talebini de tanır. Devam eden tedaviyi değiştirmeden önce tıbbi sonuçların hekimle görüşülmesi gerekir; hukuki bir tartışma sağlık bakımını kesme gerekçesi yapılmamalıdır.
İlgili yazılar ve hukuki dayanaklar
Dayanaklar: Hasta Hakları Yönetmeliği m.15–18, 23–26; 1219 sayılı Kanun m.70; Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik m.5–11, 13–14 (RG 27.10.2026, 33413); AYM, Sebiha Çelik [1. B.], B. No: 2022/18719, 28.01.2026. Elektronik onam yönetmeliğinin resmî metni ve AYM karar metni.
1 Kasım 2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Somut başvuruda onamın içeriği, tıbbi durum, tarih ve ilgili kayıtlar birlikte incelenmelidir.
