Yola Terk Edilen Arsa Geri Alınabilir mi? Belediye Başka Amaçla Kullanırsa Ne Olur?

İmar uygulamaları sırasında bir taşınmazın bir bölümü yol, yeşil alan veya benzeri kamusal kullanım amacıyla bedelsiz olarak terk edilebilir. Uyuşmazlık, terk edilen alanın yıllar sonra bu amaçtan farklı biçimde kullanılması hâlinde ortaya çıkar. Böyle bir durumda malik veya önceki malik, taşınmaz üzerinde yeniden hak iddia edip edemeyeceğini ve tazminat isteyip isteyemeyeceğini merak edebilir.

Bedelsiz terk ne anlama gelir?

Bedelsiz terk, taşınmazın belirli bir bölümünün imar planındaki kamusal kullanıma ayrılmak üzere herhangi bir kamulaştırma bedeli ödenmeden kamuya bırakılmasıdır. Uygulamada özellikle yol ve yeşil alan için yapılan terkler sık görülür. Ancak her terk işleminin hukuki sonucu aynı değildir; işlemin dayanağı, tapu ve imar kayıtları ile terkin hangi amaçla yapıldığı birlikte değerlendirilmelidir.

Terk edilen yer başka amaçla kullanılabilir mi?

Anayasa Mahkemesi, bedelsiz olarak yol ve yeşil alan için terk edilen taşınmazların terk amacına aykırı biçimde kullanıldığı bir bireysel başvuruda mülkiyet hakkı bakımından ihlal kararı vermiştir. Mahkeme, somut olayda terkin şartsız bir vazgeçme olarak değil, yol ve yeşil alan amacıyla yapılan şarta bağlı bir terk niteliğinde olduğunu dikkate almıştır.

Bununla birlikte her amaç değişikliği otomatik olarak hak ihlali anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi kararında, taşınmazın başka bir kamu yararı amacı için kullanılmasının veya başlangıçtaki kamu ihtiyacının sonradan ortadan kalkmasının somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmesi gerektiği de vurgulanmıştır.

Taşınmaz geri alınabilir mi?

Bu soruya bütün olaylar için geçerli tek bir cevap vermek mümkün değildir. Terkin hukuki niteliği, belediyenin veya diğer idarenin alanı fiilen nasıl kullandığı, kullanım değişikliğinin kamu yararına dayanıp dayanmadığı ve önceki malikin mülkiyet hakkına yüklenen külfetin ağırlığı önem taşır. Bazı uyuşmazlıklarda tapu, tazminat veya mülkiyet hakkının korunmasına yönelik farklı hukuki yollar gündeme gelebilir.

Hangi belgeler önemlidir?

• Taşınmazın güncel ve geçmiş tarihli tapu kayıtları

• İmar planı ve plan değişiklikleri

• Terk veya ifraz işlemlerine ilişkin belediye ve tapu belgeleri

• Alanı fiilen kimin ve hangi amaçla kullandığını gösteren kayıt ve belgeler

• Varsa belediye meclisi, encümen veya diğer idari kararlar

AYM kararının önemi

Anayasa Mahkemesinin 29 Aralık 2021 tarihli, 2019/2755 başvuru numaralı kararında, bedelsiz şekilde yol ve yeşil alan için terk edilen taşınmazların terk amacına aykırı kullanılmasının somut koşullarda Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkını ihlal ettiği sonucuna varılmıştır.

Karar, yola veya yeşil alana terk edilen her taşınmazın mutlaka eski malikine döneceği anlamına gelmez. Ancak idarenin terk amacı ile sonraki kullanım arasındaki ilişkiyi ve malike yüklenen külfeti açıklaması gerektiğini gösteren önemli bir mülkiyet hakkı ölçütü ortaya koymaktadır.

Sonuç

Yol veya yeşil alan için bedelsiz terk edilen bir taşınmazın başka amaçla kullanılması hâlinde uyuşmazlık yalnızca tapu kaydına bakılarak çözülemez. Terkin amacı, sonraki kullanım, kamu yararı ve mülkiyet hakkına etkisi birlikte incelenmelidir. Hak kaybı ihtimali bulunan olaylarda zamanaşımı ve dava türü gibi usul meseleleri de ayrıca önem taşır.

Resmî kaynak: Anayasa Mahkemesi, 29.12.2021, B. No: 2019/2755 — https://www.anayasa.gov.tr/tr/haberler/bireysel-basvuru-basin-duyurulari/bedelsiz-sekilde-terk-edilen-tasinmazlarin-terk-amacina-aykiri-kullanilmasi-nedeniyle-mulkiyet-hakkinin-ihlal-edilmesi/

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın özelliklerine göre uygulanacak hukuki yol ve süreler değişebilir.