Uyuşturucu Ticareti Suçu ve Cezası: Kullanma ile Ticaret Nasıl Ayrılır?
Güncelleme tarihi: 2 gün önce
Uyuşturucu madde ile yakalanan bir kişinin dosyasında ilk ve en önemli soru, maddenin kullanmak için mi yoksa başkasına vermek veya satmak için mi bulundurulduğudur. İlk hâlde tedavi ve denetimli serbestlik tedbiri gündeme gelirken, ikincisinde alt sınırı on yıl olan bir hapis cezası söz konusudur.
Bu yazı, TCK m.188’deki imal ve ticaret suçunu, kullanma suçuyla arasındaki ayrımı ve soruşturma ile yargılamada üzerinde durulan noktaları ele alır. Kullanmak için bulundurma ve tedavi süreci sitede ayrı bir rehberde incelenmiştir.
TCK 188 hangi fiilleri cezalandırır?
Madde iki ana fiil grubunu düzenler:
Ruhsatsız veya ruhsata aykırı imal, ithal veya ihraç (m.188/1): 20 yıldan 30 yıla kadar hapis, 2.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası.
Ülke içinde satma, satışa arz etme, başkasına verme, sevk etme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme, bulundurma (m.188/3): 10 yıldan az olmamak üzere hapis, 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezası.
Maddenin çocuğa verilmesi veya satılması (m.188/3): 15 yıldan az olmamak üzere hapis, adli para cezası aynı.
Satın alma, kabul etme ve bulundurma fiilleri hem bu maddede hem de kullanma suçunu düzenleyen m.191’de yer alır. İkisini ayıran, fiilin amacıdır. Ticaret suçunun oluşması için para karşılığı satış şart değildir; maddenin bedelsiz olarak başkasına verilmesi de m.188/3 kapsamındadır.
Kullanmak için bulundurma ile ticaret nasıl ayrılır?
Kanun bu ayrım için sabit bir gram sınırı belirlememiştir. Yargı uygulamasında bulundurmanın amacı, olayın bütün koşulları birlikte değerlendirilerek saptanır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu ölçütleri; maddenin başkasına satılması, devri veya tedariki yönünde bir davranışın bulunup bulunmadığı, maddenin bulundurulduğu yer ve bulunduruluş biçimi, çeşidi ve miktarı ile kişinin kullanıcı olup olmadığı başlıklarında toplamaktadır (CGK, 20.02.2018, 2018/10 E., 2018/57 K.). Uygulamada bunlar şu sorulara dönüşür:
Miktar. Ele geçen maddenin, bir kişinin makul sürede kişisel olarak kullanabileceği miktarı aşıp aşmadığı
Bulunduruş biçimi. Maddenin çok sayıda küçük paket hâlinde, eşit gramajlarla hazırlanmış olup olmadığı
Yakalanma yeri ve şekli. Maddenin kolay ulaşılabilir bir yerde mi, gizlenmiş veya sevke hazır biçimde mi bulunduğu
Eşlik eden bulgular. Hassas terazi, paketleme malzemesi, çok sayıda kişiyle kısa görüşmeler, açıklanamayan para
Kişinin durumu. Kullanıcı olup olmadığı, önceki dosyaları ve olaya ilişkin açıklamasının kayıtlarla uyumu
Davranış. Maddeyi başkasına verdiğine veya satmaya hazırlandığına ilişkin somut bir tespitin bulunup bulunmadığı
Bu ölçütlerin hiçbiri tek başına belirleyici değildir. Az miktarda madde ile yakalanan kişi, satış anının tespiti hâlinde ticaretten; daha fazla miktarla yakalanan bir kullanıcı ise ticaret amacını gösteren başka delil yoksa kullanmak için bulundurmadan sorumlu tutulabilir.
Kurul’un yakın tarihli iki kararı bu durumu açıkça gösterir. Kurul, 1,64 gram kokainin ele geçtiği bir dosyada fiilin ticaret suçunu oluşturduğunu kabul etmiştir (CGK, 17.12.2025, 2023/251 E., 2025/588 K.). Buna karşılık 78 gram kuru esrarın paketçikler hâlinde değil tek parça olarak bulunduğu bir başka dosyada fiili kullanmak için bulundurma saymıştır (CGK, 30.10.2025, 2025/180 E., 2025/445 K.). 2018 tarihli kararda ise evde altı parça hâlinde ve bir kısmı satışa hazır paketlerde ele geçen esrar nedeniyle kullanma savunmasına itibar edilmemiştir.
Ticaret kastı kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ortaya konulamazsa, kuşkudan sanık yararlanır ilkesi gereği fiil kullanmak için bulundurma olarak değerlendirilir. Savunmanın merkezinde bu nedenle çoğu zaman suçun niteliğine ilişkin tartışma yer alır.
Hangi hâllerde ceza artırılır?
Maddenin devamındaki fıkralar, temel cezayı önemli ölçüde yükselten sebepleri düzenler:
Maddenin eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon, sentetik opioid veya amfetamin ve türevleri olması (m.188/4-a): ceza yarı oranında artırılır.
Fiilin okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu bulunulan bina ve tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi (m.188/4-b): ceza yarı oranında artırılır.
Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi (m.188/5): ceza yarı oranında artırılır.
Suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi (m.188/5): ceza bir kat artırılır.
Failin tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren veya kimyacılık ya da ecza ticaretiyle uğraşan kişi olması (m.188/8): ceza yarı oranında artırılır.
Birden fazla artırım sebebi aynı olayda birlikte uygulanabilir. Bu nedenle maddenin türünü belirleyen uzman raporu, olay yerinin sayılan yerlere mesafesi ve sanıklar arasındaki ilişkinin niteliği cezanın miktarını doğrudan belirler. Mesafe ve yerin niteliği tutanakla, gerektiğinde keşifle saptanmalıdır.
Yer bakımından artırım için iki yüz metre koşulu tek başına yetmez; fiilin umumi veya umuma açık bir yerde işlenmesi de gerekir. Ceza Genel Kurulu, araç içinde yapılan satışta bu koşulun gerçekleşmediğini kabul etmiştir (CGK, 14.04.2022, 2021/10-376 E., 2022/271 K.). Konut içinde ele geçirilen madde bakımından da aynı sonuca varılmıştır (Yargıtay 20. CD, 25.02.2020, 2020/1 E., 2020/1057 K.). Mesafenin basit krokiyle değil keşifle kesin olarak belirlenmesi gerektiği de vurgulanmıştır (Yargıtay 10. CD, 09.03.2023, 2021/16160 E., 2023/2023 K.).
Üretimi resmî makamların iznine veya satışı reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu ya da uyarıcı etki doğuran maddeler bakımından da aynı hükümler uygulanır; ancak bu hâlde ceza yarısına kadar indirilebilir (m.188/6).
Etkin pişmanlık hangi koşullarda uygulanır?
TCK m.192, suçun ortaya çıkarılmasına yardım eden kişi için iki aşamalı bir düzenleme içerir:
Resmî makamlar haber almadan önce. Suça iştirak eden kişi, diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya imal edildiği yerleri merciine haber verir ve bu bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz.
Suç haber alındıktan sonra. Gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişinin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birinden yarısına kadar indirilir.
İndirim için verilen bilginin somut, doğrulanabilir ve sonuç doğurmuş olması beklenir. Kolluğun zaten bildiği bir hususu tekrar etmek veya kimliği belirlenemeyen bir kişiden söz etmek çoğu zaman yeterli görülmez. Bu hükmün uygulanması, verilen beyanın içeriğine ve zamanına bağlı olduğundan, ifade aşamasından önce değerlendirilmesi gereken bir konudur.
Arama ve elkoyma işlemleri neden önemlidir?
Uyuşturucu dosyalarında asıl delil çoğunlukla ele geçirilen maddenin kendisidir. Maddenin hukuka uygun bir arama sonucunda elde edilip edilmediği bu nedenle dosyanın temel sorusudur. Hukuka aykırı biçimde elde edilen delil hükme esas alınamaz.
Ceza Genel Kurulu, kimliği önceden belirlenmiş bir kişinin üzerinde adli arama kararı alınmadan yapılan aramayı hukuka aykırı bulmuş ve bu yolla ele geçirilen maddenin hükme esas alınamayacağını kabul etmiştir (CGK, 28.02.2017, 2016/800 E., 2017/120 K.).
İncelenmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
Aramanın hâkim kararına veya gecikmesinde sakınca bulunan hâlde yetkili merciin yazılı emrine dayanıp dayanmadığı
Kararın kapsamının aranan kişi, yer ve araç bakımından aşılıp aşılmadığı
Önleme araması ile adli arama arasındaki sınıra uyulup uyulmadığı
Arama ve elkoyma tutanağının olay anında, hazır bulunanların imzasıyla düzenlenip düzenlenmediği
Maddenin kimin hakimiyet alanında bulunduğunun nasıl belirlendiği
Ortak kullanılan bir araçta veya evde bulunan maddenin kime ait olduğu ayrıca ispatlanmalıdır. Parmak izi, DNA, yazışma ve tanık anlatımları bu bağlantıyı kurmak veya çürütmek için kullanılır. Telefon inceleme, teknik takip ve iletişimin denetlenmesi tedbirlerinin de usulüne uygun kararla yapılıp yapılmadığı denetlenir.
Tutuklama, yargılama ve infaz nasıl işler?
Uyuşturucu madde imal ve ticareti, CMK m.100’de tutuklama nedeninin varsayılabileceği suçlar arasında sayılır. Bu nedenle soruşturmalarda tutuklama tedbirine sık başvurulur. Kuvvetli suç şüphesinin somut delillere dayanıp dayanmadığı ve adli kontrolün yeterli olup olmayacağı, itiraz ve tahliye taleplerinde ayrıca ileri sürülebilir.
Dava ağır ceza mahkemesinde görülür. Cezanın alt sınırı nedeniyle hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme veya adli para cezasına çevirme imkânları kural olarak gündeme gelmez. Suçta kullanılan araç ve suçtan elde edilen kazanç bakımından müsadere hükümleri uygulanabilir.
İnfaz yönünden de genel kuraldan ayrılınır: 5275 sayılı Kanun uyarınca bu suçtan verilen hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı dörtte üçtür. Kullanma suçundan ticaret suçuna geçen bir nitelendirme, yalnız cezanın miktarını değil cezaevinde geçirilecek sürenin oranını da değiştirir.
Sık sorulan sorular
Kaç gramın üzeri ticaret sayılır?
Kanunda sabit bir sınır yoktur. Miktar önemli bir ölçüttür; ancak paketleme, yakalanma şekli ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Arkadaşıma bedelsiz verdim, yine de ticaret sayılır mı?
Evet. Başkasına verme fiili, para alınmasa da m.188/3 kapsamındadır.
Aracımda başkasına ait madde bulundu, sorumlu olur muyum?
Sorumluluk için maddenin varlığının bilinmesi ve üzerinde hakimiyet kurulmuş olması gerekir. Bu husus her olayda delillerle ayrıca ortaya konulmalıdır.
Kullanıcı olduğumu söylemem yeterli olur mu?
Tek başına yeterli değildir. Beyanın miktar, bulunduruş biçimi ve diğer kayıtlarla uyumlu olması gerekir.
Kaynaklar ve ilgili mevzuat
Türk Ceza Kanunu m.54, 55, 188, 191 ve 192
Ceza Muhakemesi Kanunu m.100, 116–119, 135 ve 217
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.107 ve 108
Yargıtay Ceza Genel Kurulu: 28.02.2017, 2016/800 E., 2017/120 K.; 20.02.2018, 2018/10 E., 2018/57 K.; 14.04.2022, 2021/10-376 E., 2022/271 K.; 30.10.2025, 2025/180 E., 2025/445 K.; 17.12.2025, 2023/251 E., 2025/588 K.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, 25.02.2020, 2020/1 E., 2020/1057 K.; Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 09.03.2023, 2021/16160 E., 2023/2023 K.
İlgili rehberler
Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma: Soruşturma, Tedavi ve Denetimli Serbestlik
Ev, İşyeri ve Araç Aramasında Haklar: Karar, Tutanak, Avukat ve Elkoyma
Tutuklamaya İtiraz ve Tahliye Talebi: Süre, Gerekçe ve Adli Kontrol
Gözaltına Alınan Kişinin Hakları: Süreler, Avukat Yardımı ve Serbest Bırakılma Başvurusu
Telefon ve Bilgisayara Elkonulması: Dijital İnceleme, Delil Güvenilirliği ve Cihazın İadesi
Kaynaklar: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.188, 191 ve 192; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m.107.
Hukuki Destek
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir. Soruşturma, kovuşturma ve infaz aşamalarıyla ilgili sorularınız için büromuza ulaşabilirsiniz.
Av. Üzeyir Ahıskalı, Balgat, Çankaya/Ankara Telefon: 0532 509 61 90 (Pazartesi–Cumartesi 09.00–18.00) İletişim formu · WhatsApp
Ceza Hukuku rehberi ve ilgili yazılar
Şikâyet, soruşturma, koruma tedbirleri, duruşma ve karar sonrası başvurulara Ceza Hukuku rehberinden ulaşabilirsiniz. Hukuki desteğin kapsamını Ceza Hukuku hizmetlerimiz sayfasında inceleyebilirsiniz.


