Okul Değiştirme Disiplin Cezasına İtiraz Edilebilir mi? AYM’den 2026 Kararı
Güncelleme tarihi: 3 Kas
Okul değiştirme disiplin cezasına itiraz edilebilir ve idari yargıda iptal davası açılabilir. Başvurunun başarılı olabilmesi için yalnız öğrencinin cezasını ağır bulmak yeterli değildir. İşlemin kanuni dayanağı, yetkili kurul, isnat edilen davranış, savunma, deliller, tebligat ve eğitim üzerindeki sonuçlar birlikte incelenmelidir.
AYM'nin Mahammad Rzayev ve Roberto Nejat Dilmen, B. No. 2024/68293, 16 Eylül 2026 tarihli kararı, 30 Ekim 2026 tarihli ve 33415 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Artık yalnız toplantı sonuç duyurusu değil, gerekçeli karar üzerinden değerlendirme yapılabilmektedir. Kararın belirleyici gerekçesi, başvuruculara uygulanan cezanın kanuni dayanağının bulunmamasıdır.
Okul değiştirme cezası ne anlama gelir?
Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.163; kınama, kısa süreli uzaklaştırma, okul değiştirme ve örgün eğitim dışına çıkarma yaptırımlarını sıralar. M.164/3 okul değiştirmeyi, öğrencinin yerleşim yeri öncelikli tutularak aynı tür veya derecede başka bir okula nakledilmesi olarak tanımlar. Bu, birkaç günlük devamsızlık yaptırımı değildir; öğrencinin eğitim gördüğü kurum değişir.
Buradaki usul açıklamaları bu Yönetmelik kapsamındaki ortaöğretim öğrencilerine ilişkindir. Üniversite, ilköğretim ve başka kurumların disiplin düzenleri otomatik olarak aynı kabul edilemez. Ayrıca özel okul sözleşmesinin sona erdirilmesi veya ücret iadesi uyuşmazlığı ile disiplin cezasının iptali farklı hukuki taleplerdir. AYM'nin bu kararında özel lise öğrencileri hakkında tesis edilen disiplin işlemleri incelenmiştir.
2026 AYM kararında ne yaşandı?
İki öğrenciye 4 Aralık 2023 ve 19 Ocak 2024 tarihlerinde Yönetmelik'e dayanılarak okul değiştirme cezası verilmişti. Bir öğrenci yönünden yöneticilere ve öğretmenlere sözlü saldırı ve tehdit iddiası; diğer öğrenci yönünden sosyal medya paylaşımı gündemdeydi. İdare mahkemeleri ve istinaf incelemelerinden geçen uyuşmazlıklar bireysel başvuruya taşındı.
AYM Birinci Bölümünün 16/9/2026 tarihli, B. No. 2024/68293 kararı, birleşen B. No. 2024/69948 başvurusunu da kapsar. Mahkeme, cezanın tek dayanağının ilgili Yönetmelik olduğunu belirledi. Eğitim hakkına müdahalenin kanuni dayanağı bulunmadığı için Anayasa m.42'nin ihlal edildiğine karar verdi; meşru amaç ve ölçülülük yönlerinden ayrıca incelemeye gerek görmedi.
Karar, öğrencilerin bütün davranışlarını hukuka uygun ilan etmez. Sosyal medya paylaşımıyla ilgili ifade özgürlüğü iddiası ayrıca incelenmedi; ayrımcılık iddiaları yeterli delille ortaya konulmadığı için kabul edilemez bulundu. Böylece eğitim hakkı ihlali, diğer bütün iddiaların da kabul edildiği anlamına gelmemektedir.
İhlalin sonuçlarının giderilmesi için ilgili idare mahkemelerinde yeniden yargılama yapılmasına ve her başvurucuya ayrı ayrı net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedildi. Bu tutar her okul değiştirme cezasında otomatik ödenecek bir tarife değildir; kararın somut başvurucularına ilişkin giderimdir.
Kanuni dayanak neden bu kadar önemlidir?
Anayasa m.42, kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağını düzenler. M.13 ise temel hakların ancak kanunla ve ilgili anayasal koşullara uygun biçimde sınırlanabileceğini belirtir. Okul düzeninin korunması meşru bir ihtiyaç olsa da hakka müdahalenin yeterli kanuni çerçevesi bulunmalıdır. Yönetmeliğin varlığı tek başına bu anayasal koşulun sağlandığını göstermez.
AYM, S.Ü., B. No. 2020/34927, 6 Mart 2024 kararındaki yaklaşımı 2026 kararının 13–15. paragraflarında açıkça uygulamıştır. Önceki emsalde de ortaöğretim disiplin suç ve cezalarının genel ilkelerini ve çerçevesini belirleyen kanuni düzenlemenin bulunmaması nedeniyle kanunilik koşulunun sağlanmadığı sonucuna varılmıştı. Yeni karar bu çizgiyi sürdürmektedir.
Bir başvuruda bu emsaller kullanılırken cezanın tarihi, işlemin dayandırıldığı kanun ve yönetmelik hükümleri gösterilmeli; kararın benzerliği açıklanmalıdır. Sonradan değişen mevzuat veya farklı bir yaptırım varsa ayrıca incelenir. “AYM okul disiplinini kaldırdı” biçimindeki genel ifade, kararın kapsamını aşar.
İtiraz nereye ve hangi sürede yapılır?
Yönetmelik m.169/3 uyarınca cezanın tebliğini izleyen beş iş günü içinde okul müdürlüğü kanalıyla itiraz edilir. Başvuruyu okul müdürü, 18 yaşını tamamlamış öğrenci veya veli yapabilir. Okul değiştirme cezasına ilişkin itirazı il öğrenci disiplin kurulu değerlendirir. Dilekçenin teslim edildiğini gösteren tarihli kayıt alınması önemlidir.
M.169/2'ye göre okul değiştirme cezası ilçe öğrenci disiplin kurulunun onayından sonra uygulanır. Kararı onaylayan kurul aynı karara yönelik itirazı görüşemez; itiraz üst kurulda ele alınır. Yönetmelik'te itiraz üzerine verilen kararın kesin olduğunun yazması, yargı denetiminin kapalı olduğu anlamına gelmez; bu, aynı idari itiraz yolunda yeniden başvuru bakımından değerlendirilir.
İtirazda ceza ve onay kararının tarih-sayısı, tebliğ tarihi, kaldırılması istenen işlem ve somut gerekçeler belirtilmelidir. Kanuni dayanak eksikliği yanında öğrenciye isnadın bildirilmemesi, savunmanın alınmaması, delillerin eksik değerlendirilmesi veya yanlış kurulun karar vermesi gibi hususlar varsa belgeleriyle açıklanır. Birbirinden farklı sebepler tek bir “haksızlık yapıldı” cümlesine bırakılmamalıdır.
İdare mahkemesinde dava ve yürütmenin durdurulması
2577 sayılı İYUK m.7 uyarınca özel bir süre yoksa idare mahkemesinde genel dava açma süresi altmış gündür. Yazılı bildirim ve başvurunun türü süre hesabında önemlidir. Yönetmelikteki beş iş günlük itiraz ile yargısal dava süresi aynı süre değildir. İtirazın dava süresine etkisi, başvurunun niteliği ve İYUK m.11 koşulları bakımından ayrıca hesaplanmalıdır.
M.11 kapsamında süresinde yapılan uygun idari başvuru dava süresini durdurabilir; otuz gün cevap verilmemesi hâlinde ret sonucu doğar ve daha önce geçen süre de dikkate alınır. Her dilekçe, CİMER kaydı veya sözlü görüşme bu sonucu kendiliğinden doğurmaz. İdarenin cevap vermesini belirsiz süre beklemek yerine tebligat ve başvuru tarihleri birlikte takip edilmelidir.
İYUK m.27 gereğince dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ile uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması koşullarının birlikte ortaya konulması gerekir. Sınav takvimi, mezuniyet, ulaşım, eğitim programı ve öğrencinin özel durumu somut belgelerle anlatılmalıdır. Talepte bulunmak, mahkemenin mutlaka kabul edeceği anlamına gelmez.
Savunma ve öğrenciye ilişkin hangi bilgiler önem taşır?
Yönetmelik m.194, disiplin kuruluna sevk edilen öğrencinin yazılı, gerektiğinde sözlü savunmasının alınmasını; sözlü savunmanın tutanağa geçirilmesini ve çağrının yazılı yapılmasını düzenler. M.177 disiplin dosyasında ifadeler, savunma, diğer belgeler ve kurul kararının bulunmasını öngörür. Öğrencinin neyle suçlandığını öğrenmesi ve karşı delil sunabilmesi gerçek bir imkân olmalıdır.
M.168 ceza değerlendirmesinde çocuğun üstün yararı, kişisel ve psikolojik durumu, olayın koşulları ve önceki disiplin geçmişi gibi unsurları sayar. Bunlar, kanuni dayanak incelemesinin yerine geçmez; işlemin diğer hukuka uygunluk yönlerini tamamlar. Özellikle sosyal medya delilinde paylaşımın tam içeriği, tarih, muhatap ve bağlamı korunmalıdır.
Ceza, kurul onayı ve itiraz kararlarının tamamı ile tebliğ belgeleri.
Savunma çağrısı, öğrencinin savunması, tutanaklar ve tanık anlatımları.
Varsa mesaj veya paylaşımın kırpılmamış örneği ve aidiyetini gösteren bilgiler.
Öğrenci belgesi, sınav takvimi, nakil bildirimi ve eğitim kaybını açıklayan belgeler.
İtiraz dilekçesi, başvuru kayıt numarası ve verilen cevaplar.
Sık sorulan sorular
İtiraz edince eski okuluma hemen döner miyim?
Başvuru tek başına bütün sonuçları ortadan kaldırmaz. İşlemin uygulanma durumu ve varsa yürütmenin durdurulması kararı belirleyicidir. Eğitimden uzak kalmanın sonuçları gecikmeden ilgili idareye ve gerekiyorsa mahkemeye sunulmalıdır.
Doğrudan AYM'ye başvurabilir miyim?
Bireysel başvuru kural olarak olağan başvuru yolları tüketildikten sonra gündeme gelir. 6216 sayılı Kanun m.47'deki otuz günlük süre ayrıca izlenir. AYM'ye başvuru, süresinde kullanılmamış idari dava ve kanun yollarını otomatik olarak telafi etmez.
Karar bütün okul değiştirme cezalarını otomatik siler mi?
Hayır. Emsal gerekçe benzer dosyalarda güçlü bir dayanak oluşturur; fakat kendi işleminiz için uygun başvurunun yapılması ve kararın somut olaya etkisinin değerlendirilmesi gerekir.
Mevzuat ve karar dayanakları
3 Kasım 2026 tarihli değerlendirme; Anayasa m.13 ve 42, İYUK m.7, 11 ve 27, 6216 sayılı Kanun m.47 ve 50 ile Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği m.163, 164, 168, 169, 177 ve 194'e dayanır. AYM Mahammad Rzayev ve Roberto Nejat Dilmen, B. No. 2024/68293, 16/9/2026 ve bu kararın açıkça benimsediği S.Ü., B. No. 2020/34927, 6/3/2024 kararlarının kapsamı yukarıda açıklanmıştır.


