top of page

Mirastan Çıkarma (Iskat): Şartlar, İspat ve Sonuçları | 2026

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
3 Eyl
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 4 Kas

Bir anne veya babanın “sana miras bırakmayacağım” demesi, tek başına çocuğunun miras hakkını ortadan kaldırmaz. Saklı paylı mirasçının bu güvenceden de yoksun bırakılması için Türk Medeni Kanunu'ndaki çıkarma sebebinin bulunması, iradenin geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla açıklanması ve sebebin tasarrufta gösterilmesi gerekir. Aile içindeki her kırgınlık, görüşmeme veya ekonomik anlaşmazlık aynı sonucu doğurmaz.

Mirastan çıkarma, mirasın reddinden ve mirastan feragat sözleşmesinden farklıdır. Çıkarmada karar mirasbırakana aittir; mirasın reddinde mirasçı ölümden sonra mirası kabul etmez, feragatte ise mirasbırakan ile gelecekteki mirasçı arasında sözleşme kurulur. Hangi işlemin bulunduğu, hakların ve başvuru yollarının belirlenmesinde ilk sorudur.

Hangi davranışlar mirastan çıkarma sebebi olabilir?

TMK m. 510 iki temel sebep düzenler: Mirasçının mirasbırakana veya onun yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi; mirasbırakana ya da ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. Kanun, herhangi bir hoşnutsuzluğu değil, bu ağırlığa ulaşan davranışları esas alır.

Birinci durumda eylemin niteliği, mağdurla ilişki ve olayın aile bağları üzerindeki etkisi araştırılır. İkinci durumda bakım, yardım ve aile hukukundan doğan diğer yükümlülüklerin somut olayda bulunup bulunmadığı belirlenir. Mirasbırakanın bakıma ihtiyacı, mirasçının bunu bilmesi, yardım etme imkânı ve tarafların önceki davranışları birlikte değerlendirilir. Aynı şehirde yaşamamak veya farklı bir hayat tercih etmek, kendiliğinden ağır yükümlülük ihlali değildir.

Hastalık, ekonomik imkânsızlık, mirasbırakanın görüşmeyi reddetmesi veya iletişimin başka kişilerce engellenmesi gibi olgular da incelenmelidir. Bu nedenle “çocuğu ziyarete gelmediği için bütün mirası kaybeder” şeklinde otomatik bir kural kurulamaz. Çıkarma sebebinin gerçekten gerçekleştiği ve kanundaki ağırlıkta olduğu somut delillerle ortaya konulmalıdır.

Vasiyetnamede sebep nasıl belirtilmelidir?

TMK m. 512, çıkarma sebebinin ölüme bağlı tasarrufta belirtilmesini geçerlilik şartı olarak düzenler. Sadece “mirasımdan çıkardım” denilmesi ile hangi davranış nedeniyle çıkarıldığının açıklanması aynı şey değildir. Olayların tarihleri, davranışın kimlere yöneldiği ve aile yükümlülüğüyle bağlantısı, sonradan yapılacak incelemeye elverişli biçimde gösterilmelidir.

Noterde düzenlenen vasiyetname, mirasbırakanın iradesinin belirli şekil kuralları içinde açıklanmasını sağlar. Ancak vasiyetnamede anlatılan aile içi olayların tamamının gerçekten yaşandığını kendiliğinden kanıtlamaz. Çıkarma sebebinin varlığı ile vasiyetnamenin şeklen geçerli olması ayrı inceleme konularıdır.

El yazılı vasiyetname tercih edilmişse TMK m. 538'deki el yazısı, tarih ve imza şartları da önem taşır. Bir bilgisayar çıktısının imzalanması, el yazılı vasiyetname şartlarını tek başına karşılamaz. Ehliyet, irade sakatlığı ve şekil sorunları çıkarma sebebinden bağımsız olarak tasarrufun geçerliliğini etkileyebilir.

Çıkarma sebebini kim ispatlar?

TMK m. 512'ye göre çıkarılan mirasçı itiraz ederse, tasarrufta belirtilen sebebin varlığını çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispatlar. Bu özel kural, çıkarılan kişinin her iddia karşısında “ben bunu yapmadım” diyerek sınırsız bir olumsuz olguyu kanıtlamak zorunda olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık şekil eksikliği veya ehliyetsizlik gibi başka iddiaların ispat düzeni ayrıca değerlendirilir.

Tanıkların yalnızca “araları iyi değildi” demesi yerine doğrudan gördükleri olayları anlatmaları önemlidir. Bakım ihtiyacına ilişkin sağlık kayıtları, yardım taleplerini gösteren hukuka uygun yazışmalar, banka hareketleri, icra dosyaları, ceza dosyaları ve olayların kronolojisi birlikte değerlendirilebilir. Bir kişinin borçlu olması ile ailesini ağır ekonomik ve manevi baskı altında bırakması aynı olgu değildir.

Belgeler toplanırken özel hayatı ihlal eden erişim yöntemlerine başvurulmamalıdır. Elde bulunan kayıtların asılları korunmalı, hangi belgenin hangi iddiayı desteklediği açıklanmalıdır. Davada ileri sürülmeyen veya zamanında sunulmayan delillerin sonradan değerlendirilmesi usul kuralları nedeniyle güçleşebilir.

Yargıtay, aynı evde yaşama ve borçlar konusunda ne dedi?

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 24.11.2025 tarihli, 2025/551 E., 2025/4936 K. sayılı kararı, mirastan çıkarmanın iptali istemine ilişkindir. Dosyada baba, oğlunu aile hukukundan doğan yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle vasiyetnameyle mirasçılıktan çıkarmıştı. İlk derece mahkemesi, tarafların birlikte yaşamalarını da dikkate alarak sebebin kanıtlanamadığına ve tasarrufun saklı pay dışında yerine getirilmesine karar vermişti.

Yargıtay ise tanık anlatımları ve belgelerde; oğlun kendi borçlarını ödememesi nedeniyle babanın tekrar tekrar icra tehdidi altında kalıp ödeme yapmak zorunda bırakıldığını, babasını azarladığını ve aile yaşamını huzursuz hale getirdiğini değerlendirdi. Bu davranışları birlikte ele alarak TMK m. 510/2 anlamında haklı çıkarma sebebi bulunduğu sonucuna ulaştı. Bölge adliye mahkemesi kararını kaldırdı ve davanın reddi gerektiği gerekçesiyle ilk derece kararını bozdu.

Kararın öğretici yönü, aynı evde yaşamanın tek başına affetme veya davranışı onaylama sayılmamasıdır. Buna karşılık karar, her borçlanan çocuğun mirastan çıkarılabileceğini söylemez. Sonuca etkili olan, dosyada kanıtlanan davranışların bütünü ve aile yükümlülüğünün ağır ihlalidir. Ayrıca bu bir bozma kararıdır; sonraki yargılama ve kesinleşme durumu araştırılmadan dosyanın nihai sonucu hakkında ayrıca hüküm kurulamaz.

Geçerli çıkarma halinde pay kime kalır?

TMK m. 511 uyarınca geçerli şekilde çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve çıkarma geçerliliğini koruduğu sürece tenkis yoluyla saklı payını geri isteyemez. Mirasbırakan başka türlü tasarruf etmemişse çıkarılan kişinin payı, kendisi mirasbırakandan önce ölmüş gibi, varsa altsoyuna; yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.

Çıkarılan kişinin altsoyu da kendisi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Dolayısıyla bir çocuğun çıkarılması, o çocuğun çocuklarının da otomatik olarak mirastan çıkarıldığı anlamına gelmez. Mirasçıların kimler olduğu, eşin bulunması ve diğer tasarruflar görülmeden bütün ailelere uygulanabilecek tek bir pay hesabı yapılamaz.

Sebep kanıtlanamazsa mirasın tamamı geri gelir mi?

TMK m. 512, çıkarma sebebi gösterilmemiş veya ispatlanamamışsa tasarrufun mirasçının saklı payı dışında yerine getirileceğini düzenler. Bu nedenle her başarılı itirazın sonucu, mirasçının yasal payının tamamını alması değildir. Önce tasarrufun kapsamı, saklı pay ve tereke hesabı belirlenir.

Kanun ayrıca mirasbırakanın çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma nedeniyle tasarrufu yapması halinde çıkarmanın geçersiz olacağını belirtir. Örneğin mirasçıya yüklenen olayın gerçekte başka bir kişi tarafından gerçekleştirildiği iddiası ile olayın yaşandığı fakat ağırlığının yetersiz olduğu iddiası aynı değildir. Talep sonucu, hukuki sebep ve ispat planı bu ayrıma göre kurulmalıdır.

Borç ödemeden aciz nedeniyle çıkarma farklı mıdır?

TMK m. 513, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun saklı payının yarısı için çıkarılmasına izin verir. Ancak bu yarının, çıkarılan kişinin doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesi gerekir. Bu düzenleme, aile yükümlülüğünün ihlaline dayanan cezalandırıcı çıkarmadan farklı bir koruma mekanizmasıdır.

Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgedeki borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur. Sadece kredi borcu, icra takibi veya ekonomik sıkıntı bulunması bu özel şartların yerine geçtiği anlamına gelmez. Belgenin niteliği ve ölüm tarihindeki durum incelenmelidir.

Hangi dava açılır, süre ne zaman başlar?

Vasiyetnamenin ehliyet, şekil veya irade bozukluğu nedeniyle iptali ile çıkarma sebebinin bulunmadığı iddiasına dayanan saklı pay talebi farklı hukuki değerlendirmeler gerektirir. TMK m. 557'deki iptal sebeplerine dayanılıyorsa m. 559; tenkis isteniyorsa m. 571 dikkate alınır. Yalnızca dilekçeye “ıskatın iptali” yazılması uygulanacak süreyi kendiliğinden belirlemez.

TMK m. 559'daki iptal hakkı, tasarrufun, iptal sebebinin ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her halde vasiyetnamenin açılması veya diğer tasarruflarda mirasın geçmesinden itibaren iyiniyetli davalıya karşı on, iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıl ile sınırlıdır. TMK m. 571'de tenkis için saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve kanunda belirtilen başlangıçlardan itibaren on yıllık üst süre bulunur.

Bu süreler “her durumda ölümden itibaren bir yıl” diye özetlenemez. Vasiyetnamenin açılması, bildirimi, öğrenme ve dava sebebine ilişkin belgeler ayrı ayrı incelenmelidir. İptal ve tenkis davaları kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde görülür; TMK m. 576 ve HMK m. 11 yetki bakımından birlikte dikkate alınır.

Başvuru öncesinde hangi belgeler hazırlanmalı?

  • Vasiyetnamenin veya miras sözleşmesinin tam ve onaylı örneği, açılma dosyası ve tebligatlar.

  • Mirasçılık belgesi, ölüm ve aile bağlarını gösteren kayıtlar.

  • Çıkarma sebebiyle ilgili tarih sıralı olay listesi, tanık bilgileri ve hukuka uygun deliller.

  • Taşınmazlar, banka varlıkları, borçlar ve sağlığında yapılan kazandırmalara ilişkin ulaşılabilen kayıtlar.

  • Öğrenme tarihini ve süre hesabını etkileyen bildirimler; varsa önceki dava ve icra dosyaları.

Sık sorulan sorular

Noterde çıkarma yapılmışsa itiraz edilemez mi?

İtiraz edilebilir. Noterlikte düzenlenme, sebebin gerçekliğini ve bütün geçerlilik şartlarını tartışılmaz hale getirmez. Sebebe yönelik itiraz ile tasarrufun şekil veya ehliyet yönünden iptali ayrı değerlendirilir.

Geçerli çıkarma tenkisi engelliyorsa neden dava açılabiliyor?

Geçerli çıkarmanın sonucu ile çıkarmanın geçerliliğine yönelik itiraz farklıdır. Önce sebebin veya tasarrufun geçerliliği tartışılır; buna göre saklı payın korunup korunmayacağı belirlenir.

Mirasbırakan hayattayken miras payımı isteyebilir miyim?

Miras ölümle açılır. Vasiyetname nedeniyle gelecekteki payın bugün ödenmesi istenemez. Hayattaki kişinin ehliyeti veya korunmasıyla ilgili başka bir hukuki sorun varsa bunun başvuru yolu ayrıca değerlendirilir.

Dayanaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 510-513, 538, 557-559, 571 ve 576; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 11; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 24.11.2025, 2025/551 E., 2025/4936 K. Açıklamalar 4 Kasım 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir; somut uyuşmazlıkta tasarrufun tam metni ve dosya delilleri belirleyicidir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page