Çocuğun Yurt Dışına Çıkarılması: Muvafakat, Velayet ve Pasaport Sorunları | 2026

Üzeyir AHISKALI

3 Eyl

4 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 6 Eyl

Çocuğun Yurt Dışına Çıkarılması: Muvafakat, Velayet ve Pasaport Sorunları | 2026 — görsel özet

Çocuğun yurt dışına çıkarılması, özellikle boşanmış veya ayrı yaşayan anne ve babalar bakımından pasaport, velayet, kişisel ilişki ve muvafakat konularını aynı anda gündeme getirebilir. Ancak “her çocuk yurt dışına çıkarken mutlaka diğer ebeveynin noter muvafakati gerekir” şeklindeki genel bir ifade doğru değildir. Pasaport başvurusu, Türkiye’den çıkış, gidilecek ülkenin giriş şartları ve havayolu uygulamaları birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel açıklamasına göre, boşanma sonrasında ergin olmayan çocuğun velayeti mahkeme kararıyla kime verilmişse pasaport başvurusu bakımından o velayet sahibinin muvafakati yeterlidir. Buna karşılık velayetin kimde olduğu belirlenmemişse veya velayet birlikte kullanılıyorsa somut hukuki durum ayrıca incelenmelidir.

Velayet Sahibi Ebeveyn Çocuğu Tek Başına Yurt Dışına Çıkarabilir mi?

Velayet hakkı, çocuğun bakım, gözetim, eğitim ve yerleşim düzeni hakkında karar verme yetkilerini içerir. Boşanma sonrasında velayet tek ebeveyne bırakılmışsa, diğer ebeveynin her yurt dışı seyahati için otomatik ve mutlak bir veto hakkı bulunduğu söylenemez. Bununla birlikte çocuğun kişisel ilişki düzeninin ihlal edilmesi, çocuğun geri getirilmeme riski veya çocuğun üstün yararını etkileyen somut koşullar varsa uyuşmazlık aile mahkemesinin müdahalesini gerektirebilir.

Kısa cevap: Velayet sahibi ebeveynin yurt dışı seyahati, kural olarak diğer ebeveynin süresiz ve genel muvafakat şartına bağlanamaz. Ancak pasaport işlemi, gidilecek ülke kuralları ve kişisel ilişki kararları ayrıca kontrol edilmelidir.

Pasaport Başvurusunda Kimin Muvafakati Gerekir?

Ergin olmayan çocukların pasaport başvurularında yasal temsilci muvafakati aranır. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, boşanma hâlinde velayet mahkeme kararıyla hangi ebeveyne verilmişse o kişinin muvafakatinin yeterli olduğunu açıkça belirtmektedir. Yasal temsilci başvuru merkezinde hazır bulunabiliyorsa muvafakat başvuru sırasında alınabilir; hazır değilse noter veya dış temsilcilik tarafından düzenlenen muvafakatname kullanılabilir.

Buna karşılık boşanma kesinleşmiş olmasına rağmen velayetin kime verildiği belli olmayan kararlar bakımından uygulama farklıdır. NVI uygulama talimatında bu durumda anne ve babanın her ikisinin muvafakatinin aranacağı belirtilmektedir.

Pasaport Muvafakati ile Yurt Dışına Çıkış Muvafakati Aynı Şey mi?

Hayır. Pasaport başvurusunda aranan muvafakat, çocuğa pasaport düzenlenmesine ilişkindir. Çocuğun belirli bir ülkeye seyahat etmesi ise ayrıca o ülkenin sınır giriş kurallarına, vize prosedürüne, havayolu şirketinin taşıma şartlarına veya transit ülke uygulamasına tabi olabilir. Bu nedenle Türkiye bakımından diğer ebeveyn muvafakati zorunlu olmasa dahi yabancı ülke makamları veya taşıyıcı şirket noter onaylı izin belgesi isteyebilir.

Geçici Seyahat ile Yurt Dışına Yerleşme Aynı Değildir

Tatil, kısa süreli ziyaret veya eğitim gezisi gibi geçici bir seyahat ile çocuğun başka bir ülkede sürekli yaşamaya başlaması aynı hukuki sonuçları doğurmaz. Kalıcı yerleşim; çocuğun okulunu, sosyal çevresini, mutat meskenini ve diğer ebeveynle kurulan kişisel ilişki düzenini doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle sürekli yerleşim planlarında konu yalnızca pasaport veya sınır geçişi olarak ele alınmamalıdır. Mevcut velayet ve kişisel ilişki kararlarının yeni koşullara uygun olup olmadığı incelenmeli; gerekiyorsa kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya başka bir aile hukuku tedbirinin talep edilmesi gündeme gelebilir.

Yargıtay’ın Güncel Yaklaşımı: Genel Muvafakat Şartı Konulabilir mi?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.11.2025 tarihli E.2025/5404, K.2025/9980 sayılı kararında, velayeti annede bulunan çocukların yurt dışına çıkışının babanın rızasına bağlanması talebi incelenmiştir. Daire; kişisel ilişkiyi koruyan mevcut yasal mekanizmalar bulunmasına rağmen çocukların yurt dışına çıkışını genel olarak diğer ebeveynin muvafakatına bağlamanın velayet sahibi ebeveynin velayet hakkını ve anne ile çocukların seyahat özgürlüğünü sınırlayacağını belirtmiş ve bu talebin hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Bu karar, velayet sahibi ebeveynin seyahat yetkisinin mutlak biçimde diğer ebeveynin iznine bağlanamayacağını göstermektedir. Bununla birlikte mevcut kişisel ilişki kararının ihlali veya çocuğun geri dönmeyeceğine ilişkin somut riskler varsa bu risklerin aile hukuku ve uluslararası çocuk kaçırma kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Diğer Ebeveyn Muvafakat Vermiyorsa Ne Yapılabilir?

Somut olayda diğer ebeveynin rızası hukuken veya uygulamada gerekli hâle gelmiş ve bu rıza verilmemişse, uyuşmazlığın niteliğine göre aile mahkemesinden çocuğun üstün yararını koruyacak bir düzenleme istenebilir. Mahkeme; seyahatin amacı ve süresi, dönüş planı, çocuğun eğitim ve sağlık durumu, diğer ebeveynle kişisel ilişkinin nasıl sürdürüleceği ve varsa geri dönmeme riskini birlikte değerlendirir.

Böyle bir başvuruda talebin yalnızca ‘seyahate izin verilmesi’ şeklinde soyut bırakılması yerine gidilecek ülke, seyahat tarihleri, konaklama ve dönüş planı ile kişisel ilişkinin nasıl korunacağının açıkça ortaya konulması daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar. Bununla birlikte her olayda mahkemeden izin alınması gerektiği şeklinde genel bir kural bulunmamaktadır; ihtiyaç somut uyuşmazlığa göre belirlenir.

Çocuğun Geri Getirilmemesi Uluslararası Çocuk Kaçırma Sayılabilir mi?

Bir çocuğun velayet hakkı ihlal edilerek mutat mesken ülkesinden başka bir ülkeye haksız biçimde götürülmesi veya orada alıkonulması, koşulları varsa 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi kapsamında çocuğun iadesi sürecini gündeme getirebilir.

Diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkının engellenmesi ise her durumda doğrudan çocuğun iadesi sonucunu doğurmaz. Kişisel ilişki hakkının tesisi veya korunmasına ilişkin başvurular, Lahey Sözleşmesi’nin 21. maddesi kapsamında ayrı biçimde değerlendirilebilir.

Adalet Bakanlığı Çocuk Hukuku Bürosu, bu sistemin 16 yaşın altındaki çocuklar bakımından ve velayet hakkının ihlal edildiği haksız götürme veya alıkoyma durumlarında uygulanabildiğini belirtmektedir. Bu nedenle kısa süreli turistik seyahat ile çocuğun mutat meskenini fiilen başka ülkeye taşıma arasında önemli hukuki fark vardır.

Kişisel İlişki Günleri Seyahatle Çakışırsa Ne Olur?

Velayet sahibi ebeveynin seyahat özgürlüğü, diğer ebeveynle kurulmuş kişisel ilişki kararını ortadan kaldırmaz. Seyahat tarihleri görüşme günleriyle çakışıyorsa tarafların mümkünse çocuğun yararını gözeten bir çözüm üretmesi gerekir. Sürekli ve sistematik biçimde kişisel ilişkiyi engelleyen davranışlar, TMK m.324 ve ilgili çocuk teslimi hükümleri kapsamında hukuki sonuç doğurabilir.

Konunun genel çerçevesi ve bağlantılı hukuki sorunlar için Boşanmada Çocukların Velayeti Nasıl Belirlenir? Çocuğun Üstün Yararı başlıklı ana rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Velayet annedeyse baba muvafakati olmadan pasaport alınabilir mi?

Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel açıklamasına göre, boşanma kararıyla velayet anneye verilmişse pasaport başvurusunda velayet sahibi annenin muvafakati yeterlidir. Aynı kural velayet babaya verilmişse baba bakımından geçerlidir.

Her yurt dışı seyahatinde noter muvafakatnamesi gerekir mi?

Hayır, böyle bir genelleme doğru değildir. Türk pasaport ve velayet kurallarıyla gidilecek ülkenin, vize makamının veya havayolunun talep ettiği belgeler farklı olabilir. Seyahat öncesinde hedef ülke ve taşıyıcı şartları ayrıca kontrol edilmelidir.

Diğer ebeveyn çocuğun yurt dışına çıkmasını tamamen yasaklatabilir mi?

Genel ve süresiz biçimde diğer ebeveynin rızasına bağlama talebi güncel Yargıtay yaklaşımında kabul görmemektedir. Ancak somut ve ciddi bir geri dönmeme, güvenlik veya kişisel ilişki ihlali riski varsa başvurulabilecek hukuki yol ve tedbirler somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

İlgili içerikler: Çocukla Kişisel İlişkinin Yeniden Düzenlenmesi ve Kaldırılması · Velayetin Değiştirilmesi Davası · Aile Hukuku

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Çocuğun yurt dışına çıkarılması konusunda velayet kararı, pasaport durumu, hedef ülke kuralları ve somut aile koşulları birlikte değerlendirilmelidir.