top of page

Düzenleyici İşleme Karşı Davada Menfaat İhlali | 2026

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
13 May 2021
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 5 gün önce

Bir yönetmelik, tebliğ veya düzenleyici kurul kararının hukuka aykırı olduğunu düşünmek, tek başına iptal davası açmak için yeterli değildir. Davacının düzenlemeyle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat bağlantısını ortaya koyması gerekir. Bu bağlantının gösterilememesi, düzenleme gerçekten hukuka aykırı olsa bile mahkemenin esas incelemesine geçmesini engelleyebilir.

Menfaat ihlali incelemesi, davanın sonunda mutlaka haklı çıkılacağının önceden ispatı değildir. İlk aşamada cevaplanması gereken soru, “Bu düzenleme benim mevcut hukuki durumumu hangi somut yönden etkiliyor?” sorusudur. Dava dilekçesi, ilgili hüküm ile davacının sıfatını ve beklenen hukuki etkiyi birbirine bağlamalıdır.

İYUK m.2 neyi düzenler?

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2/1-a, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırılıkları nedeniyle iptalini, menfaatleri ihlal edilenlerin isteyebileceğini düzenler. Aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ise idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan etkilenenlerin açtığı tam yargı davalarına ilişkindir.

Bu nedenle iptal davasındaki menfaat bağlantısı ile tazminat isteyen kişinin zararını ve hak ihlalini ortaya koyması aynı inceleme değildir. Düzenlemenin iptalini istemek için mutlaka önceden para kaybedilmiş olması aranmaz. Buna karşılık yalnız soyut bir hukuka uygunluk denetimi yaptırma isteği de yeterli değildir.

İYUK m.2/2, idari yargının hukuka uygunluğu denetlediğini; yerindelik denetimi yapamayacağını ve idarenin yerine geçerek idari işlem niteliğinde karar veremeyeceğini belirtir. Dolayısıyla dilekçe, yalnız “daha yararlı bir düzenleme yapılabilirdi” düşüncesine değil, somut hukuka aykırılıklara dayanmalıdır.

Kişisel, meşru ve güncel menfaat nasıl açıklanır?

Kişisel menfaat, işlemle davacı arasında gerçek bir ilişki bulunmasını ifade eder. İşlemin mutlaka davacının adına düzenlenmesi gerekmez. Bir mesleğin icra koşullarını değiştiren düzenleme, o mesleği yürüten kişiyi; bir taşınmazın kullanımını etkileyen düzenleme ise ilgili hak sahibini etkileyebilir. Bu örneklerde dahi bağlantı belgelerle somutlaştırılmalıdır.

Meşru menfaat, hukuk düzeninin korumaya değer gördüğü bir ilgidir. Güncel menfaat ise dava tarihinde mevcut olmalıdır. “İleride belki bu sektöre girerim” şeklindeki varsayım ile mevcut faaliyetini sürdüren kişinin yeni koşullar nedeniyle yaşadığı somut güçlük aynı ağırlıkta değildir.

Menfaat yalnız ekonomik olmayabilir. Ancak kamusal bir sorunla ilgilenmek veya düzenlemeyi eleştirmek, kişiye bütün idari işlemler için sınırsız dava hakkı vermez. Menfaat bağının genişliği, işlemin konusu ve davacının durumuna göre değerlendirilir; genel bir slogan yerine kişinin neden bu işlemden etkilendiği anlatılmalıdır.

Danıştay 13. Dairenin 2025 tarihli kararı neyi gösteriyor?

Danıştay 13. Daire, 22 Mayıs 2025, E.2024/2652, K.2025/2095 kararında bir şirket, ihale konusuyla ilgisi olmayan araç, makine ve ekipmanın ihale dokümanında istenmesine ilişkin 27.5.2024 tarihli Kamu İhale Kurulu kararının iptalini istemişti. Şirket düzenlemenin ihaleleri ve yüklenicileri olumsuz etkilediğini ileri sürüyordu.

Daire, 20.2.2025 tarihli ara kararıyla şirketten düzenlemenin menfaatini nasıl etkilediğini açıklamasını ve varsa uygulama işlemlerini sunmasını istedi. Örneğin katıldığı bir ihalenin bu karara dayanılarak iptal edilip edilmediğinin açıklanması bekleniyordu. Şirket ara kararına cevap vermedi; somut menfaat bağlantısı ortaya konulamadı.

Dava, İYUK m.14/3-c ve 15/1-b uyarınca ehliyet yönünden reddedildi. Bu sonuç, Kamu İhale Kurulu düzenlemesinin esas yönünden hukuka uygun olduğuna ilişkin karar değildir. Uygulama bakımından çıkarılacak ders, hukuka aykırılık iddialarını sıralamanın kişisel etkiyi açıklama yükünü ortadan kaldırmadığıdır. Aynı düzenlemeden somut olarak etkilenen başka bir kişinin durumu ayrıca incelenir.

İşlem tarihinde vergi mükellefiyeti yoksa menfaat de yok mudur?

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 9 Nisan 2025, E.2025/1, K.2025/13 kararında, özel esaslara alınma işlemi tesis edildiği tarihte mükellefiyeti bulunmayan kişilerin dava ehliyeti konusundaki bölge idare mahkemesi kararları arasındaki aykırılığı giderdi. Kurul, salt mükellefiyetin sona ermiş olmasından hareketle menfaat bağının reddedilemeyeceğine karar verdi.

Gerekçeye göre vergilendirme ilişkisi mükellefiyetin bitmesinden sonra da sürebilir. İşlem, kişinin ortak olduğu şirket veya ticari ilişkileri üzerinde sonuç doğurabilir; yeniden mükellefiyet tesis edilirse etkisini sürdürebilir. Bu nedenle mevcut hukuki ilişkilere ve işlemin gerçek etkilerine bakılması gerekir. Karar oyçokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir.

Bu örnek doğrudan bir düzenleyici işlemin iptali hakkında değildir; önceki düzenleme çerçevesindeki özel esaslara alınma işlemlerine ilişkindir. Burada genel menfaat yaklaşımını açıklamak için kullanılmaktadır. Karardan, vergi statüsü sona eren herkesin her vergi düzenlemesine dava açabileceği veya bütün özel esas işlemlerinin kendiliğinden iptal olduğu sonucu çıkarılamaz.

Önce bir uygulama işlemi çıkmasını beklemek gerekir mi?

Her zaman gerekmez. Düzenleyici hüküm kişinin hukuki durumunu doğrudan etkiliyorsa, ilgili süre içinde bu düzenlemeye karşı dava açılması değerlendirilebilir. Bireysel işlem bulunmaması, menfaat bağının hiçbir şekilde kurulamayacağı anlamına gelmez. Önemli olan düzenlemenin kişinin mevcut durumuna nasıl uygulandığını veya doğrudan neyi değiştirdiğini açıklamaktır.

Uygulama işlemi varsa ret yazısı, ruhsat işlemi, ihale kararı veya benzeri belge bağlantıyı somutlaştırır. Ancak bu belge tek başına bütün düzenlemeye dava açma hakkı sağlamaz. Dava edilen madde ile bireysel işlemin hangi noktada ilişkili olduğu belirtilmeli; ilgisiz hükümler topluca dava konusu edilmemelidir.

Dava açma süresi nasıl belirlenir?

İYUK m.7/1’e göre özel kanunda ayrı süre yoksa Danıştay ve idare mahkemelerinde genel dava süresi altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde m.7/4 uyarınca süre ilan tarihini izleyen günden başlar. İşlemin niteliğine göre özel süre ve özel usul bulunabileceğinden, yalnız bu genel süreye bakarak takvim kurulamaz.

Aynı m.7/4, düzenlemenin uygulanması üzerine ilgilinin düzenleyici işleme, uygulama işlemine veya her ikisine birden dava açabilmesine imkân tanır. Düzenleyici işlemin daha önce iptal edilmemiş olması, buna dayanan bireysel işlemin iptalini istemeye engel değildir. Bu yol, uygulama işlemine ilişkin süre ve menfaat koşulları gözetilerek kullanılmalıdır; geçmişteki her düzenleme için süresiz dava hakkı yaratmaz.

İYUK m.8, sürelerin tebliğ, yayın veya ilanı izleyen günden başlamasını, tatil günlerinin hesaba katılmasını ve son günün tatile rastlamasına ilişkin kuralı düzenler. Tebligat, ilan ve öğrenme belgeleri dosyada ayrı tutulmalı; özel usulde farklı hüküm bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

İdareye dilekçe vermek dava süresini durdurur mu?

İYUK m.11, dava açma süresi içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni işlem yapılması istemiyle başvurulmasını düzenler. Koşullarına uygun başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur. Otuz gün cevap verilmezse ret oluşur; ret veya zımni ret sonrasında süre kaldığı yerden işler ve önceden geçen günler hesaba katılır.

Bu mekanizma, her bilgi edinme veya şikâyet dilekçesinin aynı sonucu doğuracağı anlamına gelmez. Başvurunun muhatabı, talebi, tarihi ve uyuşmazlıkta m.11’in uygulanıp uygulanmadığı önemlidir. Süre geçtikten sonra aynı istemi tekrar vermenin kaçırılan dava hakkını kendiliğinden canlandıracağı düşünülmemelidir.

Dilekçede ve eklerde neler bulunmalı?

İYUK m.3; davanın konu ve sebepleri, delilleri, işlemin bildirim bilgisi ve ilgili diğer unsurların dilekçede gösterilmesini ister. Düzenleyici işlem davasında menfaat bağlantısı için ayrı ve somut bir açıklama yapılması, mahkemenin dosyayı değerlendirmesini kolaylaştırır.

  • Dava edilen düzenlemenin adı, tarihi, sayısı, ilan bilgisi ve özellikle itiraz edilen madde veya ibare.

  • Davacının sıfatını gösteren ruhsat, tapu, meslek veya faaliyet kaydı gibi ilgili belgeler.

  • Düzenlemenin bu sıfat üzerindeki mevcut etkisi; varsa ret, ihale veya başka uygulama işlemi.

  • İptal kararı verilirse davacının hukuki durumunda oluşacak somut değişiklik.

  • Süre hesabını açıklayan ilan, tebliğ ve idari başvuru kayıtları.

  • Mahkemenin ara kararıyla istenen bilgiye zamanında ve belgeye dayalı cevap.

Görevli mahkeme, düzenlemeyi yapan makam ve düzenlemenin kapsamına göre belirlenir; her düzenleyici işlem davası aynı mahkemede açılmaz. Davacı olarak şirket, dernek, meslek kuruluşu veya gerçek kişi bulunması da temsil yetkisi ile menfaat bağlantısının ayrı ayrı incelenmesini gerektirir.

Ehliyet reddi ile dilekçe eksikliği aynı şey mi?

İYUK m.14/3-c ehliyeti ilk inceleme konuları arasında sayar; m.15/1-b bu yönden eksiklikte davanın reddini öngörür. Buna karşılık m.3 ve m.5’e aykırı dilekçenin belirli koşullarda yeniden düzenlenmesine ilişkin m.15/1-d farklıdır. Menfaat bulunmadığı için verilen ret, her durumda otuz gün içinde yeni dilekçe verilerek giderilecek basit şekil eksikliği sayılmamalıdır.

Davanın açılması da genel olarak işlemin yürütülmesini durdurmaz. İYUK m.27’deki yürütmenin durdurulması için açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar koşulları birlikte değerlendirilir. Bunlar menfaat koşulundan ayrıdır. Düzenleyici işleme karşı doğrudan AYM bireysel başvurusu ise 6216 sayılı Kanun m.45/3 kapsamında mümkün değildir.

Bu inceleme İYUK m.2, 3, 7, 8, 11, 14, 15 ve 27 ile yukarıda künyeleri belirtilen iki Danıştay kararına dayanır. Amaç, vatandaşın kendi işlemiyle bağlantısını ve izleyeceği usulü değerlendirmesine yardımcı olmaktır; dava sonucu işlemin ve dosyanın özelliklerine bağlıdır.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page