top of page

İdari Para Cezasında Duruşma: AİHM Sarıpınar/Türkiye Kararı

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
9 Eyl
4 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 4 Kas

İdari para cezasına itiraz eden kişi, olayın kendisini dinlemeden karara bağlanmasını adaletsiz bulabilir. Ancak her başvuruda duruşma yapılması zorunlu olmadığı gibi, bütün uyuşmazlıkların yalnız belgeler üzerinden çözülebileceği de söylenemez. Tartışmanın olayın nasıl gerçekleştiğine mi, yoksa kabul edilen olayın hukuki sonucuna mı ilişkin olduğu önemlidir.

Sarıpınar kararı bu ayrım üzerinden okunmalıdır. Aşağıda kararın sınırları, Kabahatler Kanunu’ndaki dinleme usulü ve somut bir duruşma talebinin nasıl açıklanabileceği ele alınmaktadır.

Sarıpınar/Türkiye kararının künyesi ve özeti

AİHM İkinci Bölüm, Sarıpınar Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti./Türkiye, başvuru no. 27814/17; yazılı bildirim 5 Mart 2026. İncelenen Türkçe metinde ayrıca müzakere tarihi belirtilmediğinden bildirim tarihi kararın verildiği gün olarak sunulmamıştır. Başvuru, alkollü içkinin yasak saatlerde satıldığı gerekçesiyle şirkete verilen para cezasının duruşmasız incelenmesine ilişkindir.

Şirket satış olayını tartışmamış; işletmenin geçici olarak bırakıldığı kişinin çalışanı olmadığını ve onun eyleminden sorumlu tutulamayacağını savunmuştur. Mahkeme, çözülmesi gereken meselenin somut dosyada hukuki sorumlulukla ilgili olduğunu, sözlü incelemeyi gerektirecek bir olgu veya güvenilirlik tartışmasının ortaya konulmadığını değerlendirmiştir. Şikâyet açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur. Hükümetin AİHS m.6’nın uygulanabilirliğine yönelik itirazı hakkında ayrıca karar verilmesi gerekli görülmemiştir.

Bu sonuç, “idari para cezalarında adil yargılanma güvenceleri uygulanmaz” veya “polis tutanağı hiçbir zaman tartışılamaz” demek değildir. Duruşmaya neden ihtiyaç duyulduğunun dosyanın özellikleriyle gösterilmesi gerekir.

Kabahatler Kanunu mahkemeye hangi inceleme imkânlarını verir?

5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.28, başvurunun yalnız dilekçe okunarak reddedilmesinden ibaret olmayan bir inceleme düzenler. İlgili idareden cevap ve yaptırım işlemine ilişkin dosya istenir. İdarenin cevabının başvurucuya bildirilmesi, kişinin karşısındaki açıklama ve belgelerden haberdar olabilmesi bakımından önemlidir.

m.28/4 uyarınca mahkeme talep üzerine veya kendiliğinden tarafları çağırarak dinleyebilir. Dinleme yapılmasına karar verilirse gün ve saat en az bir hafta önce bildirilir. Aynı hüküm, belirtilen koşullarda mazeretsiz gelinmemesinin yoklukta karar verilmesini engellemeyeceğini düzenler. Bu nedenle dinleme bildiriminin gözden kaçırılmaması ve mazeretin zamanında belgelenmesi gerekir.

m.28/5, tanık, bilirkişi ve keşif bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerinin uygulanmasına imkân verir. Dolayısıyla gerekli durumda delil incelemesi istenebilir. Hangi delilin neden gerekli olduğu açıklanmalı; bilirkişiden hukuki kararı vermesi değil, uzmanlık gerektiren teknik sorunu aydınlatması beklenmelidir.

Hukuki tartışma ile olay tartışması nasıl ayrılır?

Taraflar olayın nerede, ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini kabul ediyor; yalnız hangi hükmün uygulanacağını tartışıyorsa dosyadaki belgeler yeterli olabilir. Buna karşılık tutanağı düzenleyen kişinin ne gördüğü, işlemi kimin yaptığı veya bir görüntünün neyi gösterdiği tartışılıyorsa sözlü açıklama ve tanık değerlendirmesi daha önemli hâle gelebilir.

Örneğin bir işletme, satışın gerçekleştiğini kabul edip yalnız kendisine yaptırım uygulanamayacağını savunabilir. Başka bir işletme ise tutanakta yazılı saatte kapalı olduğunu, kamera kaydının farklı bir olayı gösterdiğini ileri sürebilir. Bunlar açıklayıcı örneklerdir; aynı delil ve inceleme ihtiyacını doğurdukları varsayılamaz.

Her olgu itirazı mutlaka duruşma yapılacağı anlamına gelmez. Mahkeme, tartışmanın sonuca etkisini ve belgelerle açıklığa kavuşup kavuşmadığını değerlendirebilir. Buna karşılık dinlemeyle çözülebilecek önemli bir çelişki varsa bunun ne olduğu başvuruda somutlaştırılmalıdır.

Duruşma talebi nasıl gerekçelendirilir?

“Duruşma istiyorum” ifadesi yerine, dinlemenin hangi soruyu çözeceği açıklanmalıdır. Talebin amacı itirazın sözlü olarak tekrar edilmesi değil, dosyanın mevcut hâliyle cevaplanamayan noktanın ortaya çıkarılması olmalıdır.

  • Tartışmalı olguyu yazın: işlemi yapan kişi, saat, yer, kullanılan araç veya tutanağın dayandığı gözlem.

  • Dosyadaki iki belgenin çeliştiğini ileri sürüyorsanız ilgili tarih ve bölümleri gösterin.

  • Tanık varsa neyi bizzat gördüğünü, hangi soruya cevap verebileceğini ve ulaşılabilecek bilgilerini belirtin.

  • Teknik inceleme gerekiyorsa ölçümün, kaydın veya cihaz bilgisinin hangi yönden değerlendirilmesini istediğinizi açıklayın.

  • Yazılı açıklamanın neden yeterli olmadığını ve dinlemenin sonucu nasıl etkileyebileceğini belirtin.

  • Talebi süresindeki başvuruya ekleyin; belgeye daha sonra ulaşılmışsa gecikmenin nedenini açıklayın.

Olayla ilgisiz kişileri tanık göstermek, hukuka aykırı yollarla kayıt elde etmek veya varsayımları kesin bilgi gibi sunmak başvuruyu güçlendirmez. Eldeki delilin kaynağı ve sınırları açıkça yazılmalıdır.

Başvuru ve itiraz süreleri aynı mı?

Kabahatler Kanunu m.27/1 kapsamında genel olarak idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararına karşı tebliğ veya tefhimden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Ancak yaptırımın dayandığı özel kanun, birlikte tesis edilen işlemler ve görev kuralları ayrıca değerlendirilmelidir; her idari yaptırım için aynı merci varsayılmaz.

m.29 kapsamındaki, hâkim kararına karşı başvurulabilen itiraz yolunda güncel süre iki haftadır. Kararın itiraza açık olup olmadığı kesinlik kurallarıyla birlikte incelenmelidir. İlk idari yaptırıma başvurunun on beş günü ile yargısal karara itirazın iki haftası karıştırılmamalıdır. Eski kararlar bakımından süre değişikliklerinin geçiş hükümleri ayrıca önem taşır.

Ceza tutanağı, tebliğ zarfı veya elektronik tebligat kaydı ve mahkeme kararının kanun yolu açıklaması birlikte saklanmalıdır. İdareye bilgi edinme talebi verilmesinin ya da duruşma talebine cevap beklenmesinin yargısal başvuru süresini kendiliğinden durdurduğu düşünülmemelidir.

İdarenin cevabına nasıl karşılık verilir?

İlk dilekçede bütün belgeler bulunmayabilir. İdarenin gönderdiği dosya sonradan yeni bir tutanak, fotoğraf veya teknik kayıt ortaya koyabilir. Bu durumda cevabın hangi bölümüne itiraz edildiği, belgenin kendi içinde veya başka kayıtlarla çelişip çelişmediği açıklanmalıdır.

İşlemin dayandığı kayıt dosyada yoksa bunun getirtilmesi istenebilir. Kayıt var ancak okunamıyorsa veya eksik sayfa içeriyorsa bu durum belirtilmelidir. Bir belgeye erişilemediği hâlde belgenin içeriğinin yanlış olduğu kesin bir olgu gibi ileri sürülmemeli; önce belgeyi görme ve değerlendirme imkânı talep edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Duruşma yapılmazsa para cezası kendiliğinden kalkar mı?

Hayır. İncelemenin adilliği, uyuşmazlığın niteliği ve kişinin iddia ile delillerini sunabilme imkânı birlikte değerlendirilir. Duruşma yapılmaması ile önemli bir delilin hiç değerlendirilmemesi aynı sorun değildir.

Tutanak imzalanmışsa hiçbir itiraz yapılamaz mı?

İmzanın neyi ifade ettiği, belgenin içeriği ve itirazın konusu incelenmelidir. Tebellüğ imzası ile tutanaktaki bütün tespitleri kabul eden beyan aynı kabul edilemez. Somut belgenin okunması gerekir.

Sarıpınar kararı şirketin her kişinin davranışından sorumlu olduğunu mu söylüyor?

Bu makalede incelenen şikâyet duruşmasız yargılama hakkındadır. Karardan, işletmelerin her olayda üçüncü kişilerin davranışından otomatik sorumlu olduğu şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz. Maddi sorumluluk ilgili yaptırım hükmü ve olayla ayrıca değerlendirilir.

Mevzuat ve karar dayanakları

AİHS m.6 ve 35; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27–29. Karar: AİHM Sarıpınar Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti./Türkiye, 27814/17, yazılı bildirim 5.03.2026. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesinin yayımladığı Türkçe çeviri incelenmiş; karar özgün ifadelerle özetlenmiştir. Çeviri Mahkeme açısından bağlayıcı değildir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page