top of page

AİHM Akşit/Türkiye: AYM Başvurusu Aynı İşleme İlişkin Olmalı

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
9 Eyl
4 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 4 Kas

Aynı konuda birden fazla idari karar bulunması, bunlara karşı yapılan başvuruların da aynı olduğu anlamına gelmez. AYM’ye gidilmiş olması tek başına yeterli değildir; AİHM önüne taşınan işlem ve şikâyetin, iç hukukta hangi dosyada ileri sürüldüğü gösterilebilmelidir. Akşit/Türkiye kararı bu bağlantının kurulamadığı bir örnektir.

Aşağıda kararın neyi çözdüğü, cezaevi ziyaretleriyle ilgili başvuru zincirinin nasıl kurulacağı ve dosya hazırlanırken hangi belgelerin eşleştirilmesi gerektiği açıklanmaktadır.

Akşit/Türkiye kararının künyesi ve özeti

AİHM İkinci Bölüm, Mehmet Akşit/Türkiye, başvuru no. 8253/21, 3 Şubat 2026; yazılı bildirim 5 Mart 2026. Başvuru, ceza infaz kurumunun 26 Eylül 2018 tarihli hafta sonu ziyaret düzenlemesine ilişkindir. Başvurucu, okul çağındaki çocuklarıyla görüşme imkânının etkilendiğini belirtmiştir. Ancak AİHM’e sunulan AYM kararı, aynı kurumun 16 Ekim 2019 tarihli başka işlemi sonrasındaki yargılama zincirine aittir.

Mahkeme, 2018 tarihli işlem için AYM’ye başvurulduğunun belgelenemediğini kabul etmiş; iç hukuk yollarının tüketilmemesi nedeniyle başvuruyu kabul edilemez bulmuştur. Ziyaret sınırlamasının özel ve aile hayatına saygı hakkını ihlal edip etmediği hakkında esas kararı verilmemiştir. Dolayısıyla sonuç, hafta sonu ziyaretlerinin her durumda yasaklanabileceği şeklinde okunamaz.

İç hukuk yollarının tüketilmesi ne anlama gelir?

6216 sayılı Kanun m.45/2, ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal için öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının bireysel başvurudan önce tüketilmesini düzenler. Başvurunun hangi karara yöneltildiği bu yüzden temel bir bilgidir. Aynı makamın benzer gerekçelerle aldığı iki farklı kararın tarihleri ve etkileri karıştırılmamalıdır.

AİHS m.35/1 de iç hukuk yollarının tüketilmesini kabul edilebilirlik koşulu olarak öngörür. Bu kural yalnız bir makamın kapısını çalmış olmayı ifade etmez. İlgili uyuşmazlıkta kullanılabilir ve etkili yolun, uygulanacak usule uygun biçimde kullanılması; hak ihlali iddiasının ulusal makamlara değerlendirme fırsatı verecek şekilde sunulması gerekir.

Örneğin bir ziyaretin engellenmesi ile daha sonra getirilen genel ziyaret düzeni farklı işlemler olabilir. Sonraki kararın eski kararı tamamen değiştirdiği, önceki başvuruyu gereksiz kıldığı veya bütün zararları giderdiği kendiliğinden varsayılamaz. Kararların kapsamı ve devam eden etkileri ayrıca incelenir.

Cezaevi ziyaret işlemine karşı ilk başvuru nereye yapılır?

4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu, hükümlü ve tutukluların dışarıyla ilişkileri dahil görev alanındaki işlem ve faaliyetlere karşı şikâyeti düzenler. m.5 kapsamında genel süre, işlemin öğrenilmesinden itibaren on beş gün ve her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gündür. İşlemin türü ve özel hükümler ayrıca kontrol edilmelidir.

Şikâyet doğrudan infaz hâkimliğine veya kanunda belirtilen başsavcılık ve ceza infaz kurumu kanallarıyla iletilebilir. Dilekçede kurum kararı, öğrenme tarihi, kişinin bu işlemden nasıl etkilendiği ve istenen sonuç açık olmalıdır. Hükümlü veya tutuklunun yanı sıra kanunda sayılan yakınlar ve temsilciler de kendileriyle ilgili olma koşulu çerçevesinde başvurabilir.

Şikâyet verilmesi işlemi kendiliğinden durdurmaz. Kanundaki giderilmesi güç veya imkânsız sonuç ile açık hukuka aykırılık koşulları birlikte gerçekleşiyorsa erteleme veya durdurma talebi değerlendirilebilir. Böyle bir talebin neden gerekli olduğu, somut ziyaret durumu ve belgelerle açıklanmalıdır.

İnfaz hâkimliği kararından sonra hangi yol vardır?

4675 sayılı Kanun m.6 uyarınca infaz hâkiminin kararına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savcısı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz, infaz hâkimliğinin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine yöneltilir. İki haftalık güncel düzenleme, 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için uygulanır.

İlk şikâyetin on beş günlük süresi ile hâkim kararına itirazın iki haftalık süresi aynı değildir. Kararın üzerindeki kanun yolu açıklaması, tebliğ belgesi ve geçiş hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Süreyi “yaklaşık iki hafta” diye hesaplamak veya sonraki aşamaya ait süreyi ilk başvuruya uygulamak hak kaybına yol açabilir.

AYM başvurusunda hangi kararlar eşleştirilmelidir?

6216 sayılı Kanun m.47, başvuruda işlem ve ihlal gerekçelerinin, başvuru yollarının tüketilme aşamalarının ve ilgili tarihlerin açıklanmasını; dayanılan karar ve delillerin eklenmesini ister. Dosya hazırlanırken her işlem için ayrı bir zaman çizelgesi oluşturulması yararlıdır.

  • Kurum kararının tarihi, numarası, düzenlediği konu ve kişiye etkisi.

  • İşlemin öğrenildiğini veya tebliğini gösteren kayıt.

  • İnfaz hâkimliğine verilen şikâyet ve hâkimliğin karar numarası.

  • Ağır ceza mahkemesine verilen itiraz ve bunun sonucu.

  • AYM başvuru formunda belirtilen işlem, başvuru numarası ve ekler.

  • AYM kararı ile kararın öğrenilme veya tebliğ kaydı.

Dosya numarası benzerliği veya başvurucunun aynı kişi olması yeterli kontrol değildir. Eklenen kararın gerçekten başvuru formunda anlatılan işleme ait olduğu okunarak doğrulanmalıdır. Belge eksikse hangi belgenin neden temin edilemediği ve alınması için yapılan girişimler açıklanmalıdır.

Otuz gün ile dört ay nasıl ayrılır?

AYM’ye bireysel başvuruda 6216 sayılı Kanun m.47/5 uyarınca kural olarak otuz günlük süre vardır. Başlangıç, başvuru yollarının tüketilmesi; yol öngörülmemişse ihlalin öğrenilmesi esasına göre incelenir. Somut olayda tebliğ ve daha önce öğrenme ihtimali değerlendirilmeden tek tarih varsayılmamalıdır.

AİHM bakımından AİHS m.35/1’deki güncel süre dört aydır. Eski kararlarda geçen altı aylık süre yeni dosyalara aynen uygulanmaz. Başvuru formunun ve zorunlu eklerin Mahkemenin usul koşullarına uygun hazırlanması gerekir. Süresinde gönderilmiş olması, farklı bir işleme ait iç hukuk kararının eklenmesindeki sorunu çözmez.

Ziyaret sınırlamasının aile hayatına etkisi nasıl açıklanır?

AİHS m.8 özel ve aile hayatına saygıyı korur. Bir ziyaret kısıtlaması değerlendirilirken yalnız “görüşemedim” ifadesiyle yetinmek yerine hangi görüşmenin hangi nedenle mümkün olmadığı gösterilmelidir. Ziyaret günü, ulaşım koşulları, çocukların okul programı, görüşme sıklığı ve sunulan alternatifler olayın anlaşılmasını sağlar.

Örneğin hafta içi görüşmenin mümkün olduğu söyleniyorsa, bunun aile açısından fiilen kullanılabilir olup olmadığı açıklanabilir. Buna karşılık kişisel güçlük tek başına her sınırlamayı hukuka aykırı kılmaz; kurumun gerekçeleri ve müdahalenin ölçüsü de incelenir. Bu değerlendirme, Akşit kararında yapılmış bir esas incelemesi olarak sunulmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Aynı konuda daha önce AYM’ye başvurdum; yeni işlem için yeterli mi?

Otomatik olarak yeterli sayılmaz. Önceki başvurunun kapsadığı işlem, yeni kararın niteliği ve devam eden ihlal iddiası karşılaştırılmalıdır. Birbirinden bağımsız işlemlerin başvuru yolları ve süreleri ayrı olabilir.

Kabul edilemezlik, idarenin haklı olduğu anlamına mı gelir?

Her zaman değil. Akşit dosyasında belirleyici sorun başvuru yollarının tüketilmesiydi. Usul koşulu nedeniyle esas incelenmemişse, düzenlemenin bütün koşullarda hukuka uygun bulunduğu söylenemez.

Bir AİHM kararının yayımlanması benim başvuru süremi yeniden başlatır mı?

Kural olarak başka bir dosyada verilen karar, kişinin kendi işlemine ilişkin süresini yeniden başlatmaz. Yeni kararın somut dosyada özel bir başvuru imkânı doğurup doğurmadığı ayrıca değerlendirilir.

Mevzuat ve karar dayanakları

AİHS m.8 ve 35; 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m.4–6; 6216 sayılı Kanun m.45–47; 7499 sayılı Kanunun süre değişikliği ve geçiş hükümleri. Karar: AİHM Mehmet Akşit/Türkiye, 8253/21, 3.02.2026, özellikle §§5–12. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Dairesinin Türkçe çevirisi incelenmiştir; çeviri Mahkeme açısından bağlayıcı değildir. Metin özgün özet ve uygulama değerlendirmesidir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page