AYM Ahmet Beyazso ve Diğerleri Kararı: Tutuklama Şikâyetlerinde Başvuru Yollarının Tüketilmesi
Güncelleme tarihi: 3 Kas
Tutuklama kararına itiraz etmek, tahliye istemek, haksız koruma tedbiri nedeniyle tazminat talep etmek ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmak farklı hukuki yollardır. Birinin kullanılması diğerlerinin bütün koşullarını kendiliğinden yerine getirmez. Özellikle kişi tahliye olmuşsa ve ceza yargılamasının sonucu kesinleşmişse, şikâyetin önce hangi merci tarafından giderilebileceği önem kazanır.
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün Ahmet Beyazso ve diğerleri kararı, B. No: 2022/107762, 3 Mart 2026, bu ayrımların aynı dosyada farklı sonuçlar doğurabildiğini gösterir. Karar bütün başvurucular hakkında aynı gerekçeyle verilmemiştir. Tutuklamanın hukuka aykırılığı, itirazların geç incelenmesi ve ifade özgürlüğüne etkisi ayrı başlıklar altında değerlendirilmiştir.
Başvuruya konu olay ve yargılama süreci neydi?
Dosya, 19 Mart 2022’de Gebze’deki Nevruz etkinliğinde atıldığı ileri sürülen sloganlar nedeniyle yürütülen soruşturmadan doğmuştur. Başvurucular hakkında Kasım 2022’de tutuklama tedbiri uygulanmıştır. Etkinliğin tarihi ile tutuklamanın tarihi birbirine karıştırılmamalıdır. Başvurucular tutuklama ve tutukluluğun devamı kararlarına itiraz etmiş, Aralık 2022’de bireysel başvuruda bulunmuştur.
21 Aralık 2022’deki yargılamada on ay hapis cezasına ilişkin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş ve başvurucular tahliye edilmiştir. HAGB kararına yapılan itiraz 19 Ocak 2023’te reddedilmiştir. Daha sonra başvuruculardan dördünün ayrı bireysel başvurularıyla bağlantılı yeniden yargılama sürecinde, 26 Kasım 2025’te beraat kararı verilmiştir. AYM’nin incelediği tarihte bu beraate karşı savcılığın istinaf başvurusu sonuçlanmamıştır.
Bu kronoloji önemlidir: AYM, yalnız bireysel başvurunun yapıldığı gündeki duruma değil, ilgili şikâyetin niteliği bakımından sonradan meydana gelen tahliye ve yargılama gelişmelerine de bakmıştır. Kararda kullanılan kabul edilemezlik gerekçelerinin anlaşılması için altı başvurucunun süreçlerini tek bir sonuç gibi anlatmamak gerekir.
Hangi başvurucular için başvuru yolları tüketilmemiş sayıldı?
Diyar Yılmaz ve İbrahim Öztürk’ün tutuklamanın hukuki olmadığına ilişkin şikâyetleri, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur. Mahkeme, bu kişiler bakımından yargılamanın kesinleştiğini ve CMK’nın 141/1-a maddesi kapsamında tazminat yolunun kullanılabileceğini değerlendirmiştir. Kararın 16–19. paragrafları bu ayrımı açıklar.
Bu sonuç, AYM’nin söz konusu tutuklamanın hukuka uygunluğunu esas yönünden onayladığı anlamına gelmez. Kabul edilemezlik nedeni, iddianın önce giderim sağlayabilecek olağan yargısal yola taşınmamış olmasıdır. Bir başvurunun usulden kabul edilmemesi ile tutuklamanın maddi koşullarının anayasal açıdan uygun bulunması farklı değerlendirmelerdir.
Diğer dört başvurucu bakımından neden farklı sonuca gidildi?
Ahmet Beyazso, Caner Matur, Azad Matur ve İsmail Matur’un tutuklamanın hukuki olmadığı şikâyeti ise açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur. Bu kişiler açısından aynı şikâyetin yalnız başvuru yolları tüketilmediği için reddedildiğini söylemek kararın içeriğini yanlış yansıtır.
AYM, somut dosyadaki görüntü ve beyanları, suç şüphesine dayanak gösterilen olguları, tutuklama nedenlerini ve tedbirin ölçülülüğünü incelemiştir. Farklı sloganlar hakkındaki değerlendirmeleri de birbirinden ayırmıştır. Mahkeme, tutuklama aşamasındaki şüphenin ve tedbir gerekçelerinin anayasal ölçütler bakımından açık bir keyfîlik göstermediği sonucuna ulaşmıştır.
Tutuklama için aranan şüphe ile mahkûmiyet için gereken ispat düzeyi aynı değildir. Sonradan beraat verilmiş olması, tutuklamanın uygulandığı tarihteki bütün koşulların otomatik olarak hukuka aykırı sayılmasını gerektirmez. Öte yandan beraat, koşulları varsa farklı bir tazminat sebebi oluşturabilir. Bu iki değerlendirme ayrı mevzuat hükümlerine göre yapılır.
Tutuklama itirazlarının geç incelenmesi nasıl değerlendirildi?
Başvurucular, tutuklama kararına yaptıkları itirazların kısa sürede sonuçlandırılmadığını da ileri sürmüştür. AYM, bu şikâyet yönünden altı başvurucu bakımından başvuru yollarının tüketilmediğine karar vermiştir. Kararın 38–42. paragraflarında, tahliye ve yargılama sonucuyla birlikte tazminat yolunun giderim imkânı değerlendirilmiştir.
Bu şikâyetin konusu tutuklamanın başlangıçta haklı olup olmaması değil, özgürlükten yoksun bırakmaya karşı etkili ve süratli denetim sağlanıp sağlanmadığıdır. Dilekçede yalnız “haksız tutuklandım” denilmesi, geç inceleme iddiasını bütün unsurlarıyla açıklamayabilir. İtirazın sunulduğu, ilgili mercie ulaştığı, karar verildiği ve kararın öğrenildiği tarihler ayrı ayrı gösterilmelidir.
İfade özgürlüğüyle ilgili şikâyette hangi ayrım yapıldı?
Başvurucular, tutuklamanın ifade özgürlüğünü de ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Diyar Yılmaz ve İbrahim Öztürk yönünden bu şikâyet de başvuru yollarının tüketilmemesi; diğer dört kişi yönünden ise açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur. Kararın 43–51. paragrafları bu ayrımı içerir.
Kararda atıf yapılan AYM Genel Kurulunun Yalçın Düzgün kararı, B. No: 2021/23140, 29 Mayıs 2024, tazminat yolunun değerlendirilmesinde tutuklamanın başka bir temel hakla bağlantısının da dikkate alınabileceğini gösteren içtihatlar arasındadır. Bu nedenle tazminat dilekçesi yalnız tutuklu kalınan gün sayısına indirgenmemeli; iddia edilen özgürlük müdahalesi ve bunun kişide doğurduğu sonuçlar da somutlaştırılmalıdır.
Tutukluluk sürerken hangi başvurular yapılabilir?
CMK 100. madde tutuklamanın koşullarını; 101. madde kararın gerekçelendirilmesini ve tutuklamaya itirazı; 104. madde ise soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme istemini düzenler. Tutuklamaya itiraz ile tahliye talebi aynı işlevi tamamen paylaşmaz: biri belirli karara yönelirken, diğeri mevcut durumda tutukluluğun sürdürülmesinin gerekip gerekmediğini tartışabilir.
CMK 268/1 uyarınca, kanunda ayrıca bir hüküm bulunmayan hâllerde itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır. Eski kaynaklarda yer alan yedi günlük süre, güncel başvurular için doğrudan esas alınmamalıdır. Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazın incelenmesinde 268/3-b’deki asliye ceza mahkemesi hâkimi kuralı da dikkate alınır.
Dilekçede delillerin toplandığı, kaçma veya delillere etki etme riskinin neden bulunmadığı, kişisel ve ailevi koşullar ile adli kontrolün neden yeterli olabileceği açıklanabilir. Bunlar dosyaya uygun belgelerle desteklenmelidir. AYM’ye başvurulması, tutukluluğu inceleyen olağan mercilere yapılabilecek başvuruların yerine geçmez.
Tazminat için ağır ceza mahkemesi mi, Komisyon mu?
3 Kasım 2026 itibarıyla güncel CMK 142/2, bütün koruma tedbiri tazminatı taleplerini tek mercie bırakmamaktadır. Genel olarak ağır ceza mahkemesinin görev alanı bulunmakla birlikte, CMK 141/1’in (e), (f) ve (l) bentleri kapsamındaki istemler için 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun uygulanır.
Bu bentler; kanuna uygun yakalama veya tutuklama sonrasında kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilmesini, gözaltı ve tutukluluk süresinin hükümlülük süresini aşması gibi hâlleri ve kanunda sayılan belirli adli kontrol tedbirlerinden sonra kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilmesini kapsar. Buna karşılık kanuni koşullar dışında tutuklama iddiası olan 141/1-a ile başvuru imkânından yararlandırılmama iddiası olan 141/1-k ayrıca değerlendirilir.
Dolayısıyla geçmiş tarihli bir karar okunarak “her başvuru ağır ceza mahkemesine yapılır” veya “her başvuru Komisyona gider” denilemez. Dayanılan bent, talebin niteliği ve geçiş hükümleri birlikte belirlenmelidir. Güncel kanun, yanlış mercie yapılan istemlerin görevli mercie gönderilmesi ve karma taleplerin ayrılması için de hükümler içerir; yine de baştan doğru hukuki sebebin gösterilmesi gecikmeyi azaltır.
Süreler nasıl takip edilmeli?
CMK 142/1 ile 6384 sayılı Kanun’un 5/B. maddesinde, ilgili tazminat yolları için kesinleşmenin ilgilisine tebliğinden itibaren üç aylık ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıllık süre öngörülür. Tebliğ tarihi ile kesinleşme tarihi aynı olmayabilir. Bu sürelerin somut talep bakımından başlangıcı dosya üzerinden belirlenmelidir.
6216 sayılı Kanun’un 47/5. maddesi uyarınca AYM bireysel başvurusunda genel süre, başvuru yollarının tüketilmesinden; başvuru yolu yoksa ihlalin öğrenilmesinden itibaren otuz gündür. Her şikâyet için aynı nihai karar tarihi varsayılmamalıdır. Tahliye, ceza hükmünün kesinleşmesi ve tazminat yolunun tamamlanması farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Yanlış veya etkisiz bir başvuru yapmanın süreyi kendiliğinden yeniden başlatacağı düşünülmemelidir.
Dosyada hangi belgeler bulunmalı?
Yakalama, gözaltı, tutuklama, devam ve tahliye kararlarının tarih sıralı örnekleri.
İtiraz ve tahliye dilekçeleri, kayıt veya teslim belgeleri, verilen kararlar ve öğrenme bilgileri.
Ceza yargılamasının sonucu, istinaf veya diğer kanun yolu kararları ve kesinleşme kayıtları.
İş ve gelir kaybı gibi maddi zararları ve talep edilen manevi giderimin nedenlerini açıklayan belgeler.
Varsa ifade veya toplantı özgürlüğüyle bağlantıyı gösteren somut olay anlatımı ve deliller.
Bu belgelerle her şikâyet için ayrı bir zaman çizelgesi hazırlanması, hem doğru başvuru merciini hem süreyi belirlemeyi kolaylaştırır. Ahmet Beyazso ve diğerleri kararının sonucu, başvuruların oybirliğiyle kabul edilemez bulunmasıdır; bu dosyada ihlal tespiti veya tazminata hükmedildiği şeklinde bir çıkarım yapılmamalıdır.
Dayanaklar: Anayasa m. 19 ve 26; CMK m. 100, 101, 104, 141, 142 ve 268; 6216 sayılı Kanun m. 45 ve 47; 6384 sayılı Kanun m. 5/B; AYM, Ahmet Beyazso ve diğerleri, B. No: 2022/107762, 3.3.2026; kararda atıf yapılan Yalçın Düzgün, B. No: 2021/23140, 29.5.2024. Başvuru yolu, her kişi ve şikâyet için dosyanın güncel durumuna göre ayrı belirlenmelidir.


