top of page

AYM Selçuk Yıldız (2) Kararı: İhlal Sonrası Etkili Soruşturma Yükümlülüğü

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
12 Eyl
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 4 Kas

Anayasa Mahkemesi bir soruşturmada ihlal bulduğunda dosyanın yeniden açılması tek başına yeterli olmayabilir. Kararda belirlenen delil eksikliklerinin giderilmesi, sorumluların belirlenmesi için elverişli araştırma yapılması ve soruşturmanın makul süratle yürütülmesi gerekir. İhlal kararının gereği, yalnız yeni bir soruşturma numarası oluşturulması değildir.

AYM İkinci Bölüm, Selçuk Yıldız (2), B. No: 2022/17886, 3 Mart 2026 kararı bu ayrımı somutlaştırır. Mahkeme, toplumsal olaylara kolluk müdahalesi sırasında gaz fişeğiyle yaralanma ile önceki ihlal kararından sonra yürütülen soruşturmayı incelemiş; eziyet yasağının hem maddi hem usul boyutunun ihlal edildiğine oybirliğiyle karar vermiştir.

Olay ve önceki ihlal kararı neydi?

Başvurucu, 3 Haziran 2013’te çalıştığı lokantaya giderken toplumsal olayların yaşandığı bölgeden geçtiği sırada yüzüne gaz fişeği isabet ettiğini belirtmiştir. Adli rapor, sol gözdeki görme kaybına neden olan yaralanmanın bir organın işlevini yitirmesi niteliğinde olduğunu tespit etmiştir. Mahkeme, başvurucunun eyleme katıldığına veya kendisine karşı güç kullanılmasını gerektiren davranışta bulunduğuna dair bulgu saptamamıştır.

Aynı olay hakkındaki ilk karar Selçuk Yıldız, B. No: 2014/10382, 15 Şubat 2017 tarihliydi. İkinci kararda aktarıldığı üzere ilk inceleme, soruşturmanın yaralanmanın kaynağını yeterince araştırmaması ve soruşturma iznine ilişkin değerlendirmedeki eksiklikler nedeniyle usul yükümlülüğünün ihlaliyle sonuçlandı. Bunun ardından soruşturma yeniden başlatıldı; fakat yeni dosyanın varlığı olayın etkili biçimde aydınlatıldığını göstermedi.

2026 tarihli karara göre görevli personel listeleri temin edilmiş ve bazı ifadeler alınmıştı. Buna rağmen gaz fişeği kullanmaya yetkili görevliler yeterince araştırılmamış, ilgili bazı amirlerin bilgisine başvurulmamış ve soruşturma bir dönem etkisiz kalmıştı. İkinci başvuru, ilk karara olağan bir itiraz değil, ihlalden sonraki işlemlerin de değerlendirildiği yeni bir başvuruydu.

Anayasa m.17 hangi yükümlülükleri doğurur?

Anayasa m.17/1, kişinin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını güvence altına alır. Üçüncü fıkra, işkence ve eziyet ile insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza veya muameleyi yasaklar. AYM, kararın 38–42. paragraflarında bu korumanın hem kamu görevlilerinin davranışlarına hem savunulabilir kötü muamele iddialarının araştırılmasına ilişkin olduğunu açıklamıştır.

Maddi boyut, kişiye yapılan muamelenin niteliğiyle ilgilidir. Güç kullanımının kesin gerekli olması, gerekli olduğunda da aşırıya kaçmaması ve kişinin davranışıyla orantılı bulunması aranır. Somut olayda müdahalenin gerekliliğini ve müdahaleden etkilenmemesi gereken kişileri koruyacak tedbirleri gösteren bilgi bulunmaması, ağır yaralanmayla birlikte değerlendirilmiştir.

Usul boyutu ise olayın nasıl araştırıldığına ilişkindir. Soruşturmanın bağımsızlığı, delillerin toplanması, mağdurun etkili katılımı ve özenli yürütülmesi önemlidir. Bir muamelenin Anayasa m.17/3 kapsamına girip girmediği; ağırlığı, süresi, fiziksel ve ruhsal sonuçları ile kişinin durumuna göre belirlenir. Her yaralanma veya her soruşturma gecikmesi otomatik olarak aynı ihlal sonucunu doğurmaz.

CMK savcıya ve mağdura hangi imkânları tanır?

Ceza Muhakemesi Kanunu m.160, savcının suç işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenince kamu davası açılmasına gerek bulunup bulunmadığını belirlemek üzere gerçeği araştırmasını öngörür. İkinci fıkra, yalnız şüphelinin aleyhine olanları değil, lehine olan delilleri de toplama ve muhafaza yükümlülüğünü içerir. Etkili soruşturma, önceden belirlenmiş bir kişiyi mutlaka suçlu çıkarmak değildir.

CMK m.161 uyarınca savcı doğrudan veya adli kolluk aracılığıyla araştırma yapabilir ve kamu görevlilerinden bilgi isteyebilir. İstenen bilgi ve belgelerin gecikmeden temin edilmesi gerekir. Bu yetki; görev listeleri, eğitim ve yetki kayıtları, görevlendirme belgeleri veya mevcut görüntüler gibi olayla bağlantılı materyalin araştırılmasında önem taşır.

CMK m.234, mağdur ve şikâyetçiye soruşturma sırasında delillerin toplanmasını isteme, gizlilik ve soruşturmanın amacını bozmamak koşuluyla belge örneği talep etme ve kanuni koşullarla dosyayı vekili aracılığıyla inceletme hakları tanır. Dosyaya sunulacak taleplerin hangi delilin nerede bulunduğunu ve hangi olguyu aydınlatacağını belirtmesi yararlı olur. Bu haklar, dosya kapsamının herkesle paylaşılabileceği anlamına gelmez.

AYM hangi araştırmaları eksik buldu?

Kararın 48. paragrafına göre alınan ifadeler, gaz tüfeğinin çevik kuvvet personeli tarafından kullanıldığını gösteriyordu. Buna rağmen olay günü görevli olanlar arasından ilgili tarihte gaz kapsülü ateşlemeye yetkili kişilerin belirlenmesi için yeterli araştırma yapılmadı. Yetkili mercilerden doğrudan belge istenmemesi, yazışmalarda sürat gösterilmemesi ve yedi polis memurunun beyanıyla yetinilmesi değerlendirmede etkili oldu.

Ayrıca görevli iki amirin görgü ve bilgisi alınmamıştı. Başka bir şüphelinin aranması ise bütün soruşturma eksikliklerini gidermiyordu. AYM, bu eksiklikler nedeniyle usul ihlali; güç kullanımının gerekliliği ve kontrollü yürütüldüğü ortaya konulamadığı için de maddi ihlal tespit etti.

Bu değerlendirme, başka bir dosyada bütün personelin ayrım yapılmadan suçlanmasını gerektirmez. Talep; olay yeri, görev, yetki ve zaman bağlantısını kurmalı, hangi araştırmanın neden gerekli olduğunu açıklamalıdır. Mahkemenin anayasal ihlal tespiti, belirli bir kişinin ceza mahkûmiyetinin yerine geçmez.

İhlal kararından sonra yapılacak başvuru nasıl hazırlanabilir?

Anayasa m.153 AYM kararlarının bağlayıcılığını, 6216 sayılı Kanun m.50 ise ihlal ve sonuçlarının giderilmesine ilişkin kararları düzenler. Selçuk Yıldız (2) kararının 51. paragrafı, yeniden soruşturmanın AYM’nin belirttiği ilke ve gerekçelere uygun yürütülerek ihlalin nedenlerinin giderilmesini ister.

Dosya takibinde ilk karar ile sonradan yapılan işlemleri karşılaştırmak gerekir. “Karar uygulanmadı” şeklindeki genel cümle yerine, ilk kararda saptanan her eksikliğin giderilip giderilmediği gösterilebilir. Örneğin görüntü talebi gönderilmişse cevabı, görüntü bulunamamışsa araştırılan saklama süresi ve alternatif kayıtlar; personel listesi alınmışsa yetkili kişilerin nasıl belirlendiği değerlendirilir.

  • İlk ihlal kararının künyesi, ilgili paragrafları ve soruşturma makamına gönderilme bilgisi.

  • Yeniden açılan dosyanın numarası, işlem tarihleri ve verilen dilekçelerin kayıtları.

  • Sağlık ve adli raporlar; yaralanmanın seyri ve kalıcı etkilerine ilişkin belgeler.

  • Tanıkların olayla bağlantısı, mevcut görüntülerin kaynağı ve araştırılması istenen somut kayıtlar.

  • Cevapsız talepler, verilen cevaplar ve önemli işlemsizlik dönemlerini gösteren kronoloji.

Bu liste kararın gerekçesinden çıkarılan uygulama önerisidir. Savcının resen araştırma yükümlülüğü, mağdur bütün belgeleri elde edemediği için ortadan kalkmaz. Özellikle kurumların elindeki kayıtların nereden istenebileceğinin belirtilmesi, kayıp veya silinme riski bulunan delillerin gecikmeden araştırılmasını kolaylaştırabilir.

Soruşturma sürerken AYM’ye başvuru mümkün mü?

6216 sayılı Kanun m.45/2, kural olarak idari ve yargısal başvuru yollarının tüketilmesini arar. Aynı Kanunun m.47/5 hükmü, başvuru yollarının tüketilmesinden; yol öngörülmemişse ihlalin öğrenilmesinden itibaren otuz günlük süre öngörür. Dolayısıyla dosyanın açık olması, başvuru süresinin hiçbir zaman işlemeyeceği anlamına gelmez.

Selçuk Yıldız (2) kararının 35–37 ve 43. paragraflarında, etkili soruşturma yürütülmediğinin fark edildiği veya fark edilmesi gerektiği zamanın dosyanın şartlarına göre belirleneceği açıklanmıştır. Somut olayda uzun işlemsizlik, araştırmanın seyri ve sorumluların belirlenememesi birlikte değerlendirilerek soruşturmanın sonunun beklenmesine gerek olmadığı ve başvurunun süresinde olduğu kabul edilmiştir.

Bu sonuç her soruşturma için belirli bir yıl bekleme şartı yaratmaz. Başvurucu gerekli özeni göstermeli; ancak etkisizliği fark ettikten sonra belirsiz süreyle beklememelidir. Sırf yeni bir dilekçe vermek veya dosyanın durumunu sormak da geçmiş süreyi kendiliğinden yenilemez. Başvurulabilirlik ve süre, dosyadaki gerçek işlemler üzerinden değerlendirilir.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse ne yapılır?

Devam eden etkisiz soruşturma ile kovuşturmaya yer olmadığı kararı aynı durum değildir. Güncel CMK m.173/1 uyarınca suçtan zarar gören, bu kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde yetkili sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir. İkinci fıkra, itiraz dilekçesinde kamu davası açılmasını gerektirebilecek olay ve delillerin belirtilmesini ister.

Bu nedenle kararın tebliğ tarihi saklanmalı, eksik araştırmalar ve değerlendirilmediği düşünülen deliller açıkça yazılmalıdır. İtiraz yolunun kullanılmasını gerektiren bir dosyada yalnız AYM’ye başvurmayı düşünerek olağan yolu atlamak, kabul edilebilirlik sorununa yol açabilir. İdari şikâyet veya bilgi edinme kanalları da kanuni itirazın yerine geçtiği ve süresini durdurduğu varsayımıyla kullanılmamalıdır.

Tazminat ve yeniden soruşturma bakımından sonuç

AYM, yeniden soruşturma için kararı İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiş; başvurucuya net 540.000 TL manevi tazminat ve toplam 40.664,10 TL yargılama gideri ödenmesine hükmetmiştir. Bunlar somut dosyanın tutarlarıdır; benzer yaralanmalar için sabit tarife değildir.

Hükümdeki ödeme süresi, kararın tebliğini takiben Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurudan itibaren dört aydır. Gecikmede bu sürenin sonundan ödeme gününe kadar yasal faiz öngörülmüştür. Bu dört aylık ödeme düzenlemesi, soruşturmanın dört ay boyunca bekletilebileceği anlamına gelmez. Tazminat ödenmesi de etkili soruşturma yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

İnceleme, Selçuk Yıldız (2), B. No: 2022/17886, 3.3.2026 kararının özellikle §§35–52 ve hüküm bölümüne; Anayasa m.17 ve 153, CMK m.160, 161, 173, 234 ile 6216 sayılı Kanun m.45, 47 ve 50’ye dayanmaktadır. Genel bilgilendirme niteliğindedir; başvuru yolu ve süre için somut dosya ayrıca incelenmelidir.

İlgili rehberler

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page