AYM Gazmer Kararı: İhalenin Feshi Davasında Yüzde 10 Para Cezası ve Mahkemeye Erişim Hakkı

İhalenin feshi talebinin reddedilmesi, başvurucuya verilen para cezasının oranının da kendiliğinden haklı olduğu anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi, Gazmer Petrol Ürünleri Plastik ve Kauçuk Sanayi ve Ticaret A.Ş. başvurusunda, ihale bedelinin yüzde 10’u üzerinden belirlenen 560.000 TL para cezasını, somut olayın koşullarını açıklayan yeterli gerekçe bulunmadığı için mahkemeye erişim hakkına aykırı bulmuştur.

20 Mayıs 2026 tarihli karar, 17 Eylül 2026 tarihli ve 33373 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Karar; icra satışlarında hak arayan borçlular, ihale ilgilileri ve bu uyuşmazlıkları takip eden hukukçular açısından, para cezasının bireyselleştirilmesi ve ölçülülük denetimi bakımından önem taşımaktadır. AYM karar metni, §§ 31–39

Kararın künyesi ve incelemenin kapsamı

Bilgi	Açıklama
Mahkeme	Anayasa Mahkemesi, Birinci Bölüm
Başvurucu	Gazmer Petrol Ürünleri Plastik ve Kauçuk Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Başvuru numarası	2022/49505
Başvuru tarihi	1 Nisan 2022
Karar tarihi	20 Mayıs 2026
Resmî Gazete	17 Eylül 2026, sayı 33373
İhlal edilen hak	Anayasa’nın 36. maddesi kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı
Giderim	İhlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama
Kararın niteliği	Oybirliğiyle verilen bireysel başvuru kararı

Başvuruda iki farklı mesele incelenmiştir. İlki, ihalenin feshi davasının reddedilmesi üzerine uygulanan para cezasının hak arama özgürlüğüne etkisidir. İkincisi ise delillerin yeterince incelenmediği ve ihalenin feshi talebinin haksız biçimde reddedildiği iddiasıdır. AYM bu iki şikâyet hakkında farklı sonuçlara ulaşmıştır. Karar, § 1 ve hüküm bölümü

Uyuşmazlık nasıl ortaya çıktı?

Başvurucu şirketin bankadan kullandığı kredinin teminatı için, başka bir şirket adına kayıtlı taşınmaz üzerinde ipotek kurulmuştur. İpoteğin paraya çevrilmesi yoluyla yürütülen icra takibinde taşınmaz, 28 Eylül 2021 tarihinde satılmıştır.

Şirket, 4 Ekim 2021 tarihinde ihalenin feshi için dava açmıştır. Başvurucu; tebligatların usulüne uygun yapılmadığını, borç miktarının hatalı bildirildiğini, devam eden hukuki süreçlere rağmen satış gerçekleştirildiğini ve taşınmazın önemli özelliklerinin satış ilanında gösterilmediğini ileri sürmüştür. Bunlar başvurucunun iddialarıdır; AYM tarafından ihalenin usulsüz olduğuna ilişkin tespitler olarak kabul edilmemelidir.

Konya 2. İcra Hukuk Mahkemesi, 2 Aralık 2021 tarihinde davayı reddetmiş; ayrıca 5.600.000 TL ihale bedelinin yüzde 10’u olan 560.000 TL’nin Hazineye ödenmesine karar vermiştir. İstinaf başvurusu 10 Ocak 2022’de reddedilmiş, karar 16 Şubat 2022’de Yargıtay tarafından onanmıştır.

AYM’nin özellikle belirttiği üzere bu para cezası, alacaklıya ödenen ve borçtan düşülen bir tutar değildir. Hazineye gelir kaydedilen ayrı bir mali yükümlülüktür. Dolayısıyla cezanın kişi üzerindeki etkisi değerlendirilirken, mevcut borcun yanında doğurduğu ek yük de önem taşır. Karar, §§ 3–8 ve 31

Yüzde 10 ceza ile yüzde 10’a kadar ceza arasındaki fark

Kararda ele alınan hukuki değişiklik 2021 yılında yapılmıştır. Dava açıldığında yürürlükte bulunan düzenleme, işin esasına girilerek reddedilen ihalenin feshi taleplerinde ihale bedelinin yüzde 10’u oranında para cezası öngörmekteydi.

7343 sayılı Kanun ile yapılan ve 30 Kasım 2021’de yürürlüğe giren değişiklik, cezanın yüzde 10’a kadar belirlenmesini sağlayarak hâkime somut olayın özelliklerini değerlendirme imkânı tanımıştır. AYM kararında aktarılan geçiş hükmü, para cezasının oranına ilişkin bu değişikliğin görülmekte olan ihalenin feshi taleplerine de uygulanacağını belirtmektedir.

Kararda karşılaştırılan düzenleme	Para cezası bakımından etkisi
Önceki düzenleme	İlgili esastan ret hâlinde yüzde 10 oranında ceza
7343 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik	Yüzde 10’a kadar ceza; somut koşullara göre oran belirleme imkânı
Gazmer kararının vurgusu	Tanınan takdir yetkisinin, oranı açıklayan somut gerekçelerle kullanılması

Bu nedenle kararın önemi, yeni bir ceza oranı getirmesinde değil, mahkemeye tanınmış takdir yetkisinin nasıl kullanılması gerektiğini açıklamasındadır. İİK’nın 134. maddesindeki bütün ret, feragat ve başvuran sıfatı ihtimalleri bu dosyanın konusu değildir; farklı usul durumları ayrıca değerlendirilmelidir. Karar, §§ 9–12 ve 34–35

AYM neden mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verdi?

AYM, ihalenin feshi talebinin reddi üzerine para cezası verilmesinin kanuni dayanağını ve meşru amacını kabul etmiştir. Alacaklının alacağına zamanında kavuşması, ihale alıcısının haklarının korunması ve gereksiz başvuruların icra sürecini uzatmasının önlenmesi, bu değerlendirmenin temelindedir.

Bununla birlikte, kanuni bir yaptırımın somut olayda uygulanışı da ölçülü olmalıdır. Mahkeme önüne başvurmanın sonucunda doğabilecek ağır bir mali yük, kişilerin hak aramasını ciddi biçimde sınırlayabilir. AYM bu nedenle alacaklının menfaati ile ihalenin feshini isteyen kişinin mahkemeye başvurabilmesindeki menfaat arasında adil denge aranması gerektiğini belirtmiştir.

Somut dosyada ilk derece mahkemesi, kanun değişikliğinin yürürlüğe girmesinden iki gün sonra karar vermesine rağmen, neden üst sınırdan ceza uyguladığını açıklamamıştır. İstinaf kararındaki genel ifadeler de AYM tarafından yeterli görülmemiştir.

Kararda öne çıkan değerlendirme konuları şunlardır:

• İhalenin feshini isteyen kişinin sıfatı ve ekonomik durumu.

• Uygulanan cezanın tutarı ve kişinin ödeme gücü.

• Talebin yalnızca ihale sürecini uzatmak amacıyla yapılıp yapılmadığı.

• Fesih talebinin hukuki tartışma içeren makul iddialara dayanıp dayanmadığı.

• Belirlenen oranı somut olayda haklı kılan gerekçelerin açıklanıp açıklanmadığı.

AYM’ye göre bu değerlendirmeler yapılmadan 560.000 TL ceza uygulanması, başvurucuya olağanın ötesinde bir yük getirmiştir. İlk derece kararındaki eksiklik, istinaf ve temyiz aşamalarında da giderilmemiştir. Sonuçta mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahale ölçüsüz bulunmuştur. Karar, §§ 18–39

İhalenin feshi talebi ve para cezası neden ayrı değerlendirildi?

Başvurucunun, ihalenin hukuka aykırı gerçekleştirildiği ve davanın eksik incelemeyle reddedildiği yönündeki şikâyeti farklı sonuca bağlanmıştır. AYM, bu iddiaları hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında ele almış; derece mahkemelerinin değerlendirmelerinde bariz takdir hatası veya açık keyfîlik bulunmadığını belirtmiştir.

Bu bölüm, kanun yolu incelemesinde ele alınması gereken hususlara ilişkin görülerek açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur.

İncelenen mesele	AYM’nin sonucu
Para cezasının somut gerekçe olmadan üst sınırdan belirlenmesi	Mahkemeye erişim hakkının ihlali
İhalenin feshi davasının eksik incelemeyle reddedildiği iddiası	Açıkça dayanaktan yoksunluk nedeniyle kabul edilemezlik

Böylece aynı dosyada, fesih talebinin reddine yönelik şikâyetin kabul edilmemesi ile para cezası yönünden hak ihlali bulunması birlikte söz konusu olmuştur. AYM bu kararla ihaleyi feshetmemiştir. Karar, §§ 40–42 ve hüküm bölümü

Yeniden yargılama ve tazminat yönünden sonuç

AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için kararın Konya 2. İcra Hukuk Mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir. Yeniden yargılamada, ihlal gerekçesinde gösterilen eksikliklerin giderilerek yeni bir karar verilmesi gerekmektedir.

Mahkeme, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağını belirterek başvurucunun tazminat talebini reddetmiştir. Hükmedilen 40.664,10 TL, 664,10 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama gideridir; ihlal nedeniyle ayrıca verilen tazminat olarak sunulmamalıdır. Karar, §§ 43–44 ve hüküm bölümü

Benzer dosyalar açısından karar nasıl kullanılabilir?

Karardan çıkarılabilecek uygulama sonucu, ihalenin feshi sebepleri ile para cezasının oranına yönelik itirazların ayrı gerekçelerle ele alınmasıdır. Fesih talebinin neden haklı olduğu açıklanırken, ceza uygulanması hâlinde oranın kişiye ve uyuşmazlığa etkisi de somutlaştırılmalıdır.

Örneğin fesih iddiasının dayandığı belgeler, başvurucunun satış sürecindeki konumu, talebin gerçek bir hukuki uyuşmazlığa dayanması ve cezanın ekonomik etkisi, ölçülülük değerlendirmesi bakımından önem taşıyabilir. Yalnızca “ceza yüksektir” demek yerine, tutarın neden orantısız bir yük oluşturduğunu dosyanın özellikleriyle açıklamak, kararın ortaya koyduğu inceleme yaklaşımına uygundur.

Kararda aktarılan bazı Yargıtay kararlarında yüzde 10 oranındaki cezanın yüzde 5’e indirildiği görülmektedir. Ancak Gazmer kararı bütün dosyalar için yüzde 5 oranı belirlememiştir. Benzer şekilde, karar her yüzde 10 cezanın otomatik olarak kaldırılması veya kesinleşmiş bütün dosyaların kendiliğinden yeniden açılması sonucunu doğurmaz. Her uyuşmazlıkta kararın gerekçesi, yargılamanın aşaması ve kullanılabilecek başvuru yolları ayrı incelenmelidir.

Bu değerlendirmeler, kararın benzer uyuşmazlıklara uygulanmasına ilişkin yorumlardır. AYM’nin somut dosyada verdiği hüküm, mahkemeye erişim hakkının ihlali ve bu ihlalin sonuçlarının yeniden yargılamayla giderilmesidir. Karar, §§ 11–12, 33–44

Kararın tam metnine nereden ulaşılabilir?

Kararın resmî metni, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında 2022/49505 başvuru numarasıyla yayımlanmaktadır. Karar tarihi 20 Mayıs 2026; Resmî Gazete yayım tarihi 17 Eylül 2026’dır.

Bu yazı, söz konusu bireysel başvuru kararının incelenmesine ilişkindir. Karar bir kanun değişikliği veya norm iptali içermediğinden yeni bir genel yürürlük ya da geçiş süresi getirmemektedir.