top of page

AİHM’nin A.A./Hollanda Kararı: Türkiye’de Yaşayan Çocuklar Bakımından Aile Birleşimi

Yazarın fotoğrafı: Üzeyir AHISKALI
Üzeyir AHISKALI
9 Eyl
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 10 Kas

Aile birleşimi başvurusunda ebeveyn ile çocuk arasında aile hayatı bulunması, başvurulan devletin her durumda oturma izni vermek zorunda olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık ret kararı da yalnız genel bir göç politikası gerekçesine dayandırılamaz: çocuğun yaşı, bakım ihtiyacı, bulunduğu ülkedeki koşulları ve aile hayatının başka yerde sürdürülmesinin mümkün olup olmadığı değerlendirilmelidir.

AİHM Dördüncü Bölümünün A.A./Hollanda, B. No: 7481/23, 8 Eylül 2026 tarihli kararı, bu dengeyi çok eşli evliliklerden doğan beş çocuğun aile birleşimi talebi üzerinden ele almıştır. Davalı devlet Hollanda’dır. Türkiye, çocukların incelenen dönemde yaşadığı ülkedir; karar Türkiye aleyhine verilmiş bir hüküm değildir.

A.A./Hollanda davasında ne yaşandı?

Yemen vatandaşı başvurucunun üç ayrı evliliğinden on üç çocuğu vardı. Hollanda’da sığınma statüsü elde ettikten sonra ilk eşi ve bütün çocukları için aile birleşimi istedi. Hollanda makamları ilk eş ile bu evlilikten doğan sekiz çocuk bakımından talebi kabul etti; ikinci ve üçüncü eşlerden doğan beş çocuk yönünden reddetti. Çok eşliliğin Hollanda hukuk düzeniyle bağdaşmaması ret gerekçesinde belirleyiciydi.

Başvurucu, çocukların Türkiye’de zor koşullarda bulunduğunu, Yemen’e dönüşün tehlikeli olduğunu ve diğer evlilikleri sona erdirmenin eşleri için ağır sosyal sonuçlar doğuracağını ileri sürdü. Ulusal itiraz ve yargılama sürecinden sonra AİHM’ye başvurdu. Mahkeme başvuruyu kabul edilebilir buldu; ancak AİHS’nin 8. maddesinin ihlal edilmediğine oybirliğiyle karar verdi. Kabul edilebilirlik, başvurunun esas bakımından haklı bulunduğu anlamına gelmez.

AİHS’nin 8. maddesi hangi korumayı sağlıyor?

AİHS m.8/1 şöyle düzenler: “Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.” İkinci fıkra, kamu makamlarının müdahalesini kanuni dayanak, meşru amaç ve demokratik toplumda gereklilik koşullarına bağlar; kamu güvenliği, düzenin korunması ve başkalarının hakları gibi amaçları sayar.

Aile birleşimi olaylarında inceleme, yalnız mevcut aile hayatına bir müdahale yapılıp yapılmadığından ibaret değildir. Devletin aile üyelerinin ülkesinde birlikte yaşamasını sağlamak için olumlu bir yükümlülük üstlenip üstlenmediği de tartışılır. A.A. kararının 57. paragrafında kullanılan yaklaşım budur. Bireyin aile hayatı ile toplumun ve devletin meşru menfaatleri arasında adil denge aranır.

Sözleşme, yabancıya istediği ülkede yaşama konusunda genel ve koşulsuz bir hak tanımaz. Ancak devletin göçü denetleme yetkisi de somut aile bağlarını incelemeyi gereksiz kılmaz. Sırf yabancı olmak veya aile bireylerinin başka ülkede bulunması, 8. maddenin baştan uygulanmayacağı sonucunu doğurmaz.

Çok eşli evlilik tanınmıyorsa çocukla aile bağı da korunmaz mı?

Hayır. Mahkeme, evliliğin ulusal hukukta tanınması ile ebeveyn ve çocuk arasındaki aile hayatını ayrı değerlendirmiştir. A.A. kararının 53–55. paragraflarında, Hollanda çok eşli evlilikleri tanımasa da başvurucu ile beş çocuğu arasında Sözleşme anlamında aile hayatının bulunduğu kabul edilmiştir. Koruma yalnız evlilik içinde doğmuş çocuklarla sınırlı değildir.

Buna rağmen Mahkeme, çok eşlilik yasağı konusunda Avrupa Konseyi devletleri arasındaki güçlü ortak yaklaşımı ve başvurucunun kendisine açıklanan seçeneklere rağmen evlilik durumunu sürdürmesini dikkate almıştır. Bu bağlamda devletin takdir alanını geniş kabul etmiştir. Karar, çocukları anne ve babalarının davranışlarından dolayı cezalandırmaya ilişkin genel bir ilke koymaz; somut aile birleşimi talebinin kabulünü gerektiren olumlu yükümlülük bulunup bulunmadığını inceler.

Kararda hangi yabancı hukuk düzenlemeleri uygulanmıştı?

Kararın 25–29. paragraflarında, Hollanda’nın 2000 tarihli Yabancılar Kanunu m.29, Yabancılar Kararnamesi m.3.16 ve uygulama ilkeleri açıklanmıştır. Aile birleşimine ilişkin 2003/86/EC sayılı AB Direktifi m.4/4 de, destekleyicinin üye devlette yanında yaşayan bir eşi varken başka bir eşin aile birleşimiyle kabul edilmemesine ilişkindir. Çocukların durumu ayrıca ulusal kurallar ve bireysel değerlendirme çerçevesinde ele alınmıştır.

Bu hükümler, kararın dayandığı hukuki çerçeveyi anlatmaktadır; Türkiye’de aile ikamet izni verilmesine ilişkin kanun hükümleri değildir. Hollanda’daki sığınma bağlantılı aile birleşimi ile başka ülkelerin olağan aile birleşimi, AB vatandaşlarının aile üyelerine ilişkin rejimler ve Türkiye’deki ikamet başvuruları aynı işlem sayılmamalıdır. Bir başvuruda kullanılacak güncel ulusal mevzuat, kişinin statüsü ve başvuru türüne göre ayrıca belirlenmelidir.

Çocuğun üstün yararı nasıl değerlendirildi?

AİHM, çocuğun üstün yararına büyük ağırlık verilmesi gerektiğini, ancak bunun tek başına bütün çocuklar için ülkeye kabul sonucunu zorunlu kılmadığını belirtti. Somut dosyada çocuklar anneleriyle Türkiye’de yaşıyor; ikamet belgeleri bulunuyor ve eğitim ile sağlık hizmetlerine erişebiliyordu. Yemen’de aile hayatını sürdürmenin önündeki engeller kabul edilse de çocuklar o sırada Yemen’de değildi.

Mahkeme, Türkiye’de şiddete maruz kalındığını veya yetkili makamların koruma sağlayamayacağını gösteren somut delil bulunmadığını değerlendirdi. Bir çocuğun psikolojik sorunlarına ilişkin raporu da içeriğiyle birlikte inceledi. Baba ile görüşme ve iletişimi engelleyen nesnel nedenler ile mali destek dışındaki özel bağımlılık yeterince ortaya konulamamıştı. Bunlar kararın 68–71. paragraflarındaki değerlendirmelerdir.

Bu tespitler Türkiye’de yaşayan bütün yabancı çocukların güvenli ve yeterli koşullarda bulunduğu şeklinde genellenemez. Çocuğun fiilî bakımını sağlayan kişinin kaybı, ağır hastalık, belgelenmiş güvenlik tehdidi veya ebeveyne özel bağımlılık başka bir dosyanın değerlendirmesini değiştirebilir. Her iddianın kişisel koşullarıyla ve uygun belgelerle anlatılması gerekir.

Aile birleşimi dosyasında hangi belgeler önem taşıyabilir?

Aşağıdaki liste, kararın gerekçesinden çıkarılan hazırlık önerisidir; her ülke için değişmez resmî evrak listesi değildir. Başvurulan makamın istediği belge biçimi, tercüme ve doğrulama koşulları ayrıca yerine getirilmelidir.

  • Doğum, soybağı, evlilik, boşanma ve velayet belgeleri; çocukla kimin birlikte yaşadığını gösteren kayıtlar.

  • Çocuğun ve ebeveynlerin ikamet veya koruma statüsünü, belgelerin süresini ve mevcut başvuruları gösteren evrak.

  • Okul devamı, bakım düzeni, sağlık durumu ve özel ihtiyaçlar konusunda kişiye özgü belgeler.

  • Para transferleri yanında görüşme, ziyaret ve düzenli iletişim kayıtları; fiilî ebeveynlik ilişkisinin açıklaması.

  • Güvenlik tehdidi ileri sürülüyorsa olay, tarih, başvuru ve koruma talebi kayıtları; genel ülke bilgisiyle kişisel riskin bağlantısı.

  • Birlikte yaşamaya ilişkin alternatiflerin neden uygulanamadığı ve diğer ebeveynin bakım veya velayet durumuna ilişkin açıklamalar.

Belgeler yalnız topluca eklenmemelidir. Örneğin sağlık raporunun hangi bakım ihtiyacını ortaya koyduğu, bu ihtiyacın mevcut yerde neden karşılanamadığı ve başvurulan ülkedeki ebeveynin rolü anlatılmalıdır. Görüşme kayıtları ise yalnız iletişim olduğunu değil, ayrılığın çocuk üzerindeki etkisini açıklayan diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Retten sonra doğrudan AİHM’ye gidilebilir mi?

AİHS m.35/1, etkili iç hukuk yollarının tüketilmesini ve iç hukuktaki kesin karardan itibaren dört aylık başvuru süresini öngörür. Hollanda makamlarının işlemine karşı hangi itiraz ve davaların kullanılacağı Hollanda hukukuna göre belirlenir. Türkiye’de bulunmak, Hollanda işlemine karşı Türkiye’deki AYM başvurusunu tüketilmesi gereken yol hâline getirmez.

Ulusal itiraz süresi, AİHM’ye başvuru süresi ve yeni delille yapılabilecek yeni idari başvuru birbirinden farklıdır. Aynı talebin idareye tekrar sunulmasının bütün süreleri otomatik olarak yeniden başlatacağı düşünülmemelidir. Ret kararının kapsamı, nihai karar ve öğrenme belgeleri ile kullanılan başvuru yolları birlikte incelenmelidir. AİHM, eksik ulusal dosyayı baştan kuran olağan bir göç idaresi değildir.

Sonraki gelişmeler ve kararın kesinleşmesi

Kararın 24 ve 56. paragraflarında, ikinci eşin çocuklarıyla sonradan Hollanda’ya geldiği, sığınma hakkı aldığı ve çocuklara ilişkin aile birleşimi başvurusunun sürdüğü bilgisi yer alır. AİHM buna rağmen önündeki uyuşmazlığın, çocuklar Türkiye’deyken verilen ve 13 Ekim 2022’de kesinleşen ulusal ret kararı olduğunu belirtmiştir. Dolayısıyla bütün çocukların karar tarihinde hâlâ Türkiye’de olduğu sonucu çıkarılmamalıdır.

AİHM karar tarihi 8 Eylül 2026’dır; müzakere ve kabul tarihi 8 Temmuz 2026’dır. Kararın başlığında, AİHS m.44/2 uyarınca kesinleşeceği kaydı yer almaktadır. Madde 43, istisnai durumlarda üç ay içinde Büyük Daire’ye gönderme talebini; m.44/2 ise tarafların talepte bulunmayacaklarını bildirmesi, üç ay içinde talep olmaması veya talebin kurulca reddi hâllerinde kesinleşmeyi düzenler. Bu süre, yeni bir kişinin AİHM’ye başvurmasındaki dört aylık süreyle karıştırılmamalıdır.

Karardan çıkarılabilecek sonuç

A.A./Hollanda, 7481/23, 8.9.2026, özellikle §§51–73; aile bağının varlığı, çocuğun üstün yararı, çok eşlilik ve devletin göç politikası arasındaki ilişkinin somut olayda nasıl değerlendirildiğini gösterir. Aynı kararın §51’inde M.A./Danimarka [BD], 6697/18, 9.7.2021 ve Jeunesse/Hollanda [BD], 12738/10, 3.10.2014 kararlarındaki aile birleşimi ilkelerine dayanılmıştır.

Bu yazı resmî İngilizce karar esas alınarak hazırlanmış özgün Türkçe incelemedir; resmî çeviri değildir. Sonuç, bütün aile birleşimi talepleri için otomatik ret veya otomatik kabul kuralı oluşturmaz. Başvurunun ülke, statü, aile yapısı, delil ve süre özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

© 2026 Av. Üzeyir Ahıskalı

  • LinkedIn
bottom of page