7589 Sayılı Kanun: Belirsiz Alacak ve Kısmi Davada Ne Değişti?
Güncelleme tarihi: 4 Kas
Alacağınızın varlığını biliyor fakat tam tutarını henüz hesaplayamıyorsanız, dava açarken hangi usulü seçeceğiniz önemlidir. 7589 sayılı Kanun, belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107'yi kaldırmış, kısmi davada talep artırımı ve zamanaşımı bakımından yeni bir sistem getirmiştir. Bununla birlikte daha önce açılmış davalar için geçiş hükmü vardır. Eski bir karar veya dilekçe örneği, dava tarihine bakılmadan yeni dosyaya uygulanmamalıdır.
16 Temmuz 2026 tarihinde kabul edilen Kanun, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Burada incelenen m.19 ve m.20, m.26/1-c gereğince yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Aşağıdaki açıklamalar, bu düzenleme ve güncel Hukuk Muhakemeleri Kanunu esas alınarak hazırlanmıştır.
Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı?
7589 sayılı Kanun m.19, 6100 sayılı HMK'nın 107. maddesini yürürlükten kaldırır. Bu nedenle 31 Temmuz 2026 ve sonrasında açılacak bir davanın, yürürlükten kaldırılan maddeye dayanılarak eski usulde belirsiz alacak davası olarak kurulması doğru değildir. Alacağın belirsiz olması ise alacak hakkını veya dava açabilme imkânını ortadan kaldırmaz; uygun dava türü ve talep yapısı seçilmelidir.
Yeni düzenlemenin diğer ayağı HMK m.109/4 hükmüdür. Alacağın bir kısmının dava edildiği durumda, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmadan tahkikat sona erinceye kadar talep artırılabilir. Artırılan bölüm yönünden de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılır. Böylece önceki belirsiz alacak sisteminin sağladığı bazı korumalar kısmi dava içinde düzenlenmiştir; ancak iki usulün bütün sonuçlarının aynı olduğu söylenemez.
Eski davalar hangi hükme göre devam eder?
7589 sayılı Kanun geçici m.1/10 şu kuralı getirir: “6100 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılan 107 nci maddesi, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam olunur.” Bu nedenle 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış belirsiz alacak davasını, yalnız kanun değişti diye geri çekmek veya yeni bir dava açmak gerekmez.
Geçiş hükmünde esas alınan tarih alacağın doğduğu gün değil, davanın açıldığı gündür. Örneğin 2025 yılında doğmuş bir alacak için Ağustos 2026'da açılan dava ile Haziran 2026'da açılmış dava aynı usul değerlendirmesine tabi olmayabilir. Eski dosyada talebin ne şekilde kurulduğu, daha önce artırım yapılıp yapılmadığı ve tahkikatın hangi aşamada olduğu da incelenir.
Yeni m.109/4'ün yürürlükteki bir kısmi dava dosyasında kullanılmasında ise usul hükümlerinin zaman bakımından uygulanması, tamamlanmış işlemler ve dosyanın aşaması birlikte ele alınmalıdır. HMK m.448, tamamlanmış işlemleri etkilememek kaydıyla usul hükümlerinin derhâl uygulanmasını düzenler. Bu kural, sona ermiş bir usul aşamasının kendiliğinden yeniden açıldığı anlamına gelmez.
Kısmi davada hangi koşullar aranır?
HMK m.109/1 uyarınca talep konusu niteliği itibarıyla bölünebiliyorsa yalnız bir bölümü dava edilebilir. Para alacakları çoğu durumda bölünebilir; fakat her hukuki talep sırf ekonomik değeri bulunduğu için kısmi davaya uygun değildir. İstenen korumanın türü, alacağın kalemleri ve özel kanundaki usul ayrıca değerlendirilir.
M.109/3, kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe kısmi dava açılmasının geri kalandan vazgeçme anlamına gelmediğini belirtir. Buna rağmen dilekçenin hangi alacağın hangi bölümünü konu aldığını açık göstermesi gerekir. Ücret, fazla çalışma ve tazminat gibi ayrı kalemleri tek bir belirsiz toplam içinde bırakmak, hem savunmayı hem hesaplamayı güçleştirir.
Görevli ve yetkili mahkeme, dava şartı arabuluculuk, harç ve deliller yönünden genel yükümlülükler sürer. Yeni artırım imkânı, bunları ortadan kaldırmaz. Örneğin işçilik alacağı için arabuluculuk gerekiyorsa önce bu süreç tamamlanmalı; talep edilen alacak kalemleri arabuluculuk ve dava belgelerinde karşılaştırılmalıdır.
Talep artırımı ne zamana kadar yapılabilir?
Yeni hükmün üç sınırı vardır: aynı davada, bir defa ve tahkikatın sona ermesine kadar. Tahkikat, uyuşmazlığın vakıa ve delillerinin incelendiği aşamadır. Bilirkişi raporunun gelmesi ile tahkikatın bitmesi aynı olay değildir; mahkemenin ara kararları ve duruşma tutanağı izlenmelidir. Artırımın son duruşmaya bırakılması gereksiz risk yaratır.
Varsayımsal bir örnekte, bir alacağın 20.000 TL'lik bölümü dava edilmiş, belgeler ve rapor sonrasında talep 120.000 TL'ye çıkarılacak olsun. Artırım dilekçesinde önceki talep, eklenen 100.000 TL, yeni toplam, hangi alacak kalemine ilişkin olduğu ve hesap dayanağı açıklanmalıdır. Gerekli harç işlemleri tamamlanmalı, karşı tarafın açıklama ve savunma hakkı gözetilmelidir. Bu örnek bir kazanma veya bilirkişi hesabının kabul edilmesi garantisi değildir.
Talep artırımının mümkün olması, yeni vakıaların ve delillerin süresiz sunulabileceği anlamına gelmez. Bir kez kullanılan artırım hakkından sonra ikinci değişiklik ihtiyacı doğarsa ıslah, karşı tarafın açık muvafakati veya ayrı dava gibi yollar kendi koşullarına göre değerlendirilir. M.109/4'teki kolaylığın ikinci kez aynen kullanılabileceği varsayılmamalıdır.
Zamanaşımı ile faiz başlangıcı aynı şey midir?
HMK m.109/4'teki zamanaşımı etkisi, hükme uygun biçimde artırılan kısım için dava tarihine bağlanmıştır. Bu, dava açılmadan önce zaten dolmuş bir sürenin canlandırılması veya her tür hak düşürücü sürenin kesilmesi demek değildir. Zamanaşımı süresi, başlangıcı ve varsa durma veya kesilme sebepleri maddi hukuk kurallarından ayrıca belirlenir.
Faiz ise farklı bir konudur. Borcun türü, temerrüt, ihtar, özel kanun ve talep edilen faiz türü başlangıç tarihini etkiler. “Zamanaşımı dava tarihinde kesildi, o hâlde bütün tutara mutlaka o tarihten faiz işler” sonucu yalnız bu hükümden çıkarılamaz. Artırım dilekçesinde faiz istemi de açık kurulmalı; yeni kanunun tazminat faizine ilişkin başka değişiklikleri varsa ilgili olayın tarihine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
İsmail Avcı kararının bugünkü önemi nedir?
AYM Birinci Bölüm, İsmail Avcı, B. No. 2019/12190, 22 Şubat 2022 kararında, toplu iş sözleşmesinden doğan bir alacak için açılmış belirsiz alacak davasını incelemiştir. Dava, alacağın belirlenebilir olduğu ve bu dava türünde hukuki yarar bulunmadığı gerekçesiyle usulden reddedilmişti. AYM, mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine hükmetti.
Kararın 68–72. paragraflarında, usulden ret gibi ağır bir sonucun son çare olması gerektiği açıklandı. Talebi açıklattırma ve uygun hâle getirme imkânları değerlendirilmeden, yalnız dava türündeki hata nedeniyle kişinin alacağını mahkemede ileri sürme olanağından yoksun bırakılması ölçüsüz bulundu. HMK m.31, m.115/2 ve m.119'daki açıklatma ve eksiklik giderme araçlarına dikkat çekildi.
Bu emsalin sınırı önemlidir: Karar 2026 değişikliğinden önceki sisteme ilişkindir; yürürlükten kaldırılmış m.107'yi yeni davalar için yeniden yürürlüğe koymaz. Ayrıca AYM, her bilirkişi hesabı gerektiren alacağın belirsiz olduğuna karar vermemiştir. Bugün emsalin katkısı, usul kurallarının mahkemeye erişimi gereksiz yere ortadan kaldıracak katılıkta uygulanmaması ilkesidir.
Dava dosyası hazırlanırken neler kontrol edilmeli?
Davanın açılış tarihi ve geçiş hükmünün uygulanıp uygulanmadığı.
Alacağın hukuki sebebi, ayrı kalemleri, muacceliyet ve zamanaşımı başlangıçları.
Başlangıçta dava edilen miktar, saklı tutulan bölüm ve varsa önceki artırım veya ıslah.
Sözleşme, bordro, dekont, hesap dökümü, ihtar ve bilirkişi raporları.
Arabuluculuk son tutanağı, görev ve yetki, harç ile tahkikatın son durumu.
Faiz türü ve başlangıcının her alacak bakımından ayrı gerekçelendirilmesi.
Sık sorulan sorular
Eski belirsiz alacak davam otomatik reddedilir mi?
Hayır. Yürürlükten önce açılan davalarda m.107'nin uygulanmasını sürdüren açık geçiş hükmü vardır. Bununla birlikte o davanın başlangıçtaki şartları ve usul işlemleri yine denetlenebilir.
Bilirkişi daha yüksek tutar bulursa mahkeme kendiliğinden tamamına hükmeder mi?
Kural olarak hayır. HMK m.26 gereğince mahkeme taleple bağlıdır. Rapor ile talep sonucu aynı değildir; uygun usulle artırılmamış tutarın sırf raporda yazdığı için hükme girmesi beklenmemelidir.
Az miktarla dava açmak her zaman daha avantajlı mı?
Hayır. Harç, gider, tahsil imkânı, ispat, artırım sınırı ve faiz birlikte değerlendirilir. Düşük başlangıç talebi tek başına doğru dava stratejisini göstermez.
Mevzuat ve karar dayanakları
7589 sayılı Kanun m.19, 20, 26 ve geçici m.1/10; 6100 sayılı HMK m.26, 31, 109, 115, 119 ve 448; Anayasa m.36; AYM İsmail Avcı, B. No. 2019/12190, 22/2/2022. Kanun değişikliği ile önceki döneme ait emsalin kapsamı yukarıda ayrı ayrı açıklanmıştır.


